Kennisdossier Cultuur en mensen met een beperking

In dit kennisdossier lees je met welke drempels mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking te maken hebben als het gaat om cultuurparticipatie, hoe het aanbod toegankelijker gemaakt kan worden en waarom de samenwerking met zorg en welzijn essentieel is.
Bijgewerkt op:
Gepubliceerd:
Deel dit artikel

Kunst en cultuur dragen bij aan sociale contacten, persoonlijke ontwikkeling en een gevoel van welbevinden. Voor mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking zijn de voordelen van samen met anderen kunst maken groot:

  • het draagt bij aan het gevoel erbij te horen
  • het versterkt gelijkwaardigheid
  • het stelt je talenten centraal en niet je beperking(en)
  • het ontspant
  • het geeft je de regie
  • het vermindert (tijdelijk) je beperking(en)

    Verschillende onderzoeken laten de specifieke effecten van cultuur zien. Bijvoorbeeld:

  • In het speciaal onderwijs hebben kunst en cultuur een positief effect op het zelfbeeld van leerlingen en op de onderlinge samenwerking.
  • Bij kinderen met ernstige leerproblemen zorgt muziekonderwijs er niet alleen voor dat zij zich muzikaal ontwikkelen, de muziek heeft ook invloed op bredere leerprocessen en op hun algemeen welzijn.  
  • Dans heeft bij mensen met Parkinson, MS of reuma positieve effecten op de motoriek.

    Vond je dit artikel interessant?

    Gemiddelde 4.3 / 5. totaal 3

    Reageer (je reactie verschijnt na goedkeuring, vanwege spam)

    Reacties (2)
    martin heeffer 13-09-2026

    Hallo,
    We hebben het project Binnenstebuiten, zie eventueel youtube binnenstebuiten 2024 of 2025. Is er meer achtergrond informatie of onderzoek naar de effecten over en van cultuureducatie voor kinderen met EMB? Groet, Martin

    reageer
    Petra Faber (LKCA) 14-09-2026

    Hallo Martin,
    Ik heb in de kennisbank van het LKCA 3 artikelen gevonden. Alle drie over muziek. Ik heb ook nog op Internet gezocht, maar de meest relevante artikelen zitten achter een betaalmuur helaas. Daar kan ik ook niet bij.

    Lamers, L., Hermans, C., & Bremmer, M. (2018). De multimodale muziekbubbel.
    Lectoraat Kunsteducatie. Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.
    Dit onderzoek beschrijft een multimodale muziekpraktijk die tegemoet wil komen aan de vraag van laag functionerende leerlingen in het special onderwijs. In een multiplecase-studie zijn vier muziekpraktijken onderzocht die alle ‘muziekbelevingslessen’ toepassen, ook wel Beleven in Muziek (BiM) genoemd. Vakleerkrachten muziek benaderen in deze lessen leerlingen niet alleen verbaal, maar juist ook non-verbaal, via mimiek, gebaren en door aanraking met materialen, waarbij ze verschillende zintuigen aanspreken.

    Lamers, V. (2018). Beleving in Muziek met alle zintuigen. Geraadpleegd op 14 sep-tember 2026 van https://www.gehrelsmuziekeducatie.nl/artikelen/beleving-muziek-met-alle-zintuigen
    Beleving in Muziek (BiM)-lessen zijn ontworpen voor zeer laag functionerende leerlingen.
    Muziekdocent Vincent Lamers blogt over de verbluffende resultaten die hij bij deze doel-groep bereikt met de methode, die nu tien jaar bestaat. Volgens hem is BiM zeker ook ge-schikt voor muzieklessen aan leerlingen in de onderbouw van het reguliere basisonderwijs.

    Meuldijk, P. (2010). Muziek beleven moet je doen! Kunstzone 9(2/3), 39-40.
    Muziekles geven aan leerlingen met een meervoudige beperking vraagt specialistische ken-nis en een bijzonder aanpak. Maar de belangrijkste pijler van het muziekonderwijs is ple-zier beleven. Vanuit plezier in muziek kan gewerkt worden aan vaardigheden en doelen. Vanuit deze gedachte is BiM-werkwijze (Beleven in Muziek) ontstaan waarin de fysieke beleving van muziek het uitgangspunt is. De auteur Patrick Meuldijk, vakleraar muziek in het speciaal onderwijs bij Visio Onderwijs Breda (school voor kinderen met een visuele, een verstandelijke en vaak ook een motorische beperking) beschrijft in dit artikel de BiM-werkwijze.

    Dit laatste artikel kan ik je toesturen als je mij een bericht stuurt via petrafaber@lkca.nl

    reageer
    Hidde Vos 09-11-2025

    Beste LKCA,
    Hebben jullie ook de bronnen voor dit artikel ergens online staan?
    Specifiek voor deze twee punten:
    In het speciaal onderwijs hebben kunst en cultuur een positief effect op het zelfbeeld van leerlingen en op de onderlinge samenwerking.
    Bij kinderen met ernstige leerproblemen zorgt muziekonderwijs er niet alleen voor dat zij zich muzikaal ontwikkelen, de muziek heeft ook invloed op bredere leerprocessen en op hun algemeen welzijn.
    Ik ben bezig met het schrijven van mijn scriptie en zou dit goed kunnen gebruiken. Alvast bedankt!
    Groetjes,
    Hidde Vos. (Jaar 4 Docent Muziek, Codarts Rotterdam)

    reageer
    Claudia Marinelli 10-11-2025

    Beste Hidde,
    De tweede alinea ‘Bij kinderen met ernstige leerproblemen zorgt muziekonderwijs er niet alleen voor dat zij zich muzikaal ontwikkelen, de muziek heeft ook invloed op bredere leerprocessen en op hun algemeen welzijn.’ komt uit themanummer Kunst inclusief van Cultuur+Educatie
    Vol. 16 (2016) 45, 56-77 p.
    Download artikel: https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1492869/7/Welch_Muziekonderwijs_voor_kinderen_met_speciale_.pdf
    Gehele Themanummer Kunst inclusief: Cultuur+Educatie: https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/2021/01/cultuur-plus-educatie-45.pdf
    De eerste alinea komt waarschijnlijk ook uit dit themanummer.
    Verder verwijs ik je graag nog naar de publicatie Speciaal Verbeeld: https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/2020/06/DIGI-LKCA-Speciaal-Verbeeld-spread.pdf
    Veel succes met je scriptie!

    reageer
    Bijgewerkt op:
    Gepubliceerd:
    Deel dit artikel