Kennissynthese 2025: Cultuurbeoefening op school en in de vrije tijd
Een verzameling van twaalf jaar Nederlands onderzoek
publicatieOndersteuners
Ondersteuners zijn instellingen die aanbieders helpen bij hun organisatie en dienstverlening. Denk bijvoorbeeld aan gemeentelijke, provinciale en landelijke steuninstellingen, waaronder bonden en koepelorganisaties en cultuurcoaches.
In de kennissynthese kom je meer te weten over deze ondersteuners. Hieronder vind je een beknopte beschrijving van enkele onderwerpen. We benadrukken dat het hier om een zeer beperkte selectie gaat. Voor een uitgebreidere beschrijving van de onderzoeken over de ondersteuner verwijzen we je naar de kennissynthese.
Inhoudsopgave
Fondsen en (boven)sectorale instellingen
Rijkscultuurfondsen
Rijkscultuurfondsen zijn ingesteld door het ministerie van OCW en zijn een onderdeel van de culturele basisinfrastructuur. Momenteel zijn er zes rijkscultuurfondsen:
- Fonds Podiumkunsten
- Filmfonds
- Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
- Mondriaan Fonds
- Nederlands Letterenfonds
- Fonds voor Cultuurparticipatie.
Rijksgefinancierde sectorale en bovensectorale instellingen
LKCA is sinds de oprichting in 2013 een van de zes landelijke bovensectorale ondersteunende instellingen in de BIS (naast Boekmanstichting, Cultuur+Ondernemen, Digitaal Erfgoed Nederland (DEN), DutchCulture en Platform ACCT). Het verzorgt in opdracht van OCW rondom cultuureducatie en cultuurparticipatie de landelijke informatie- en netwerkfunctie, deskundigheidsbevordering en monitoring en onderzoek. Een andere bovensectorale instelling is de Boekmanstichting, kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid, die de functie heeft om de culturele en creatieve sector te ondersteunen met kennis en statistiek. De Boekmanstichting richt zich op de gehele sector, en specifiek op cultuurbeleid, en besteedt daarbij voor een klein deel ook aandacht aan cultuurbeoefening. Platform ACCT is opgericht voor het blijvend versterken van de arbeidsmarkt van de culturele en creatieve sector en het verbeteren van de (inkomens)positie van mensen in deze sector. Daaronder zijn ook vele duizenden kunstdocenten en artistiek begeleiders, waardoor zij ook een doelgroep zijn van Platform ACCT. Zo is een van de ‘ketentafels’ van het programma fairPACCT (2021-2024) gericht op Kunstprofessionals in Cultuureducatie en Amateurkunst.
Provinciale en lokale ondersteuners
Provinciale en lokale ondersteuners
In elke provincie bestaan intermediaire ondersteunende instellingen voor cultuureducatie en/of amateurkunst (zoals Plein C, Rijnbrink en Cultuur Oost). Dertien van deze provinciale ondersteunende instellingen zijn verenigd in de Raad van Twaalf. Ook zijn er in een aantal (grote) gemeenten ondersteunende instellingen (zoals CultuurSchakel, Cultuur Concreet of Cultuurweb) (Goossens & Neele, 2023; Braam et al., 2026). Konings (2020) zegt over deze instellingen: ‘zij ondersteunen scholen bij de integratie van cultuur in het onderwijsaanbod en de leefwereld van de school.’ Algemeen kunnen we stellen dat ondersteuning voor cultuureducatie de primaire taak is voor de provinciale steunfunctie-instellingen. De mate waarin ze ook ondersteuning bieden voor cultuurparticipatie wisselt sterk per provincie, mede afhankelijk van de opdracht (met bijbehorend budget) vanuit de provincie. De afgelopen jaren richten provinciale ondersteunende instellingen zich ook weer vaker op amateurkunstondersteuning. Ook zijn er provinciale instellingen die zich alleen richten op amateurkunst, zoals Stichting Klankkleur in Limburg.
In 2026 heeft LKCA monitoronderzoek gedaan naar lokale en provinciale ondersteunende instellingen. Daarin gaan ze onder meer in op hun aanbod, doelgroepen, doelstellingen en de knelpunten die ze ervaren.
Cultuurcoaches en andere lokale ondersteuners
In veel gemeenten zijn individuele ondersteuners actief, als gevolg van de landelijke beleidsregeling Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC). 257 gemeenten hadden in 2024 één of meer BRC-gefinancierde cultuurcoaches: in totaal zijn er in 2024 1147 cultuurcoaches verdeeld over 477 fte (Gómez Berns et al., 2025). Cultuurcoaches zetten zich in om zoveel mogelijk mensen te laten deelnemen aan kunst en cultuur. LKCA heeft in 2013, 2017 en 2022, naast de BRC-monitor van het Mulier Instituut, aanvullend onderzoek gedaan naar cultuurcoaches (Poelman & Poll, 2022; Poll et al., 2013; Van Miert et al., 2017). In 2025 deed het Mulier Instituut zelf verdiepend onderzoek naar cultuurcoaches (Baggen et al., 2025). Belangrijke bevindingen uit het laatste rapport Cultuurcoaches onder de loep (Poelman & Poll, 2022), de meest recente BRC-monitor (Gómez Berns et al., 2025) en het verdiepend onderzoek naar cultuurcoaches (Baggen et al., 2025) presenteren we in de kennissynthese.
Provinciale erfgoedinstellingen
De erfgoedorganisaties binnen het Overleg Provinciale Erfgoedinstellingen Nederland (OPEN) zorgen voor het zichtbaar maken en houden van erfgoed. Ze doen dit door onder meer zowel beheerders als gebruikers te helpen. Onderzoek van OPEN laat zien dat de ideale ondersteuningsstructuur van vrijwilligersorganisaties is ingericht op het zichtbaar maken van uitwisselingsmogelijkheden van erfgoedgroepen (Vinken u0026amp; Diepstraten, 2020).
Koepelorganisaties en brancheorganisaties
Koepels van en voor kunstdocenten en artistiek begeleiders
Naast door de overheid gefinancierde ondersteuners zijn er ook organisaties die in het ‘veld’ zijn ontstaan en door het veld zelf worden gefinancierd. Dit zijn koepel- en brancheorganisaties die ondersteuning bieden aan de achterban die ze vertegenwoordigen. Voorbeelden hiervan zijn de Vereniging Leraren Schoolmuziek (VLC) en de Nederlandse Beroepsvereniging van Danskunstenaars (DBDK) (Van den Hoek et al., 2012).
Koepels van en voor cultuur- en onderwijsinstellingen met kunsteducatie-aanbod
Er zijn meerdere organisaties die buitenschoolse cultuureducatie aanbieden. Een daarvan is Cultuurconnectie, een organisatie die kunstcentra, volksuniversiteiten, muziekscholen en kunstinstellingen vertegenwoordigt. Daarnaast zijn er koepel- en brancheorganisaties die zich niet richten op cultuureducatie of -participatie, maar instellingen vertegenwoordigen die deels aanbod verzorgen op het gebied van cultuurbeoefening. Voor het onderwijs zijn dat bijvoorbeeld de PO-Raad, VO-raad en de Academie voor Schoolleiders. Voor culturele instellingen zijn er de Vereniging Openbare Bibliotheken, de Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals en de Nederlandse Museumvereniging (Van Treeck et al., 2021).
Koepels van en voor amateurkunstverenigingen
Er bestaat een groot aantal bonden en koepelorganisaties dat amateurkunstverenigingen vertegenwoordigt en ondersteunt. Deze koepels lopen sterk uiteen in het aantal leden en de omvang van de organisatie. De grootste koepelorganisaties zijn Koornetwerk Nederland (KNN) en de Koninklijke Nederlandse Muziek Organisatie (KNMO). Veel bonden en koepelorganisaties worden geconfronteerd met een teruglopend ledental. Koepels ontvangen geen structurele overheidsfinanciering en zijn vaak afhankelijk van vrijwillige bestuurders. Dat maakt de ondersteuning die zij kunnen bieden beperkt en kwetsbaar. Ook gaat dit ten koste van hun zichtbaarheid en bereik (Van Treeck et al., 2021, Neele u0026amp; Roorda, 2023; Vulpen et al., 2021).
Ondersteuningsstructuur voor talentontwikkeling
Talentontwikkeling is een continu proces dat op allerlei plekken plaatsvindt. Daardoor heeft het geen duidelijke positie in de ondersteuningsstructuur. Voor de ontwikkeling van jong talent kunnen evenementen als stimulans dienen. Voorbeelden hiervan zijn het Prinses Christinaconcours, Popronde en de Grote Prijs van Nederland.
Ook spelen hubs (muziek en film) de laatste jaren een belangrijke rol. De belangrijkste belemmeringen die jonge talenten ervaren zijn te weinig geld, te weinig oefenruimten en te weinig mogelijkheden om op te treden (Roorda, 2014; Van Eijck et al., 2016; Slaa, 2017).
Navigeer naar een ander onderwerp
Praat verder over dit onderwerp met deze expert(s):
Bekijk alle experts
Arno Neele
Functie: Specialist Onderzoek
Expertise: onderzoek,overheidsbeleid
arnoneele@lkca.nl
030 711 51 07
Luud Goossens
Functie: Specialist Onderzoek
Expertise: onderzoek,overheidsbeleid
luudgoossens@lkca.nl
030 711 51 27
artikel