Uit je Dak! laat zien dat het beeld van ‘die dakloze met zijn blikje bier’ niet klopt
Dit is een artikel uit de Cultuurkrant, editie 39, september 2026.
Iedereen vraagt zich wel eens af hoe het leven van dak- en thuisloze mensen er in de praktijk uitziet, maar weinig mensen zouden het aandurven eens een dagje met hen mee te lopen. In Breda, met een geschatte populatie van ongeveer 1.000 daklozen, ging Manouk de Weert de uitdaging aan. Zij maakte ruimte in haar werk in de vastgoedsector om de helft van haar tijd te wijden aan creatieve manieren om maatschappelijke impact te maken. Die kreeg onder andere vorm in Uit je Dak!

Op 10 oktober worden met theater, beeldende kunst en muziek verhalen verteld. Betrokken Bredase ondernemers zorgen voor een lunch en allerlei extra’s in opvanglocaties.
‘Het project is echt vanaf de straat opgebouwd’, aldus De Weert. Zij zocht contact met BANK15 (nu Bühne), een open podium in Breda, de Straatraad van ex-dak- en thuisloze mensen en bibliotheek De Nieuwe Veste, waar dak- en thuisloze mensen vaak binnenlopen om gebruik te maken van toilet en telefoonoplaadpunten. Als strategisch partner is Stiching KOP betrokken, het ontwikkelplatform voor startende professionele kunstenaars.

Zo raakten steeds meer partijen verbonden aan het project, dat sinds 2023 subsidie krijgt van Fonds voor Cultuurparticipatie. ‘Dankzij dat geld kunnen we mensen gelijkwaardig belonen en blijvend materiaal ontwikkelen. Zoals de audiotour, of een expositie in De Nieuwe Veste.’
Door haar meeloopervaring weet De Weert hoe het voelt er niet meer bij te horen. Mensen kijken weg of zijn wantrouwig. Des te belangrijker om hen kennis te laten maken met de verhalen van (ex-)dak- en thuisloze mensen. Tegelijk werkt het zelf maken van kunst vaak helend voor mensen die een tijd op straat leven of hebben geleefd.

‘Sommige deelnemers geven aan dat het hen geholpen heeft hun situatie te verwerken. Een talent ontwikkelen, een waardevolle bijdrage leveren met een kunstwerk, aan de bewoners laten zien dat dat stigma van de man met het blik bier niet klopt, is belangrijk. Ze krijgen ook toegang tot een netwerk van professionals.’
Als voorbeeld noemt Linsey Kuijpers van Stichting KOP een deelnemer die van huis uit grafisch ontwerper is. ‘Hij heeft een speldje gemaakt dat de ogen symboliseert van mensen die van de dakloze wegkijken. We hebben het laten printen in emaille. Vorig jaar werd het verkocht in het museum en de Explore Breda Store. Hij was daar heel trots op. Anderen ontwerpen sokken die worden verkocht via Let’s do Goods. Voor elk verkocht paar wordt een paar gedoneerd aan dakloze mensen.’
Voor (ex-)dak- en thuisloze mensen is het fijn om iets van zichzelf te tonen zonder meteen het hele – kwetsbare – verhaal te vertellen, merkt Kuijpers. ‘Bezig zijn met kunst is een andere manier van contact maken. Het is veilig; je bent samen bezig maar het kunstzinnige aspect biedt bescherming. Je kunt precies zoveel van jezelf laten zien als jij wilt.’
‘Sommige deelnemers geven aan dat het hen geholpen heeft hun situatie te verwerken.’

Kuijpers ziet ook effect op de onderlinge relaties. ‘Het leven op straat is vaak een solistisch bestaan. Voor de presentatie op 10 oktober komen mensen een maand of drie elke week samen om aan een project te werken. Zo’n logisch einddoel van een presentatie werkt heel goed op het groepsgevoel.’
Voor de komende Wereld Dakloze Mensen Dag staan weer diverse activiteiten op het programma, waarop een straattour van de Straatraad onder leiding van een voormalig dakloze gids, een open atelier, een gezamenlijke maaltijd en een theatervoorstelling voor, door en over dak- en thuisloze mensen. En de groei van Uit je Dak! Gaat door als het aan De Weert ligt.
‘Ik wil de community verder versterken. Bijvoorbeeld door matchingsgesprekken te organiseren voor ondernemers met dak- en thuisloze mensen, zodat zij het talent zien, en hoe ze een handje kunnen helpen. In Breda, een VVD-stad, staat het probleem laag op de agenda. Wij willen met positieve voorbeelden de dak- en thuisloze mensen en hun potentieel zichtbaar maken.’
‘Wij willen met positieve voorbeelden de dak- en thuisloze mensen en hun potentieel zichtbaar maken.’
Do’s en don’ts
● Maak kunst mét, niet óver dak- en thuisloze mensen en dakloosheid.
● Gelijkwaardigheid, tijdens het project en in beloning (bijvoorbeeld met waardebonnen)
● Creëer een breed netwerk: gemeentelijke instanties, culturele instellingen, bibliotheek, musea én betrokken ondernemers.
● Begin met kunstprojecten die snel zichtbaar resultaat opleveren. Simpele materialen werken vaak goed.
Wat niet goed werkt
● De (ex-)dak- en thuisloze mensen één op één koppelen aan een kunstenaar. ‘Dat creëert druk, een gevoel van verplichting. Dak- en thuisloze mensen hebben andere prioriteiten. Een open atelier werkt beter.’
● Komen en weer vertrekken zonder dat mensen er iets voor terugkrijgen in beloning en medezeggenschap. ‘Niet alleen even langskomen om hun verhalen op te halen.’ Beleidsmakers zouden meer achter hun bureaus vandaan moeten komen. De Weert: ‘Zij zitten in een heel andere wereld. Een uurtje praten met een ervaringsdeskundige zou al een groot verschil maken.’
Verder lezen
- Het is een belangrijk onderwerp in de culturele sector: het maken en meten van impact. Met impact bedoelen we de meetbare en merkbare veranderingen die kunst en cultuur teweegbrengen op verschillende niveaus. Dit kan gaan om effecten op maatschappelijk, sociaal, economisch of educatief gebied. Bekijk het kennisdossier Impact met handvatten om hier zelf mee aan de slag te gaan.
- Veel kunstenaars zetten zich in voor maatschappelijke vraagstukken als duurzaamheid, welzijn en eenzaamheid. Helaas is het vaak tijdelijk, projectmatig en slecht betaald werk. Wat is nodig voor verbetering? Joost Heinsius beschrijft vijf noodzakelijke acties.
- Als cultuurcoach in de Drentse gemeente Borger-Odoorn heeft Jacolien Quarré als belangrijkste taak om zoveel mogelijk verbindingen te leggen binnen en buiten de school. Vanuit de gemeente wordt cultuur ook ingezet ter versterking van het welbevinden van de mens. ‘Daarom probeer ik altijd een ingang te zoeken bij welzijnsorganisaties.’ Lees het interview.
Reageer (je reactie verschijnt na goedkeuring, vanwege spam)