Een beeld van bijna 1400 geïnventariseerde erfgoedprojecten

Onderzoek

Jacquelien Vroemen
auteur
Jacquelien Vroemen
datum
15 februari 2017

Hoe wordt erfgoed gebruikt in het onderwijs in Nederland? En hoe kan een ‘erfgoedwijs’ project eruit zien? Deze vragen probeert Jacquelien Vroemen te beantwoorden in haar masterscriptie. Inmiddels heeft ze de inventarisatie afgerond. Tijd voor weer een update!

In het vorige artikel vertelde ik dat ik bezig was met een brede inventarisatie van bestaande projecten. Die inventarisatie heb ik nu afgerond. De teller staat op 1387 projecten. Dit betekent niet dat we nu 1387 erfgoededucatieprojecten hebben in Nederland. Ten eerste is het een momentopname. Er worden telkens nieuwe projecten ontwikkeld, terwijl andere worden afgevoerd. Daarnaast heb ik er ongetwijfeld een paar gemist.

Maar, hoewel ik werk met getallen en procenten, is het toch geen exacte wetenschap. Met mijn inventarisatie wil ik een beeld laten zien - althans, ik was op zoek naar een beeld en dat begint zich inderdaad af te tekenen.

De Tweede Wereldoorlog staat nog steeds op de eerste plaats als je kijkt naar historische onderwerpen: ik heb 137 projecten gevonden. Op twee staan de Middeleeuwen. Materieel erfgoed, en dan vooral de gebouwde omgeving, vinden we duidelijk veel belangrijker dan immaterieel erfgoed. Ik heb slechts 123 projecten gevonden die gaan over feesten, tradities, volkstaal en dergelijke.

En hoe zit het met ‘de Nederlandse identiteit’? Wie weet waar die precies uit bestaat, mag het zeggen. Maar ik kan al wel vertellen dat we slechts een handjevol projecten hebben over Willem van Oranje en de Tachtigjarige oorlog; terwijl maar liefst vier lijsttrekkers (van uiterst links tot uiterst rechts) onlangs het Plakkaat van Verlatinghe tot belangrijkste Nederlandse erfgoed hebben bestempeld. Ik heb wel 45 projecten geteld over Gouden Eeuw en VOC… en 8 over het slavernijverleden, plus nog eentje over de stereotypering van Zwarte Piet.

Maar je kunt nog veel meer interessante dingen ontdekken in zo’n lange lijst met projecten. Zo is bijvoorbeeld een belangrijk doel bij erfgoededucatie dat de leerlingen zich gaan ‘inleven’ (in andere mensen en andere tijden). Een manier om dat te doen is door mensen (vaak leeftijdgenoten van de leerlingen) of dieren (bij de kleintjes) op te voeren, die iets beleven in de tijd die het project wil behandelen. Hoeveel projecten zijn er waarbij alleen al in de titel een of meer namen voorkomen? Samen met alle ‘Jet en Jan’- projecten en de vertalingen daarvan, kom ik op 89 projecten. Bijvoorbeeld: de dag van Deetje, de kist van Kasper, Juul de jutter, de hort op met Hendrikje de dienstbode, op zoek naar Oek (prehistorie) de groeten van Klaasje, Egypte met Vos en Haas.

Ik vond ook 88 projecten die in de titel iets ‘spannends’ hadden waarbij ook vaak de nadruk wordt gelegd op het zelf ontdekken: speuren, schatten, verrassingen, mysterie, op avontuur met, missie, geheimen, zoektocht, ontdekken… ik heb zelfs een ‘wraakdraak’ gevonden in een les over een kasteel en piraten die op ‘rooftocht’ gaan langs een tentoonstelling. Nu zeggen titels niet alles natuurlijk; maar ze geven wel een beeld.

Erfgoedwijsheid

In ‘erfgoedwijze’ educatieprojecten wordt erfgoed niet gebruikt als ‘levensechte’ bron bij de geschiedenisles, maar meer als een sociologisch verschijnsel dat je kunt bestuderen. Dat klinkt ingewikkeld, maar het komt erop neer dat je je leerlingen zich bijvoorbeeld laat afvragen: waarom bewaren we dingen? Wie bepaalt wat er in een museum komt? Of: vind jij dat dit gebouw een monument moet worden (en waarom wel of niet) en wat zullen we er dan mee doen? Erfgoedwijsheid is een term die Hester Dibbits heeft gemunt voor onderwijs over erfgoed als verschijnsel.

Erfgoedwijze projecten zijn redelijk zeldzaam. En de projecten die er zijn, gaan voor het merendeel over juist de bovenstaande vragen. Er zijn echter nog meer manieren om ‘erfgoed als verschijnsel’ in de les te behandelen. Ik probeer zoveel mogelijk verschillende soorten erfgoedwijze projecten te vinden. Die projecten onderwerp ik aan een nader onderzoek. Onder andere interview ik de ontwikkelaars. Ik hoop zo, behalve een beeld te schetsen van wat wij doen met erfgoededucatie, ook de weg te wijzen naar meer erfgoedwijze projecten in het Nederlandse onderwijs. Want zulke projecten zijn niet alleen enorm interessant, maar, zeker nu, heel erg relevant. En ze zijn zonder problemen in te zetten bij CKV, maar ook bij vakken als maatschappijleer en burgerschapsvorming.

Begeleider van de scriptie is prof. dr. Hester Dibbits. Het onderzoek valt binnen het brede onderzoeksprogramma dat Hester Dibbits uitvoert in het kader van haar LKCA-leerstoel aan de Erasmus Universiteit, en in het kader van het onderzoeksprogramma waar zij met Riemer Knoop en de onderzoeksgroep – het lectoraat – van de  Reinwardt Academie aan werkt. 

Heb je vragen, opmerkingen of suggesties? Neem dan contact met me op via jacquelienvroemen@gmail.com.