Dit is een artikel uit de Cultuurkrant, editie 39, september 2026.

Het Koninklijk Conservatorium in Den Haag viert dit jaar zijn 200-jarig bestaan. Een mooie mijlpaal, maar directeur Lies Colman maakt zich ook zorgen, blijkt uit haar opiniestuk in Trouw en op het opinieplatform Cultureel Kapitaal begin maart. ‘Muzikaal talent ontstaat niet op het conservatorium, maar ver daarvoor’, schrijft ze hierin. ‘Of het tot bloei kan komen, hangt af van toegang.’ En: ‘Zonder brede infrastructuur wordt Nederlands talent een zeldzaamheid. Het is er wel, maar wordt dan niet meer herkend, gevoed of volgehouden.’ 

Erik Verbeek, zakelijk leider van talentontwikkelingsorganisatie Britten voor Jong Muziektalent, herkent Colmans zorg. ‘Of talent komt bovendrijven, hangt steeds meer af van toeval, of je ouders hebt die zelf muziek maken of op een school zit die toevallig veel aan muziekonderwijs doet. Veel talent gaat tegenwoordig verloren, omdat muzieklessen niet bereikbaar, minder zichtbaar en minder betaalbaar zijn.’

Britten biedt jonge strijkers uit Oost-Nederland de kans hun muzikale talenten te ontplooien. Ze kunnen bijvoorbeeld meespelen in het Britten Jeugd Strijkorkest, meedoen aan concoursen, masterclasses volgen en onder begeleiding trainen voor audities voor het conservatorium. De organisatie merkt dat het steeds lastiger wordt om deze jonge talenten op het spoor te komen. ‘Waar we vroeger met gemak twee auditiedagen vol kregen, is dat nu eerder een halve dag. Dat komt omdat het ecosysteem los zand is. We hadden een mooi systeem van muziekscholen, nu is het een verzameling van losse initiatieven met veel zzp’ers.’

Naast slechte verbindingen binnen het ecosysteem is een ander obstakel de concurrentie uit het buitenland. Half juli berichtte de NOS dat nog maar twee op de tien studenten aan Nederlandse conservatoria ook uit Nederland komen. In twintig jaar daalde hun aandeel van 52 naar 22 procent. Dat heeft alles te maken, zo kunnen we in het rapport van Blueyard lezen, met adviezen uit 2010 van de commissie-Dijkgraaf en commissie-Veerman om in het kunstvakonderwijs in te zetten op internationalisering: lees actieve werving van buitenlands toptalent. 

Tegelijkertijd waarschuwden beide commissies destijds al en later ook de Raad voor Cultuur voor verdringing van in Nederland opgegroeide talenten. Dat risico moest gepareerd worden met ‘sterke vooropleidingen’ en ‘meer aandacht voor de voedingsbodem voor talentontwikkeling’, aldus het Blueyard-rapport. De internationale werving kwam er, resulterend in steeds meer buitenlandse studenten aan vooral de conservatoria en dansacademies, maar investeringen in een stevige infrastructuur bleven achterwege.  
‘Het hoge aantal buitenlandse talenten laat zien dat ons kunstvakonderwijs van hoog niveau is’, stelt Verbeek. ‘Alleen keren ook veel talenten weer terug naar hun eigen land en lekt er dus kennis en kunde weg.’

In het Blueyard-rapport staat het wat omfloerst, maar wat echt nodig is, is dat overheid en samenleving de publieke waarde van kunst en toptalent weer gaan omarmen. ‘Laat zien waar je als land voor staat en maak daar eens een steviger verhaal van’, stelt Verbeek. ‘Dat is in de afgelopen jaren alleen maar misgegaan door kunst te zien als een linkse of rechtse hobby. Kunst is niet iets waaraan je hoeft te verdienen, het is een waarde op zich.’

Dat is ook wat Lies Colman in haar opiniestuk bepleit: ‘Het Koninklijk Conservatorium werd in 1826 opgericht bij Koninklijk Besluit. Vanuit een duidelijke overtuiging: muziek werd gezien als essentieel onderdeel van beschaving, opvoeding en maatschappelijke ontwikkeling. Er was behoefte aan professionele muziekopleidingen, omdat men begreep dat muzikaal talent zich niet vanzelf ontwikkelt. (…) Maar het publieke mandaat dat daar ooit vanzelfsprekend bij hoorde, is langzaam verdwenen.’ Hoog tijd om dit publieke mandaat weer tot leven te wekken.  

Neem een gratis abonnement op de Cultuurkrant en verdiep je in actualiteiten, achtergronden en praktische adviezen over cultuur op school, in de vrije tijd of in de zorgsector.