Wegwijzer onderzoek muziek in het primair onderwijs

wegwijzer muziek

Er is de laatste jaren in Nederland vrij veel onderzoek gedaan naar muziek in het primair onderwijs. In dit artikel hebben wij de belangrijkste vragen en bronnen gebundeld om kenniszoekers wegwijs te maken in het rijke aanbod.

Heb je toch nog een andere vraag over onderzoek naar muziekonderwijs? Stuur dan een mail naar verameewis@lkca.nl.

  1. Waar vind ik actuele feiten en cijfers over muziek in het primair onderwijs?
  2. Wat zijn belemmeringen om muziekles op school te geven en hoe neem je die weg?
  3. Hoe bekwaam zijn groepsleerkrachten om muziekles te geven?
  4. Welke competenties willen vakdocenten muziek verbeteren?
  5. Hoe ziet de samenwerking tussen leerkrachten en vakdocenten muziek eruit?
  6. Hoe kunnen conservatorium en pabo samen de kwaliteit van muziekonderwijs verbeteren?
  7. Hoe stimuleren centra voor de kunsten muziekles op de basisschool?
  8. Hoe kunnen vraag en aanbod voor muziekonderwijs beter op elkaar afgestemd worden?
  9. Wat vinden leerlingen goed muziekonderwijs?
  10. Hoe kan ik een muziekproject / leerlijn muziek op een goede manier evalueren?
  11. Wat doet het LKCA om onderzoek naar muziekonderwijs te delen?

1. Waar vind ik actuele feiten en cijfers over muziek in het primair onderwijs?

De meest actuele informatie over het aanbod en de invulling van muziekonderwijs op de basisschool, over de deskundigheid van de leerkracht (ingeschat door directeur of icc’er), de aanwezigheid van vakdocenten en samenwerking tussen scholen en de muzikale omgeving is te vinden in de Monitor cultuuronderwijs in het primair onderwijs. Een iets oudere, maar uitgebreidere stand van zaken biedt het rapport Muziekeducatie in het primair onderwijs. Het artikel Muziekles op de basisschool: meer en beter? in het Jaarboek Actieve Cultuurparticipatie vat vier onderzoeken samen en geeft een vrij compleet beeld van het muziekonderwijs in Nederland.

2. Wat zijn belemmeringen om muziekles op school te geven en hoe neem je die weg?

Een pabostudent deed op een basisschool onderzoek naar deze vraag voor haar scriptie Daar zit muziek in. Een aantal leerkrachten miste expertise of constateerde een gebrek aan inspirerende lessen. De grootste belemmering was dat leerkrachten geen tijd konden vinden in het rooster. Als oplossing wordt vakintegratie voorgesteld: muziek combineren met andere vakken. Een student van het Prins Claus Conservatorium onderzocht voor haar scriptie Elke vogel zingt zoals hij gebekt is waarom leerkrachten niet zingen met de klas, en welk ondersteunend materiaal leerkrachten nodig hebben om dit wel te doen. Uit deze scriptie bleek een gebrek aan praktijkervaring met zingen. Leerkrachten gaven prioriteit aan vakken waarvan de resultaten gecontroleerd worden door de overheid.

3. Hoe bekwaam zijn groepsleerkrachten om muziekles te geven?

Leerkrachten voelen zich vaak niet bekwaam genoeg voor muziekles. Ze missen praktijkervaring, kennis, vaardigheden en vertrouwen. Dit geldt zowel voor algemeen vormend muziekonderwijs als instrumentaal onderwijs. De literatuurstudie Muziekonderwijs in Nederland geeft een goed beeld van de deskundigheid van leerkrachten in relatie tot vakdocenten.

4. Welke competenties willen vakdocenten muziek verbeteren?

Vakdocenten muziek willen graag hun didactische en pedagogische competenties vergroten, en hun kennis van het leren van leerlingen. Lesgeven aan grote groepen, didactische werkvormen en leeropbrengsten zijn aandachtspunten voor bijscholing blijkt uit uitgebreid evaluatieonderzoek van een muziekproject. De onderzoekers pleiten voor een leersysteem waarin vakdocenten samenwerken en van elkaar kunnen leren. In onderzoek is overigens niet altijd duidelijk of de vakdocent muziek een afgestudeerde van een docentenopleiding is of een musicus die zich heeft bijgeschoold tot docent.

5. Hoe ziet de samenwerking tussen leerkrachten en vakdocenten muziek eruit?

Uit onderzoek naar samenwerking tussen leerkrachten en vakleerkrachten blijkt dat dit over het algemeen vooral praktisch gericht is. Ook op scholen die betrokken zijn bij muzieklessen door externe vakdocenten blijft de samenwerking beperkt: de leerkrachten zijn aanwezig tijdens de lessen, maar vervullen geen actieve rol. Dit is jammer omdat groepsleerkracht en vakleerkracht in potentie veel van elkaar kunnen leren. Hoe de interactie tussen beide benut kan worden voor professionalisering van de leerkracht is onderzocht in een studie naar drie muziekeducatieve projecten waar de groepsleerkracht actief en intensief werd betrokken bij de muziekles van de vakdocent. Lees de samenvatting of het artikel in Cultuur+Educatie.

6. Hoe kunnen conservatorium en pabo samen de kwaliteit van muziekonderwijs verbeteren?

Deze vraag is uitgebreid onderzocht in het project ‘Muziekeducatie doen we samen’ van het Conservatorium van Amsterdam en drie pabo’s. In het eindrapport staan resultaten van diverse onderzoeken. Zo is er een vergelijking gemaakt van curricula en hebben studenten van de opleidingen samengewerkt en van elkaar geleerd in gezamenlijke stages. Er is ook een tussenrapportage met wereldwijde good practices. Dit project biedt aanbevelingen en aanknopingspunten voor de gezamenlijke deskundigheidsbevordering van groepsleerkrachten en vakdocenten.

7. Hoe stimuleren centra voor de kunsten muziekles op de basisschool?

Wij hielden een enquête onder centra voor de kunsten en muziekscholen om na te gaan hoe zij mede vorm geven aan muziekonderwijs op school. Aan bod komen soort en aantal muzieklessen en financieringsvormen. Het rapport sluit af met door respondenten genoemde succesfactoren die bijdragen aan het geven van goede muzieklessen in het basisonderwijs.

8. Hoe kunnen vraag en aanbod voor muziekonderwijs beter op elkaar afgestemd worden?

In Amsterdam is deze vraag opgepakt door een fonds dat muziekeducatieve projecten ondersteunt. Via interviews met het onderwijs en met culturele instellingen ontstaat een beeld van de markt van vraag en aanbod; van kansen en knelpunten. Lees meer over de uitkomsten van dit onderzoek.

9. Wat vinden leerlingen goed muziekonderwijs?

Er is helaas weinig aandacht voor wat leerlingen vinden van muziekonderwijs. Maar uit het rapport Muziek in ieder kind weten we dat de leraar, de variatie in lessen, en de muziekkeuze belangrijke factoren zijn in de waardering van leerlingen voor muziek. Leerlingen die zelf een instrument mogen kiezen en meer instrumenten uit mogen proberen zijn erg positief over de muziekles.

10. Hoe kan ik een muziekproject / leerlijn muziek op een goede manier evalueren?

Voor de evaluatie van een muziekproject gebruikten onderzoekers van de AHK een model dat zowel context, input, proces en product meeneemt. Zij beschreven nauwgezet doelen en didactische aanpak. Een goed voorbeeld van hoe je een systematische evaluatie kunt uitvoeren.

11. Wat doet het LKCA om onderzoek naar muziekonderwijs te delen?

In oktober 2015 organiseerden wij een bijeenkomst over onderzoek naar muziekonderwijs. Negen onderzoekers presenteerden hun werk. Lees alles over hun onderzoek in het verslag Wat weten we over muziekonderwijs? In ons tijdschrift Cultuur+Educatie wordt regelmatig gepubliceerd over muziekonderwijs. Ook verschijnen regelmatig onderzoeksartikelen in de portal Cultuuronderwijs.

Alle onderzoeken die voor dit artikel zijn gebruikt, vind je in onze informatiebank.