Voor het onderzoek vraagt LKCA gemeenten elke vier jaar naar hun beleid voor cultuurbeoefening. Daarin staan drie hoofdthema’s centraal:

Verder vragen we gemeenten naar de knelpunten die zij ervaren, de ondersteuning die ze krijgen en de relatie met landelijke beleidsinstrumenten. Een verkorte samenvatting van de ‘Monitor gemeentelijk beleid voor cultuurbeoefening op school en in de vrije tijd’ uit 2026 lees je hieronder, net als de onderzoeksrapportage en factsheet (klik om te vergroten).

De meeste gemeenten (88%) hebben beleid voor cultuurbeoefening, meestal voor zowel school als vrije tijd. Dat bestaat uit meerdere beleidsinstrumenten, met als belangrijkste het verstrekken van subsidies en het aanstellen van cultuurcoaches. Daarna volgen het faciliteren van netwerken en platforms en aparte regelingen voor cultuurbeoefening door inwoners met lagere inkomens. De meeste gemeenten richten hun beleid op een groot aantal partijen, waarvan amateurkunstgroepen, scholen, bibliotheken, amateurkunstenaars, leerlingen, musea, archieven, erfgoedinstellingen, theaters, schouwburgen, centra voor de kunsten, muziekscholen en historische of archeologische verenigingen de belangrijkste zijn.

Gemeenten noemen amateurkunstgroepen en scholen het vaakst als doelgroep. Amateurkunstgroepen ontvangen het vaakst subsidies en worden betrokken bij het gemeentelijk beleid voor cultuurbeoefening. Scholen daarentegen ontvangen bij een derde van de gemeenten (37%) direct subsidie. Ook betrekt minder dan de helft van de gemeenten hen bij het ontwikkelen van beleid.

Bij de amateurkunstgroepen waarop gemeentelijk beleid is gericht, gaat het vrijwel overal om formele verenigingen of stichtingen. Veel minder gemeenten richten zich op informele groepen. Hier gaan ook nauwelijks subsidies naartoe. Dit is vaak incidenteel, terwijl gemeenten formele verenigingen juist vaker structureel subsidiëren.

Ruim de helft van de gemeenten met beleid voor cultuurbeoefening (60%) richt zich met diverse beleidsinstrumenten op centra voor de kunsten en muziekscholen, en in mindere mate op theater-, dans-, circus- of musicalscholen. De meeste gemeenten met beleid verstrekken deze partijen ook subsidies, meestal structureel.

Slechts een derde van de gemeenten met beleid voor cultuurbeoefening richt zich op individuele kunstdocenten en artistiek begeleiders, en nog een kleiner deel (18%) verstrekt subsidies aan hen. Een derde van de gemeenten betrekt deze groep bij het opstellen van hun beleid.

Gemeenten richten hun beleid vooral op participatie. Om dit te bereiken zetten gemeenten zich in om het aanbod toegankelijk te maken, het verenigingsleven te versterken en de verbinding en samenwerking van culturele aanbieders met andere domeinen te stimuleren. In bijna alle gevallen gaat het om verbinding en samenwerking met het domein welzijn en/of zorg.

Gemeenten richten zich nadrukkelijk op de gemeenschap en op deelname daaraan. Het beleid voor cultuurbeoefening op school richt zich logischerwijs op kinderen en jongeren, maar met het beleid voor cultuurbeoefening in de vrije tijd gaat uit van inclusie: iedereen moet mee kunnen doen. Alleen de groep ‘mensen met sociale problematiek’ benoemt een derde van de gemeenten expliciet als specifieke doelgroep. Gezien dat beleidsdoel is het overigens opvallend dat zorg- en welzijnsorganisaties relatief weinig betrokken zijn bij het ontwikkelen van gemeentelijk beleid voor cultuurbeoefening.

Het ontwikkelen van individuele vaardigheden en talenten van inwoners zijn minder vaak een doel van het gemeentelijke beleid voor cultuurbeoefening. Ook is de ontwikkeling van (top)talenten niet of nauwelijks doel van het beleid. Bovendien zeggen gemeenten die dit doel wel nastreven, dat het hen relatief minder goed lukt om dat te realiseren. Inzetten op betere artistieke kwaliteit van het aanbod is ten slotte bij een derde van de gemeenten een beleidsdoel.

Cultuurcoaches en provinciale steunfunctieinstellingen zijn de belangrijkste partners die met hun diensten of producten gemeenten adviseren, helpen en ondersteunen bij beleid voor cultuurbeoefening. Ongeveer driekwart van de gemeenten met zulk beleid maakt hiervan gebruik. Ze staan vaak in contact met cultuurcoaches, terwijl er met andere ondersteunende partijen doorgaans maar af en toe contact is. Iets meer dan de helft van deze gemeenten betrekt cultuurcoaches ook veel bij het opstellen van het beleid voor cultuurbeoefening. De provinciale steunfunctieinstellingen zijn daar minder bij betrokken.

Bijna alle gemeenten (94%) doen mee aan de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit. Maar de in 2025 afgesloten Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening (BAC) zijn bij minder gemeenten (41%) bekend. Twee op de vijf gemeenten (40%) vindt dat er iets moet veranderen in de landelijke financierings- en beleidsinstrumenten voor cultuurbeoefening om die beter te laten aansluiten bij het gemeentelijk beleid, zoals een wettelijke verankering van cultuurbeoefening en meer structurele financiering.

Geld is het meest genoemde knelpunt. Ruim driekwart van de gemeenten ervaart of voorziet knelpunten door bezuinigingen. 83% geeft dan ook aan meer geld nodig te hebben om hun beleid goed te kunnen uitvoeren. Daarnaast heeft iets minder dan de helft behoefte aan meer menskracht, en dat heeft deels ook te maken met geld. Huisvesting van amateurkunstverenigingen en/of cultuurbeoefenaars is een ander belangrijk knelpunt bij bijna de helft van de gemeenten. Tegelijkertijd zien we dat in veel gemeenten accommodatiebeleid geen belangrijk beleidsinstrument is.

Kleinere en minder stedelijke gemeenten hebben minder vaak beleid voor cultuurbeoefening en zetten minder vaak subsidies en cultuurcoaches in als beleidsinstrument. Ze subsidiëren ook minder vaak aanbieders van kunsteducatie. Hetzelfde geldt voor amateurkunstverenigingen en groepen. Kleinere gemeenten zijn ook minder vaak op de hoogte van of deelnemer aan landelijke beleidsinstrumenten als de Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening, Cultuureducatie met Kwaliteit, de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) of de drie codes voor de culturele sector.

Mogelijk komen deze verschillen door de beperkte capaciteit van middelen en mensen. In weinig tot niet stedelijke gemeenten en in gemeenten met maximaal 50.000 inwoners is minder dan 1 fte beschikbaar voor dit beleidsdomein. Bovendien hebben ambtenaren hier naast cultuurbeoefening gemiddeld ook meer andere onderwerpen in hun portefeuille, waardoor ze hun aandacht moeten verdelen en zeer beperkt tijd hebben voor beleidsvorming en -uitvoering. Dat verklaart ook waarom kleinere gemeenten vaker menskracht als knelpunt ervaren.