Kennisdossier Cultuur en mensen met een beperking

In dit kennisdossier lees je met welke drempels mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking te maken hebben als het gaat om cultuurparticipatie, hoe het aanbod toegankelijker gemaakt kan worden en waarom de samenwerking met zorg en welzijn essentieel is.
Bijgewerkt op:
Gepubliceerd:
Deel dit artikel

LKCA-publicaties

Agenda Inclusieve Podiumkunsten: 2020 – 2024

De Agenda is opgesteld om de podiumkunsten toegankelijk te maken voor én met mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking.

In onderstaande artikelen lees je tussentijdse inzichten en opbrengsten van kunstvakopleidingen, podia en centra voor cultuureducatie en cultuurparticipatie.

Claudia Marinelli, Specialist Cultuurparticipatie bij LKCA, vertelt in onderstaande video over de Agenda inclusieve podiumkunsten:

Cultuur en chronische zieke kinderen en jongeren
Nieuwe inzichten en adviezen uit de leergemeenschap.

Word wie je bent! Ontwikkel je kunstzinnig talent
Veldverkenning cultuurparticipatie chronisch zieke kinderen en jongeren.

Kunst inclusief
Themanummer over kunsteducatie voor mensen met een beperking in Cultuur+Educatie.

Feiten, cijfers en andere bronnen

Time to Act: How lack of knowledge in the cultural sector creates barriers for disabled artists and audiences (2021)
Dit Europese onderzoek laat zien dat een gebrek aan kennis in de culturele sector drempels creëert voor kunstenaars en deelnemers met een beperking. Dit terwijl 1 op de 5 Europeanen leeft met een, al dan niet aangeboren, beperking.

Time to Act: Two Years On, Data-led Insights on Performing Arts and Disability in Europe (2023)
Dit rapport bouwt voort op bovenstaand rapport uit 2021. Het beschrijft de belangrijkste drempels op het gebied van toegankelijkheid, inclusie, internationale mobiliteit en professionele ontwikkeling van kunstenaars met een beperking in de Europese podiumkunstensector. Evenals de vooruitgang die de afgelopen jaren is geboekt.

Eindrapportage 2021 – Onbeperkt meedoen!
Het Ministerie van VWS geeft in deze eindrapportage een overzicht van de waardevolle initiatieven, inspirerende projecten en maatregelen van Onbeperkt meedoen!

Onbeperkt Cultuur Beleven
Eindrapportage van het onderzoek naar de toegankelijkheid van culturele instellingen voor mensen met een beperking. Dit onderzoek verrichtte Significant APE in opdracht van het Ministerie van OCW.
Lees ook: Hoe toegankelijk is de culturele sector? (artikel LKCA).

Participatiemonitor Nivel
Meedoen in de samenleving 2009-2019 (Jaar van uitgave: 2021).

Kinderen en jongeren met een chronische aandoening
Verwey-Jonker Instituut: Een actueel perspectief op kinderen en jongeren met een chronische aandoening in Nederland: omvang, samenstelling en participatie.

Disabled artists in the mainstream
A new cultural agenda for Europe.

De Code Diversiteit & Inclusie
De Code Diversiteit & Inclusie is gedragscode van, voor en door de Nederlandse culturele en creatieve sector. Het doel is dat de culturele en creatieve sector de brede diversiteit van de Nederlandse samenleving representeert. LKCA is penvoerder van de code.

Meedoen met een licht verstandelijke beperking: Literatuurverkenning over vrijetijdsbesteding door mensen met een licht verstandelijke beperking (2022)
Movisie presenteert in dit rapport inzichten uit de bestaande literatuur over mensen met een licht verstandelijke beperking, onder andere over hun vrijetijdsbesteding.

Lang niet toegankelijk: Ervaringen van Nederlanders met een lichamelijke beperking als spiegel van de samenleving (2021)
In dit onderzoek van SCP is ook de toegankelijkheid van festivals, theaters, concertzalen, bioscopen en musea meegenomen.

Diverse theater and ever changing horizons: An investigation on three inclusive art companies:
Theater Thikwa (Germany), Stopgap Dance Company (UK) and Speels Collectief (2021)

Lees de scriptie en de interviews van Merel van Lieshout.

Handreikingen en methodieken

Code Diversiteit en Inclusie
Samen met netwerken en partners werkt de Code Diversiteit & Inclusie aan een gelijkwaardige en toegankelijke cultuursector voor makers, producenten, werkenden en publiek. LKCA is penvoerder van de Code.

Agenda Inclusieve Podiumkunsten: 2020 – 2024
De Agenda inclusieve podiumkunsten is opgesteld om de podiumkunsten toegankelijk te maken voor én met mensen met een beperking. Een initiatief van Holland Dance in samenwerking met LKCA, The British Council, Theaters Tilburg en het Fonds Podiumkunsten.

Routekaart Festivals
De Routekaart Festivals is een leidraad voor festivalorganisatoren om hun festival toegankelijk te maken, zodat mensen met een beperking daar gelijkwaardig aan kunnen deelnemen.

Museum Open U
Toolkit voor een toegankelijk museum.

Methodiek Muziek werkt zo!
Gebruik de kracht van muziek! Met de methodiek Muziek werkt zo! zet je muziek in in de zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking.

Theater maken met mensen met een verstandelijke beperking
Artikel op Cultureel Kapitaal over Zure bommen & bonbons: het eerste handboek voor theater maken met mensen met een verstandelijke beperking.

Unload to Upload
Handleiding voor een inclusieve danspraktijk. Te bestellen via de website van Stichting Misiconi.

Inclusieve Samenwerking in het Theater
Resultaten van het onderzoek ‘Inclusieve Samenwerking in het Theater’, met veel praktische tips en handleidingen.

Boek ‘Maak je event toegankelijk voor iedereen’
In dit boek laat Marianne Dijkshoorn zien hoe je je evenement met simpele ingrepen toegankelijk maakt voor mensen met een verschillend type beperking.

Handreiking voor succesvolle inclusieve cultuurprojecten
Handreiking met de voorwaarden voor het effectief opzetten van cultuurprojecten met een breed bereik. In de handreiking worden vier projectfases beschreven: verkenning, voorbereiding, uitvoering en opvolging.

Handreiking aan musea
Hoe maak je je museum toegankelijker voor blinden en slechtzienden? Kubes maakte hier een handreiking voor. Download deze hier.

Autismevriendelijk museum (betaalde publicatie)
Hoe creëer je een toegankelijk museumbezoek voor kinderen en jongeren met autisme? Belgische publicatie.

Vond je dit artikel interessant?

Gemiddelde 4.3 / 5. totaal 3

Reageer (je reactie verschijnt na goedkeuring, vanwege spam)

Reacties (2)
martin heeffer 13-09-2026

Hallo,
We hebben het project Binnenstebuiten, zie eventueel youtube binnenstebuiten 2024 of 2025. Is er meer achtergrond informatie of onderzoek naar de effecten over en van cultuureducatie voor kinderen met EMB? Groet, Martin

reageer
Petra Faber (LKCA) 14-09-2026

Hallo Martin,
Ik heb in de kennisbank van het LKCA 3 artikelen gevonden. Alle drie over muziek. Ik heb ook nog op Internet gezocht, maar de meest relevante artikelen zitten achter een betaalmuur helaas. Daar kan ik ook niet bij.

Lamers, L., Hermans, C., & Bremmer, M. (2018). De multimodale muziekbubbel.
Lectoraat Kunsteducatie. Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.
Dit onderzoek beschrijft een multimodale muziekpraktijk die tegemoet wil komen aan de vraag van laag functionerende leerlingen in het special onderwijs. In een multiplecase-studie zijn vier muziekpraktijken onderzocht die alle ‘muziekbelevingslessen’ toepassen, ook wel Beleven in Muziek (BiM) genoemd. Vakleerkrachten muziek benaderen in deze lessen leerlingen niet alleen verbaal, maar juist ook non-verbaal, via mimiek, gebaren en door aanraking met materialen, waarbij ze verschillende zintuigen aanspreken.

Lamers, V. (2018). Beleving in Muziek met alle zintuigen. Geraadpleegd op 14 september 2026 van https://www.gehrelsmuziekeducatie.nl/artikelen/beleving-muziek-met-alle-zintuigen
Beleving in Muziek (BiM)-lessen zijn ontworpen voor zeer laag functionerende leerlingen.
Muziekdocent Vincent Lamers blogt over de verbluffende resultaten die hij bij deze doelgroep bereikt met de methode, die nu tien jaar bestaat. Volgens hem is BiM zeker ook ge-schikt voor muzieklessen aan leerlingen in de onderbouw van het reguliere basisonderwijs.

Meuldijk, P. (2010). Muziek beleven moet je doen! Kunstzone 9(2/3), 39-40.
Muziekles geven aan leerlingen met een meervoudige beperking vraagt specialistische kennis en een bijzonder aanpak. Maar de belangrijkste pijler van het muziekonderwijs is plezier beleven. Vanuit plezier in muziek kan gewerkt worden aan vaardigheden en doelen. Vanuit deze gedachte is BiM-werkwijze (Beleven in Muziek) ontstaan waarin de fysieke beleving van muziek het uitgangspunt is. De auteur Patrick Meuldijk, vakleraar muziek in het speciaal onderwijs bij Visio Onderwijs Breda (school voor kinderen met een visuele, een verstandelijke en vaak ook een motorische beperking) beschrijft in dit artikel de BiM-werkwijze.

Dit laatste artikel kan ik je toesturen als je mij een bericht stuurt via petrafaber@lkca.nl

reageer
Hidde Vos 09-11-2025

Beste LKCA,
Hebben jullie ook de bronnen voor dit artikel ergens online staan?
Specifiek voor deze twee punten:
In het speciaal onderwijs hebben kunst en cultuur een positief effect op het zelfbeeld van leerlingen en op de onderlinge samenwerking.
Bij kinderen met ernstige leerproblemen zorgt muziekonderwijs er niet alleen voor dat zij zich muzikaal ontwikkelen, de muziek heeft ook invloed op bredere leerprocessen en op hun algemeen welzijn.
Ik ben bezig met het schrijven van mijn scriptie en zou dit goed kunnen gebruiken. Alvast bedankt!
Groetjes,
Hidde Vos. (Jaar 4 Docent Muziek, Codarts Rotterdam)

reageer
Claudia Marinelli 10-11-2025

Beste Hidde,
De tweede alinea ‘Bij kinderen met ernstige leerproblemen zorgt muziekonderwijs er niet alleen voor dat zij zich muzikaal ontwikkelen, de muziek heeft ook invloed op bredere leerprocessen en op hun algemeen welzijn.’ komt uit themanummer Kunst inclusief van Cultuur+Educatie
Vol. 16 (2016) 45, 56-77 p.
Download artikel: https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1492869/7/Welch_Muziekonderwijs_voor_kinderen_met_speciale_.pdf
Gehele Themanummer Kunst inclusief: Cultuur+Educatie: https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/2021/01/cultuur-plus-educatie-45.pdf
De eerste alinea komt waarschijnlijk ook uit dit themanummer.
Verder verwijs ik je graag nog naar de publicatie Speciaal Verbeeld: https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/2020/06/DIGI-LKCA-Speciaal-Verbeeld-spread.pdf
Veel succes met je scriptie!

reageer
Bijgewerkt op:
Gepubliceerd:
Deel dit artikel