Waarom theatereducatie bij uitstek geschikt is voor maakonderwijs

Muriël Besemer van het Nationale Theater
auteur
Marian van Miert
datum
25 juni 2018

Op Facebook las Muriël Besemer over de Regeling Makersevenement. In die regeling komt alles samen waar ze zelf, met haar 22 jaar ervaring als educator voor verschillende theatergezelschappen, in gelooft. Tegenwoordig werkt Muriël als hoofd educatie bij het Nationale Theater en hoewel het kort dag was, heeft ze een aanvraag ingediend.

Het Nationale Theater is het grootste reizende repertoiregezelschap van Nederland en wil met zijn gebouwen in Den Haag een gemeenschapshuis zijn voor de stad. Wat Muriël betreft, past de regeling prima in deze ambitie. En zo ontstond op een donderdagavond een eerste schets van het plan MAAK.

Nergens in de regeling -die vooral bedoeld bleek voor techniek en wetenschap- stond dat theater niet zou mogen aanvragen. Dus kwam er een aanvraag en die werd gehonoreerd. Samen met Haagse onderwijsinstellingen, theatermakers en docenten werken Muriël en haar afdeling nu hard aan een eenmalig en groots opgezet laboratorium over 'makerschap'. Hiervoor laten zij zich onder anderen inspireren door het theoretische kader van de Bildungsfilosofie.

'In principe mag je van kunst vinden wat je vindt. Dat uitgangspunt -dat er een vrijheid aan ervaringen en gedachten is- verdient een plaats in het onderwijs.'

‘De echte kunstervaring is voor mij altijd het vertrekpunt. In principe mag je van kunst vinden wat je vindt. Dat uitgangspunt - dat er een vrijheid aan ervaringen en gedachten is - verdient een plaats in het onderwijs. De filosofie is daarin de enige mogelijke partner want het filosofisch gesprek is het enige gesprek dat vrij is en niet naar een vooraf bepaalde waarheid toewerkt.’ 

‘Iedere dag bedenken hoe je gebeurt’

‘Vanochtend zag ik de tekst: Zijn is gegeven, worden doe je zelf. Of neem Harrie Geelen die ooit in een kinderboek schreef: Je moet zelf iedere dag bedenken hoe je gebeurt. Dat is een zin die je op mijn grafsteen kan kerven want ik denk dat dat waar is. Je moet dan wel leren dat je eigen gedachten en eigen waarden mogen bestaan en het onderzoeken waard zijn. En hoe die zich verhouden tot gedachten van anderen.’

‘En dat wanneer jij iets lelijk vindt en ik iets moois, het niet betekent dat wij elkaar niet aardig vinden. In ons onderwijssysteem zijn dit soort zoektochten ondergesneeuwd geraakt. Maar vraag je leerkrachten en docenten waarom ze kozen voor dit vak dan zeggen er, denk ik, weinig ‘Omdat ik perse wil dat iedereen deze som kan maken.’

Het wezen vormen

‘Het gevoel om mensen in het onderwijs te prikkelen om het anders te willen doen, zit al heel lang in mij. Het woord makerschap speelt daarin een belangrijke rol. Als je in de Van Dale kijkt naar de definitie van dat woord dan krijg je woorden als vervaardigen, repareren, veroorzaken. Pas als laatste optie ‘het wezen vormen’. Voor mij is er een hele sterke relatie tussen iets maken, iets vervaardigen en jezelf daarin, of daaraan vormen. Wij zijn op de onze afdeling educatie niet zo zeer bezig met het doorgeven van het theaterambacht maar veel meer met: wat is jouw makerschap?’

'Voor mij is er een hele sterke relatie tussen iets maken, iets vervaardigen en jezelf daarin, of daaraan vormen.'

‘Onze theatermakers maken hun voorstellingen niet omdat ze mensen willen leren toneelspelen. Zij maken hun werk omdat ze iets vinden van de wereld waarin we leven. Het publiek komt ook niet kijken om te leren acteren maar om zijn gedachten te scherpen en naar betekenis te zoeken. Daar zijn wij bij de afdeling educatie ook mee bezig. Wij doen interventies, als je het zo wil noemen, omdat we willen dat er gesprekken, gedachten en emoties loskomen; we met elkaar iets meemaken. Het publiek is daarbij net zo goed maker van gedachten en ervaringen.

‘Zo kan het ook in het onderwijs: de leerkracht als maker van een product (lesstof zo je wil) en de leerling als maker van de betekenisgeving. Het is niet een compleet nieuw idee, maar je moet het volgens mij meemaken en ervaren om het te weten, de waarde ervan te voelen.’

'Zo kan het ook in het onderwijs: de leerkracht als maker van een product (lesstof zo je wil) en de leerling als maker van de betekenisgeving.'

Wie je bent en in welke wereld je staat

‘Het makers onderwijs is de laatste jaren in opkomst. Het komt vooral uit de wereld van de technologie en wetenschap en ook beeldenkunst. Wij willen met onze programma’s nog een rondje betekenis aan het woord makerschap toevoegen: namelijk dat je eerst moet weten wie je bent en in welke wereld je staat om überhaupt te kunnen bedenken wat je wilt maken.’

‘Een robot bouwen is fantastisch; je moet gaan samenwerken, creatief nadenken enzovoort maar de vraag ervoor is: heb je wel een robot nodig? Dus: wie wil ik zijn in welke omgeving, in welk contact met anderen?’

‘In ons vak kom ik vaak leerkrachten tegen die verrast zijn door wat ze hun leerlingen zien doen in onze theaterprogramma’s. Maar als ze dat zelf gaan ervaren dan snappen ze het meteen. Daarom wil ik ook dat ons laboratorium twee dagen duurt. In de eerste dag van de manifestatie gaan we met de deelnemers maken.’

‘Een gemixte groep deelnemers werkt onder leiding van een theaterdocent en iemand uit het onderwijs rondom een bepaald thema. Ze doen onderzoek en geven hun bevindingen vorm. Wat daar uitkomt, weet ik niet. We gaan uit van het proces dat op die dag in de groep ontstaat. Er wordt wel iets vormgeven waar een publiek naar kan kijken of iets kan beleven.’

‘Tijdens de tweede dag gaan we dieper in op wat makerschap is en hoe we vat kunnen krijgen op wat de mensen de eerste dag hebben ervaren. Wat is de echte diepe betekenis van de ervaring? Wat is de werkende factor? Een stap die we vaak niet in onze dagelijkse praktijk maken.’

'Ik geloof ook dat een druppel op een gloeiende plaat het verschil kan maken.'

Echte verandering komt van onderen

‘Ik hoop dat er veel onderwijzers en docenten naar het MAAK-festival komen omdat ik denk dat echte verandering van onderen komt. Vooral ook degenen die denken dat dit voor hun vak niet relevant is, het gaan namelijk niet over kunstvakonderwijs, maar de hele breedte van het onderwijs. Ik geloof ook dat een druppel op een gloeiende plaat het verschil kan maken.’

‘Er moeten ook leerlingen en studenten komen. Zij zijn het nu aan het doen en ik ben heel benieuwd naar hun inbreng. En onderzoekers en beleidsmakers, bijvoorbeeld van de verschillende onderwijsraden. De ontwikkelgroepen van Curriculum.nu… Ik hoop dat het lukt om de hele range van het onderwijsspectrum binnen te krijgen.’

‘Het zou mooi zijn als we na afloop van laboratorium een tijdelijk expertisecentrum overhouden. Dat mensen die hebben meegedaan het verhaal en hun ervaring verder kunnen verspreiden. Wij zijn bij Het Nationale Theater ook bezig met het ontwerpen van een permanent educatielaboratorium. Dit past daar helemaal in, hier doen we een stap in de methodiekontwikkeling. Die van het ‘niet weten’. De expertise gaan we delen en gul weggeven.’

Lees verder

Maakonderwijs bij het Nationale Theater
Regeling Makersevenementen in het onderwijs

MAAK vindt plaats op 9-10 oktober 2018 in alle gebouwen van het Nationale Theater in Den Haag.