(Meer) muziekonderwijs als doel en middel

Tussentijds onderzoek naar het stimuleringsprogramma muziekonderwijs

materiaal
digitale publicatie
auteur(s)
A. van den Broek; [en anderen]
auteur(s) (instelling)
ResearchNed
plaats van uitgave
Nijmegen
uitgever(s)
ResearchNed
jaar van uitgave
2019
annotatie
In opdracht van het ministerie van OCW.
pagina's
III, 58 p.
illustratie
figuren, tabellen

Om de kwaliteit van het muziekonderwijs in Nederland te verbeteren heeft de rijksoverheid samen met private partijen geïnvesteerd in tijdelijke stimuleringsmaatregelen. Wat zijn de effecten en opbrengsten van deze maatregelen?

Regelingen

Samen met private partijen heeft de rijksoverheid stimuleringsmaatregelen genomen om de kwaliteit van het muziekonderwijs te verbeteren. Die maatregelen zijn:

Deelregeling Impuls muziekonderwijs PO 2015-2020

Deze subsidieregeling voor scholen (uitgevoerd door het Fonds voor Cultuurparticipatie − FCP) stimuleert een duurzame inbedding van goed muziekonderwijs in het po langs drie lijnen: (1) deskundigheidsbevordering van mensen voor de klas; (2) structureel verzorgen van muziekonderwijs onder schooltijd en (3) verbindingen tussen binnen- en buitenschoolse muziekeducatie.

Regeling professionalisering muziekonderwijs op pabo's
Deze subsidieregeling voor pabo’s (uitgevoerd door het FCP) stimuleert dat toekomstige groepsleerkrachten zich meer handelingsbekwaam voelen op het gebied van muziekonderwijs.

Stichting Méér Muziek in de Klas
De stichting Méér Muziek in de Klas is opgericht om uitvoering te geven aan de uitgangspunten uit de Handreiking Muziekonderwijs. De stichting zet zich in voor meer en beter muziekonderwijs middels drie lijnen: bewustwording, deskundigheidsbevordering & lesmethoden en regionale verankering.

Onderzoek

Onderzocht is wat de effecten zijn van de genomen maatregelen en in welke mate de opbrengsten bestendig zijn voor de toekomst, ook als de stimulering wegvalt. Het ministerie wilde inzicht krijgen in:

  • de tussentijdse resultaten en effecten van de stimuleringsmaatregelen muziekonderwijs (voornamelijk kwalitatief, maar waar mogelijk ook kwantitatief);
  • de succes- en faalfactoren op het gebied van muziekonderwijs;
  • mogelijke bouwstenen voor toekomstig ondersteuningsbeleid voor cultuureducatie in brede zin en de plaats van muziekonderwijs daarbinnen.

Het onderzoek is in een aantal stappen uitgevoerd. Verkennende gesprekken zijn gevoerd met het LKCA, FCP, Méér Muziek in de Klas en het ministerie van OCW. Er is een literatuurstudie uitgevoerd, innovatietheorieën over onderwijsvernieuwing zijn bestudeerd en er is naar eerder onderzoek van de drie programma's gekeken. Vervolgens is een tussenrapportage gemaakt en zijn dertien deskundigen gevraagd hierop te reflecteren.

Conclusie

De bevindingen van de onderzoekers zijn:

  • Er is beperkte kwantitatieve data over de resultaten van de stimuleringsmaatregelen.
  • Er is wél belangstelling voor muziekonderwijs.
  • De activiteiten van Méér Muziek in de Klas zijn divers en bereiken veel verschillende doelgroepen.
  • Het programma als geheel dekt voor het grootste deel de succesfactoren, zoals die in de innovatietheorie beschreven zijn, voor een duurzaam resultaat.
  • De afzonderlijke regelingen vullen elkaar op onderdelen aan.
  • Er bestaan nog grote verschillen tussen scholen.
  • Lokale afstemming en aansluiting is de kracht van het programma.
  • Verduurzaming blijft kwetsbaar als we kijken naar de capaciteit die kan worden vrijgemaakt.
  • De aandacht voor muziekonderwijs heeft potentie om het cultuuronderwijs als geheel verder te brengen.
  • Over de uitvoering van de plannen van pabo’s zijn nog geen resultaten bekend.
  • Méér Muziek in de Klas Lokaal zorgt voor lokale initiatieven.
  • Ook meer praktische randvoorwaarden zijn van belang voor duurzame inbedding.
Inzicht in bouwstenen voor toekomstig ondersteuningsbeleid:
  • Verankering en verduurzaming zijn kernbegrippen.
  • De verbinding tussen binnen- en buitenschools aanbod blijft een integraal onderdeel van verduurzaming.
  • Ontwikkeling van vakspecialisaties stimuleren.

Aanbevelingen

  1. Maak de eisen en doelen van de regelingen concreet zodat beter kan worden beoordeeld wat is bereikt.
  2. Leg meer focus op een integraal (financieel) kader, zodat ook moeilijk te bereiken regio’s en scholen meer worden gemotiveerd deel te nemen aan het programma.
  3. Wanneer het stimuleren van muziekonderwijs wordt gezien als een middel om cultuuronderwijs in de brede zin een sterkere plek te geven, wordt aanbevolen gebruik te maken van één integrale regeling waarin alle disciplines aan bod komen.
  4. Zorg voor extra aandacht voor de opzet van duurzame samenwerkingen waarbij beide partners iets te winnen hebben.
  5. Stimuleer de verbinding tussen binnen- en buitenschools muziekonderwijs.
  6. Faciliteer culturele instellingen om structureel te investeren in hun (muziek)vakdocenten.
  7. Continueer het faciliteren en stimuleren van platforms voor kennisdeling.
  8. Bied ruimte voor talentontwikkeling bij (toekomstige) leerkrachten.
  9. Stem de inhoud van muziekonderwijs af op de aanbevelingen vanuit curriculum.nu.
  10. Voorkom dat er een situatie ontstaat van ‘alles een beetje’.

Vanuit het reflectiepanel komt in het algemeen naar voren dat de benodigde tijd en investeringen voor het structureel versterken van muziek- en cultuuronderwijs niet onderschat moeten worden. Gevreesd wordt dat een structurele visie nog niet haalbaar is, nu het onderwijs kampt met hoge werkdruk, discussies over lerarentekorten en curriculumontwikkeling. Voorlopig zijn stimuleringsmaatregelen en subsidies nodig om de behaalde opbrengsten te waarborgen en beoogde doelen te behalen.

Dit onderzoek is uitgevoerd naar aanleiding van een motie van Asscher en Bergkamp.

Download publicatie hier
Handreiking Muziekonderwijs 2020
Motie Asscher en Bergkamp
Impuls cultuuronderwijs: brief aan de Tweede Kamer van 24 oktober 2014
Deelregeling Impuls muziekonderwijs PO 2015-2020
Regeling professionalisering muziekonderwijs op pabo's
Zie ook: Goed cultuuronderwijs, ook in de toekomst

Trefwoorden

muziek - muziekonderwijs - regelingen - effecten - rijksoverheidsbeleid - Regeling Cultuureducatie met Kwaliteit - onderzoek - onderzoek (vorm) - cultuuronderwijs - cultuureducatie - cultuureducatiebeleid - binnen-buitenschools - pabo - hbo - deskundigheidsbevordering - kwaliteit - basisonderwijs