Dit is een artikel uit de Cultuurkrant, editie 37.

De verkiezing, die werd georganiseerd door LKCA, richtte zich op cultuurcoaches die een aantoonbare, concrete bijdrage leveren aan de sociale en mentale impact van cultuurbeoefening op de samenleving.

Prijswinnaar Elise van der Laan is één van de ruim 1.100 cultuurcoaches die actief zijn vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties en werd geprezen om haar rol als ‘verbinder’, het creëren van inclusieve omgevingen, en het stimuleren van persoonlijke ontwikkeling door kunst.

Zo organiseert ze danscafés voor ouderen en theater over acceptatie binnen verenigingen. Sinds 2021 werkt ze bij Sociaal Werk De Schans in de Groningse gemeente Westerkwartier. Net als in veel plattelandsgemeenten is hier sprake van toenemende vergrijzing, groeiende eenzaamheid en trekken veel jongeren naar de grote stad.

Daar wil Van der Laan, van huis uit theatermaker en regisseur, iets aan doen. Ze organiseerde de afgelopen jaren onder meer diners waar ouderen met behoefte aan sociaal contact elkaar konden ontmoeten en voorstellingen over het puberbrein, waardoor ouders en hun kinderen elkaar beter leerden begrijpen.

Van der Laan opereert in opdracht van de gemeente, maar wordt helemaal vrijgelaten, aldus cultuurwethouder Bé Schollema. ‘We willen haar de kans geven impact te maken waar zij mogelijkheden ziet: of dat nu is door een vereniging te helpen bij een subsidieaanvraag of door een activiteit te organiseren waar verschillende bevolkingsgroepen elkaar ontmoeten.’

Dat Van der Laan niet in dienst is bij de gemeente, maar bij Sociaal Werk De Schans, is een bewuste keuze: zo zit ze dichter bij de praktijk en kan ze collega’s inspireren met haar aanpak. Wel is er nauw contact tussen cultuurcoach en gemeente: wekelijks overleggen zij over wat in de omgeving speelt.

Schollema: ‘Dat is altijd meer dan we kunnen oppakken, maar dat is niet erg. De beperkte tijd dwingt ons ook inwoners zelf in hun kracht te zetten. Die werkwijze past goed bij de gemiddelde Groninger: die wil best geholpen worden, maar wil daarna snel weer op eigen benen staan.’

 Als cultuurcoach is Van der Laan de verbinder tussen al deze partijen, waardoor projecten kunnen groeien – en dat gaat haar erg aan het hart. ‘Door kunst en cultuur komen mensen met elkaar in contact, en dat zien we terug in hun gezondheid: ze worden gezien en hebben het gevoel dat ze weer meedoen in de maatschappij.’

Haar wensenlijst met nog op te starten projecten is lang. ‘Ik zou graag nog meer willen doen voor jonge kinderen en pubers, ook om ervoor te zorgen dat ze in hun studietijd niet allemaal naar Groningen vertrekken. Verder zou ik graag per wijk een project starten om te laten zien hoe leuk het is om daar te wonen. Ook zou ik een podcastserie willen maken over het belang van onze lokale kunst en cultuur. We hebben hier zoveel koren en fanfares, die verdienen een podium.’

Ook Schollema heeft nog wel wat wensen. ‘Mijn cultuurportefeuille is breed: daar valt ook archeologie, monumentenzorg en het ontsluiten van ons erfgoed onder. Ik zou het heel mooi vinden als we jongeren nog meer in aanraking kunnen laten komen met onze geschiedenis, bijvoorbeeld door samen een historische gebeurtenis na te spelen. Dat hebben we een paar jaar geleden gedaan en daar hebben mensen het nog steeds over. Dat zou ook een mooie manier zijn om ons lokale dialect levend te houden.’

Daarnaast hoopt Schollema dat Van der Laan in de toekomst zich nog vaker wil uitspreken als ze kansen voor de gemeente ziet om haar werk beter te doen. Verder zoeken ze samen naar een goede manier om de impact van alle projecten in kaart te brengen. ‘We zijn niet per se gebaat bij een dik boekwerk met alleen maar cijfers maar willen vooral de maatschappelijke effecten in kaart brengen. Daarom halen we met enquêtes en vraaggesprekken persoonlijke ervaringen op.’

De landelijke subsidiëring van cultuurcoaches loopt eind 2026 af, met onduidelijkheid over het vervolg.

Schollema: ‘Kunst en cultuur mogen nooit worden betaald uit tijdelijke middelen. Bovendien tappen cultuur en sport vaak uit hetzelfde vaatje, waardoor ze onbedoeld elkaars concurrenten worden. Onze gemeente gaat financieel ingewikkelde tijden tegemoet, maar we gaan hard ons best doen om deze samenwerking overeind te houden.’ Daarbij helpt het om nog duidelijker aan de buitenwereld te laten zien welke mooie resultaten worden behaald. ‘Laten we in het land vaker bij elkaar op bezoek gaan. Ook wij delen onze kennis graag.’

En Van der Laan benadrukt: ‘Zoek als cultuurcoach de verbinding tussen amateurkunst, onderwijs en sociaal domein. Die kruisbestuiving is enorm waardevol. Er zijn nog weleens verschillende cultuurcoaches aan het werk die zich op één specifiek domein richten. Daardoor gaat die kruisbestuiving soms verloren.’

Verder lezen: