Minder verplichte kunstdisciplines creëert ongelijkheid – het pijnpunt van keuzevrijheid
artikelDit is een artikel uit de Cultuurkrant, editie 39, september 2026.
De door SLO voorgestelde vijf verplichte kunstdisciplines (muziek, beeldende vorming, dans, theater en film/fotografie) van het leergebied van kunst en cultuur werden op de valreep, na kamervragen van de SGP, teruggebracht tot twee: muziek en beeldende vorming. Scholen krijgen de vrijheid om uit de overige drie zelf (ten minste) één domein te kiezen. De teleurstelling hierover was groot en vrij algemeen, bleek uit een internetconsultatie over de nieuwe kerndoelen.
Aanvullend riep de staatssecretaris van OCW (brief Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden) in juni op taal en andere basisvaardigheden te verweven in alle vakken. Biedt dat extra kansen voor het leergebied kunst en cultuur of is het juist een bedreiging? En bieden de nieuwe kerndoelen ook handvatten voor de structurele beoordeling door de Onderwijsinspectie?
Dr. Emiel Heijnen, lector Kunsteducatie aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten
De ambitie is door de beperking uit het programma verdwenen
De nieuwe kerndoelen zijn explicieter en creativiteit krijgt een grotere rol. Dat is positief. Ook interdisciplinaire samenwerking krijg meer nadruk, net als het element van betekenis geven. Daardoor worden de kunstdisciplines in het bredere curriculum geplaatst, beter verankerd.
Minder goed vind ik de indeling van de drie kerndoelen voor het leergebied in creativiteit/maken/meemaken. Voorheen spraken we over receptie, productie en reflectie. Dat lijkt me duidelijker, maar de explicitering eronder geeft wel houvast en zal herkenbaar zijn voor leerkrachten en docenten. Het grootste pijnpunt is uiteraard het terugbrengen van vijf naar drie verplichte disciplines. Muziek en beeldende vorming zijn altijd al topdogs, dus zo zet je theater, dans en film niet in hun kracht. Bovendien zou je kunnen zeggen dat bijvoorbeeld film voor jongeren van nu juist essentieel is.
De ambitie is door de beperking uit het programma verdwenen. De SGP heeft echt roet in het eten gegooid, dat argument van het overladen curriculum geloof ik niet. Reformatorische scholen hebben vaak moeite met dans en theater, dat zit diep in de haarvaten. Overigens, er zijn natuurlijk geitenpaadjes, door bijvoorbeeld film bij beeldende vorming trekken en dans/theater samen te voegen bied je als school alsnog de volle breedte aan.’
‘Het grootste pijnpunt is uiteraard het terugbrengen van vijf naar drie verplichte disciplines. Muziek en beeldende vorming zijn altijd al topdogs, dus zo zet je theater, dans en film niet in hun kracht.‘
Saskia Sap, o.a. voorzitter Dansbelang (belangenbehartiger dansprofessionals en -ondernemingen), pedagoog en adviseur Jonge Kind bij Neos Cultuuronderwijs
Boos dat niet alle kinderen kunnen kennismaken met alle kunstvormen
‘Dat dans als dans wordt genoemd vind ik al positief. In de oude kerndoelen sprak men over spelen en bewegen, alsof ze de term dans niet aandurfden. Fijn is ook dat er nu meer handvatten zijn, maar groepsleerkrachten hebben nog altijd meer voeding nodig om goed dansonderwijs te kunnen geven. In hun opleiding hebben zij weinig of geen didactische tools meegekregen. En het is natuurlijk niet de bedoeling dat het Tiktokdansjes worden. Wat dat betreft zou het mooi zijn als de Onderwijsinspectie ook cultuureducatie structureel zou controleren.
Ik ben niet tegen vrije keus van scholen om accenten te leggen. Soms past iets beter bij de kinderen of de school als eenheid. Maar ik ben er boos over dat nu niet alle kinderen kunnen kennismaken met alle kunstvormen. Het is zonde als ze pas heel laat ontdekken wat ze mooi of fijn vinden.
Volgens mij is de oproep om taal en dergelijke in alle vakken te laten terugkeren gunstig voor de verankering van kunsteducatie in het curriculum. De dichotomie doel versus middel moeten we achter ons laten. Tientallen jaren horen we al dat rekenen en taal achteruitgaan, ondanks extra geld en extra inspanning. Met kunst bereik je meer dan met de zoveelste herhaling van een lesje.’
‘Met kunst bereik je meer dan met de zoveelste herhaling van een lesje.’
Dorothea Dogterom, schoolleider christelijke basisschool Eben Haëzer
Meer controle door Onderwijsinspectie niet wenselijk
‘De nieuwe kerndoelen bieden meer handvatten die ons mogelijkheden bieden. Ik ben blij dat we de keuze hebben om drie van de vijf kunstdisciplines te kiezen. Het is goed als de overheid kaders schept, maar je moet wel ruimte laten aan het onderwijs zelf en ons curriculum is al vol. Wij zijn vanouds vooral op muziek en beeldende vorming gericht, dat hoort bij onze identiteit, de christelijke signatuur van onze school. Niet dat dans en theater nooit voorkomen. We hebben ook talentavonden waar we aspecten van theater aan bod laten komen, maar het is niet het eerste waar we aan denken. We hebben bovendien niet de financiële ruimte om vakdocenten aan te trekken. Wij krijgen subsidie voor de basisvaardigheden, daar ligt onze eerste prioriteit.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het in geval van keuzes vaak ten koste van het leergebied kunst en cultuur gaat, maar we hebben het zeker op het netvlies en we realiseren ons terdege dat de kunstdisciplines belangrijk zijn voor het kind.
Meer controle en sturing door de Onderwijsinspectie lijkt mij niet wenselijk of noodzakelijk. We zijn bezig met nieuwe leerlijnen maar moeten daarin nog groeien, net als in een vakoverstijgende inzet. Die richting hebben we net ingezet.’
Vivian Knols, docent muziek Fontys Educatie pabo Sittard en docent vakdidactiek basisonderwijs aan het Conservatorium van Maastricht
Het primaire doel moet de kunst- en cultuuruiting blijven, niet taal
‘De oude kerndoelen waren vaag en niet meer van deze tijd. Het wordt nu iets concreter met die doelzinnen, waardoor in elk geval duidelijk wordt wat leerlingen uiteindelijk moeten kunnen – niet hoe, overigens. Ik vind de samenhang van de nieuwe kerndoelen goed, de doorlopende leerlijn naar onderbouw vo. Maar door maar twee disciplines verplicht te stellen creëer je een probleem.
Niet alleen dat niet alle kinderen met alle kunstvormen kennismaken, maar ook: stel dat een kind verhuist en de nieuwe school een andere keuze heeft gemaakt? Dan mist het de aansluiting. Hetzelfde kan gebeuren bij de overgang van basisschool naar middelbare school. Als je alle vijf verplicht, krijg je ook geen achterstand en ongelijkheid. We zijn toch voor kansengelijkheid?
De inperking was geen wens vanuit het werkveld. De beweging daar is juist naar versterking van álle kunstdisciplines. Kijk naar Meer Muziek in de Klas: daar hangen nu ook dans en theater onder. Dat is de verschuiving die gaande is. Kunst en cultuur voor ieder kind.
Ik vind ook dat het primaire doel van cultuureducatie de kunst- en cultuuruiting moet blijven, niet taal. Bij het vergelijken, het uitwisselen van meningen en ervaringen komt taal automatisch om de hoek. Het zou goed zijn als de Onderwijsinspectie met deze kerndoelen voor kunst en cultuur als leidraad vaker op bezoek komt. Maar zonder instructie van bovenaf ligt hier niet de focus. Zo simpel is het.’
‘Het zou goed zijn als de Onderwijsinspectie met deze kerndoelen voor kunst en cultuur als leidraad vaker op bezoek komt.’
Nieuwe kerndoelen
De conceptkerndoelen gelden voor het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. De verwachting is dat ze vanaf 1 augustus 2027 verankerd zijn in de wet; de scholen gaan er dan mee aan de slag. In augustus 2031 zijn de nieuwe kerndoelen definitief en zijn scholen verplicht aan de vernieuwde kerndoelen te voldoen. Vanaf schooljaar 2031-2032 zal dus elke school met de nieuwe kerndoelen werken.
Bron
- Besluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden (Overheid.nl)
Verder lezen
- SLO, het landelijk expertisecentrum voor het curriculum, beschrijft de kerndoelen (en de actualisatie hiervan) op haar website.
- Lees over de definitieve conceptkerndoelen kunst en cultuur, aangeboden op vrijdag 21 november 2205 door Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO) aan het ministerie van OCW.
- ‘Sluit film, theater of dans niet uit van het onderwijs’. Wijziging van kaderwet werkt kansenongelijkheid in de hand. Lees verder op Cultureel Kapitaal.
- Van goede wil naar vaste afspraken: wat kan meer wetgeving betekenen voor cultuurbeoefening? LKCA-onderzoekers Luud Goossens en Arno Neele trekken conclusies uit hun reeks artikelen over de gevolgen van een mogelijke wettelijke verankering van cultuur.
- Op woensdag 26 november vergaderde de Tweede Kamer over de Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op het primair onderwijs BES, de Wet op de expertisecentra, de Wet voortgezet onderwijs 2020 en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de herziening van de wettelijke grondslagen van de kerndoelen met focus op lezen, schrijven en rekenen.
- De meeste Europese landen passen meer wettelijke sturing toe dan Nederland als het gaat om cultuuronderwijs. Nederland presenteert zich altijd graag als gidsland, maar het kan absoluut geen kwaad om ons eens goed te laten informeren en inspireren door onze Europese buren. ‘Als het om cultuuronderwijs gaat, is Nederland een buitenbeentje’. Lees verder.
artikel
Reageer (je reactie verschijnt na goedkeuring, vanwege spam)