De opbrengsten van een waardevolle studiereis naar Canadese cultuurprofielscholen

Studiereis VCPS Canada
auteur
Marie-José Kommers
datum
7 oktober 2018

Hoe kunnen leerlingen meer vanuit eigen leergierigheid hun leren inrichten? Hoe geven scholen in Canada vorm aan hun kunstprofiel? Met deze en vele andere vragen vertrok in april 2018 een gezelschap van schoolleiders, docenten en leerlingen van negen cultuurprofielscholen naar Toronto voor een VCPS-studiereis van acht dagen.

Wat heeft deze bijzondere en intensieve vorm van professionalisering leerlingen, docenten en schoolleiders gebracht? Marie-José Kommers sprak met twee leerlingen, een docent en de schoolleider van het H.N. Werkman Stadslyceum, én met reisbegeleiders Astrid Rass en Bob Hofman.

Op de vraag wat leerlingen Ronja Boer en Eva van der Til het meeste is bijgebleven, antwoorden ze de grote mate van keuzevrijheid van leerlingen bij het invullen en uitvoeren van opdrachten. Ze zagen op de Mayfield Secondary School een roddelblad over Romeo en Julia, een stripverhaal en een scène die leerlingen naspeelden, als resultaat van een verwerkingsopdracht Engelse literatuur. De Canadese leerlingen hadden deze en andere vormen gekozen op basis van hun eigen interesses. Ze werden daarbij ondersteund door docenten van diverse vakken, afhankelijk van hun eigen vragen en wensen.

Dieper nadenken over rol als docent

Docent Nederlands en cultuurcoördinator Anne Peter van Muijen is door de studiereis dieper gaan nadenken over zijn rol als docent bij het gevoel van eigenaarschap van leren bij leerlingen. Vanuit welke kaders vertrek je, hoe concreet maak je opdrachten en hoe geef je ruimte aan creativiteit? In de dagelijkse praktijk komt het er vaak niet van hierover na te denken. ‘Het maken van een studiereis voelt heel speciaal. Je maakt intensief kennis met ander onderwijssysteem en andere wetten.’

Tijdens de studiereis werd nauw samengewerkt met Mayfield Secondary School en de Cawthra Park Secondary School, twee scholen in de omgeving van Toronto. Deze scholen hebben net als de Nederlandse scholen een profilering op kunst en cultuur. Grote verschillen zijn dat de Canadese leerlingen auditie moeten doen om toegelaten te worden en dat leerlingen zelf een leerroute samenstellen uit een aanbod. Welke vakken ze kiezen staat leerlingen vrij, als ze maar per jaar 30 punten (credits) halen. (lees verder onder de afbeelding)

Studiereis VCPS Canada

Veel meer autonomie

Een ander groot verschil is de invloed van de ‘Union’ (vakbond) van docenten. Afdelingsleider Kasper Heesterman: ‘Schoolleiders kunnen docenten niet verplichten zich te conformeren aan een nieuw beleid. Dat is lastig als je wilt vernieuwen. Canadese docenten hebben veel meer autonomie.’ Het viel Astrid Rass van de VCPS ook op dat docenten veel minder onderling contact hebben en minder uitwisselen. ‘Op een van de scholen die we bezochten is zelfs geen docentenkamer’.

Terwijl het juist zo waardevol is uit te wisselen, benadrukt Astrid. ‘Dat is ook een van de redenen dat we leernetwerken hebben en deze studiereis organiseren. Het idee voor de reis ontstond een aantal jaar geleden vanuit het VCPS-Leernetwerk cultuurprofilering en internationalisering, waarbij we ook een samenwerking hadden met Ab van Rheenen van EP/NUFFIC. Docenten gaven aan dat zij graag in het buitenland ervaring op wilden doen over eigenaarschap en deep learning. Zij wilden daarbij niet alleen zelf op reis maar vonden – passend bij de visie van een cultuurprofielschool – dat ook leerlingen en een schoolleider mee moesten. Want leren en ontwikkelen doe je op deze drie niveaus.’

Verschillende rollen van leerlingen, docenten en schoolleiders

Door deze insteek zijn leerlingen Ronja en Eva zich meer bewust geworden van de verschillende rollen die leerlingen, docenten en schoolleiders hebben in het leerproces. Op hun eigen school, en op de Canadese scholen. ‘Het is een proces dat je met elkaar vormgeeft’, zegt Ronja. Anne Peter: ‘We zijn al een tijdje bezig met een grondige herziening van het cultuurprofielplan. Tijdens de reis hebben we de gelegenheid gehad met elkaar hier diepgaand over te spreken, ook met de leerlingen.’

Overigens hebben niet alleen leerlingen, docenten en leerlingen van het H.N. Werkman Stadslyceum meer contact. Astrid Rass heeft gemerkt dat Nederlandse scholen na de reis elkaar vaker opzoeken en spreken. Anne Peter herkent dat. ‘Ik heb docenten van andere cultuurprofielscholen echt beter leren kennen tijdens de reis. Je komt elkaar wel tegen, bijvoorbeeld bij visitaties en andere VCPS-Leernetwerken, maar dat is toch minder intensief.’ (lees verder onder de afbeelding)

Studiereis VCPS Canada

Eigenaarschap en deep learning

Een andere belangrijke opbrengst van de studiereis is de kennis die de deelnemers hebben opgedaan over eigenaarschap en deep learning, de inhoudelijke thema’s van de studiereis. Deep learning (een concept van Canadees Michael Fullan) houdt in dat leerlingen niet alleen opgedragen kennis leren, maar dat ze snappen wáárom ze dat doen en hóe ze die kennis kunnen inzetten.

Bij vertrek naar Toronto was al de nodige kennis aanwezig: tijdens drie bijeenkomsten van het VCPS-Leernetwerk verkenden deelnemers onder leiding van reisleiders Bob Hofman en Astrid Rass al wat deep learning is en hoe het dan zit met beoordelen en feedback. Tijdens deze bijeenkomst maakte de groep alvast (via Skype) kennis met Steve Joordens van het Advanced Learning Technology lab (Alt-lab UTSC) van de Universiteit van Toronto. Joordens onderzoekt hoe docenten leerlingen zelf leiderschap kunnen geven in hun leerproces, wat ze nodig hebben en wat docenten kunnen bijdragen aan het proces. Zijn betoog is dat leerlingen meer leren door feedback te geven, te ontvangen en te verwerken.

Reizen vanuit een eigen leervraag

Tijdens de voorbereidingsbijeenkomst bepaalden de deelnemers dat zij geen kant en klaar programma wilden, maar wilden ‘reizen’ vanuit een eigen leervraag. Astrid: ‘Aangekomen op de scholen moesten deelnemers (ook leerlingen!) daarom zelf op onderzoek uitgaan om inzichten en informatie te verzamelen passend bij hun leervraag.’ Voor de een betekende dit dwalen door de school als een ‘fly on the wall’ en voor de ander het volgen van lessen of samen lunchen met een geschiedenisdocent. De rol van de reisleiders Astrid en Bob was met name om te monitoren of eenieder zijn weg goed wist te vinden.

Bob Hofman: ‘Door het loslaten van de groep en hen eigenaarschap te geven, ontstonden er interessante initiatieven. Dinsdagmiddag werd er ineens een app rondgestuurd dat op donderdag om 10.00 uur een paar docenten van Cawhtra Park meer zouden willen vertellen over het werken met peer feedback, gradeless education en rubrics binnen de kunstvakken. Degene die dit interessant vonden, waren welkom. En zo heeft ook na een eerste kennismaking met Steve Joordens een schoolleider van de groep het initiatief genomen om Steve te vragen om een gastcollege van een uur op woensdagmiddag.’

Astrid: ‘Leerlingen werkten 5 dagen met hun ‘billets’. Zij namen eigenaarschap door samen met de Canadese leerlingen een gezamenlijke verbeelding in dans, muziek of beeldend te maken met als overkoepelende thema 'Growth'. Aan het einde van de week zagen we hun groei en een indrukwekkende verbeelding. Eigenaarschap geeft vertrouwen en spirit aan de leerlingen.’ 

Lees verder

Canada - Studiereis Cultuur Profiel Scholen - April 2018 (Reisverslag)
Website VerenigingCultuurProfielScholen

Studiereis VCPS Canada

Beeldmateriaal copyright Bob Hofman (ICT&E)


vo