Guide to Connect: nieuw instrument om leerlingen kunst te laten ervaren

Gepubliceerd:
Deel dit artikel
Hoe kun je leerlingen kunst esthetisch laten ervaren? Tijdens haar afstuderen aan de Master Kunsteducatie ontdekte Debby Bos-Merién dat bestaande methodes daarvoor niet helemaal voldoen. Daarom ontwikkelde zij een nieuw instrument: de Guide to Connect. Hoe werkt het in de praktijk?

Door Debby Bos-Merién

Foto: Schilderij ‘Divorce’ van Igor Morski. Dit kunstwerk gebruikte Debby Bos-Merién tijdens haar onderzoek.

Voor mijn afstuderen aan de Master Kunsteducatie kreeg ik een interessante vraag van een basisschool: Wat is een praktische manier om leerlingen stapsgewijs te begeleiden in het esthetisch ervaren van kunst?

Ik merkte dat bestaande methodes om naar kunst te kijken, zoals Visual Thinking Strategies (VTS), Art-Based Learning (ABL), de methode van Terry Barrett (TBM) en Visible thinking (VT) niet helemaal voldeden aan de vraag die de school stelde.

VTS richt zich op wat je visueel waarneemt in het kunstwerk. Bij de methode van Terry Barrett (TBM) ligt de focus op het zoeken naar de betekenis van een kunstwerk zoals de maker het heeft bedoeld. Bij beide is hierdoor minder ruimte voor het subjectieve: dat wat je niet ziet, maar wél ervaart. Dit subjectieve is een essentieel onderdeel voor het esthetisch ervaren van kunst. ABL biedt wel ruimte voor het subjectieve, maar deze methode is weer minder praktisch uitvoerbaar in de klas.

Persoonlijke verbinding

Met de sterke punten van VTS, ABL, TBM  en de aanverwante methodes Visible Thinking (VT), Artful Thinking als uitgangspunt, ben ik gekomen tot een nieuwe methode: Guide to Connect. Een makkelijk toe te passen instrument dat uit drie stappen bestaat. Anders dan andere methodes richt de Guide to Connect zich op de persoonlijke verbinding met een kunstwerk door het werk esthetisch te ervaren.


Het begrip esthetische ervaring wordt in de literatuur verschillend omschreven. In mijn onderzoek heb ik esthetische ervaring gedefinieerd en samengevat tot deze drie essentiële componenten:

  • 1. Gevoel (bewust ervaren emotie)
  • 2. Voorstellingsvermogen
  • 3. Subjectieve eigenschappen (koppeling met persoonlijke herinneringen, ervaringen en verlangens)

De stappen van Guide to Connect

Stap 1: Verkennen

Om het kijkproces te ondersteunen en leerlingen aandachtig te laten waarnemen, beginnen de leerlingen met het schetsend natekenen van het kunstwerk. Door de combinatie van kijken en doen worden leerlingen via verschillende kanalen aangesproken en zien en ontdekken ze meer.

Stap 2: Onderzoeken

De volgende stap is een geleid groepsgesprek met VTS als basis. Aan de drie standaard VTS-vragen (‘Wat gebeurt er?’, ‘Waaraan zie je dat?’, ‘Wat kun je nog meer ontdekken?’) zijn vragen toegevoegd die betrekking hebben op gevoelens, herinneringen, ervaringen en gedachtes. De vragen zijn onder meer: ‘Wat denk je daarbij?’, ‘Wat voel je daarbij?’, ‘Is er iets dat je herinnert aan een gebeurtenis die je hebt meegemaakt?’, ‘Wat maakt dat je dat zegt?’. Deze subjectieve vragen maken leerlingen meer bewust van wat ze denken en voelen. Ze kunnen hierdoor verbinding zoeken met de eigen binnenwereld.

Stap 3: Verbeelden

De laatste stap is het verbeelden en creëren van een eigen verhaal. Zo stimuleer je leerlingen een persoonlijke verbinding met het kunstwerk aan te gaan. Net zoals bij ABL en Artful Thinking stappen de leerlingen als het ware in het werk. Ze gaan op ontdekking en bedenken wat of wie ze daar allemaal tegen komen, wat ze waarnemen, wat ze doen, wat ze voelen, horen en ruiken en wat er verder allemaal gebeurt. Ze maken een eigen verhaal waarin ze zelf een hoofdrol spelen.

De leerlingen kunnen bij het creëren van hun verhaal gebruik maken van alle eerdere waarnemingen, ideeën en inzichten die ze hebben opgedaan in stap 1 en 2. Ze laten hun fantasie de vrije loop en kunnen alle zintuigen betrekken in hun eigen gecreëerde mogelijke wereld. De leerlingen kunnen zich in deze stap helemaal laten meeslepen door het kunstwerk. Het eigen verhaal kan worden opgeschreven, of worden vormgegeven in andere disciplines zoals schilderen, dansen of zingen. Tot slot delen leerlingen de verhalen met elkaar.

Ervaringen in de praktijk

De school die deze interessante vraag stelde, de J.P. Waaleschool in Gorinchem, heeft deze stappen uitgebreid getest. Hun ervaring is dat de Guide to Connect een goed en bruikbaar instrument is. Ruim 70 procent van de leerlingen ervaart het gebruik van de Guide to Connect positief. De leerkrachten zien de waarde ervan in en waarderen het om op deze wijze de leerlingen te kunnen begeleiden en enthousiasmeren bij het kijken naar kunst.

Het is hen ook duidelijk geworden dat deze manier van begeleiden, waarbij de leerkracht de rol heeft van procesbegeleider en niet die van kennisoverdrager, minder makkelijk is dan gedacht. Neutraal blijven, blijkt soms niet eenvoudig. Het is daarom goed leerkrachten te coachen in het toepassen van deze methode. Verder helpt het om belangrijke begrippen, zoals emotie, gevoel en fantasie vooraf met de leerlingen door te nemen. De school raadt aan de methode regelmatig toe te passen zodat de leerlingen steeds bedrevener worden in het ervaren van kunst.

Ontwikkeling van leerlingen

Door met behulp van de Guide to Connect te kijken naar kunst, verbinden leerlingen zich met de inhoud van dat wat ze zien en ervaren. Hun fantasie wordt gestimuleerd en er wordt volop beroep gedaan op hun verbeeldingsvermogen.

Verbeeldingsvermogen gaat over het zien en bedenken van mogelijkheden en het omgaan met verschillen en veranderingen. Leerlingen leren omgaan met meerduidigheid, verschillende inzichten en meningen en dit helpt ze een stap verder te komen in het proces van persoonsvorming.


Vond je dit artikel interessant?

Gemiddelde 4.6 / 5. totaal 26

Reageer (je reactie verschijnt na goedkeuring, vanwege spam)

Reacties (3)
Monica 21-11-2021

Ha Debby

Heel gaaf! Zoiets zou ook te gek zijn voor oudere kinderen. Alle ckv kijkwijzers zijn enorm stoffig en cognitief gericht en gaan erg weinig over emotie. Ik ga jouw methode eens iets beter checken en bekijken of het ook kan aansluiten bij de onderbouw VMBO. Maar wat zou het mooi zijn als er iets dergelijks juist voor kunst in bijvoorbeeld bovenbouw havo/vwo kwam!

reageer
Monica Smeets 17-11-2021

Interessant om zo van de sterke punten van VTS, ABL, TBM en de aanverwante methodes Visible Thinking (VT), Artful Thinking als uitgangspunt, te komen tot een nieuwe methode: Guide to Connect. Waarin het connecten van het begin af aan tot het eind de leidraad is
Mooi ook om tot een eigennof gezamenlijk kunstwerk te komen.

Wie en hoe kies je het kunstwerk waarvan uitgegaan wordt of is er altijd wel een connect punt bij elk kunstwerk?
Bij een groep ieder kiest zelf en waaruit?
Of……
Of…..

reageer
Jillis Verbeek 14-11-2021

Guide to Connect laat de leerlingen achter in het kunstwerk..wow..ik hoop dat ze er zelf nog uit kunnen komen. Doet me denken aan klein duimpje en zijn broodkruimels. Om het even beeldend te beschrijven, maar lijkt me interessant om over in gesprek te gaan wat het betekent om ‘in het kunstwerk te gaan’ voor de leerling, medeleerling en leraar. Om de verbeelding zich wel te kunnen laten ‘vervlechten’ met iets..om betekenissen te kunnen uitwisselen maar ook vooral een wereld te bouwen als steentjes op elkaars pad. En niet te verdwalen in de toekomst. Object is van groot belang in de dynamiek van object-subject.

reageer
Debby Bos 15-11-2021

Beste Jillis,
Leuk om je uitgebreide reactie te lezen! Ik heb er alle vertrouwen in dat kinderen zelf wel weer uit hun fantasiewereld kunnen komen, maar mooi om met hen mee te gaan in hun ontdekkingsreis in hun eigen gecreëerde wereld. Interessante gedachtengang die je schetst. Vooral ook het bouwen van steentjes op elkaars pad. Niet alleen om niet te verdwalen in het hier en nu of in de toekomst maar ook een manier om in verbinding te komen met anderen. Daar kunnen dan ook weer nieuwe werelden, situaties of avonturen ontstaan. En wellicht iets waar ze dan samen verder op kunnen doorbouwen. Ik ga hier graag eens verder met je over in gesprek. En ik ben het helemaal met je eens dat de keuze van het kunstwerk waar de leerlingen mee aan de slag gaan een belangrijke rol speelt bij dit proces en het verbinding kunnen maken met het werk.

reageer
Jillis 18-11-2021

Dag Debby,

Gaan we doen. Wellicht kan LKCA hier een rol in spelen en een gesprek organiseren. ? Dat zou mooi zijn. Ik ben een publicatie aan het afronden die op dit onderwerp aansluit vanuit een aantal bijeenkomsten in Brabant die we bij Kunstloc hebben georganiseerd. Ik stuur je tzt de publicatie toe om ook in ons gesprek mee te kunnen nemen.

reageer
Ronald Kox 25-11-2021

Dag Debby en Jillis, misschien kunnen we een LKCAtelier hieraan besteden begin volgend jaar? Ik hoor graag of jullie hier in geïnteresseerd zijn, dan kunnen we kijken hoe we een en ander voor kunnen bereiden. Neem gerust contact op daarover: ronaldkox@lkca.nl

reageer
Gepubliceerd:
Deel dit artikel