Dit is een artikel uit de Cultuurkrant, editie 37.

Vorig jaar november werd Musicians Without Borders onderscheiden met de ELJA Foundation Award, een oeuvreprijs waaraan een bedrag van 75.000 euro is verbonden. De ELJA Foundation is een door Els Blokker opgericht filantropisch fonds dat projecten voor kinderen en jongeren op het terrein van muziek, dans en beeldende kunst financiert.  

De stichting toonde zich in het juryrapport onder de indruk van de cultuursensitieve manier waarop Musicians Without Borders al 26 jaar bijdraagt aan ‘herstel, vertrouwen en ontmoeting. Juist op plekken waar die het hardst nodig zijn’.  

In conflictgebieden dus, waaronder Democratische Republiek Congo, Palestina, Rwanda, El Salvador. Maar ook op noodopvanglocaties voor asielzoekers in Nederland bereikt MWB met professionele musici iedere week honderden kinderen en jongeren met inspirerende, verbindende, hoop en vertrouwen gevende workshops en muziekactiviteiten. 

Leidend principe daarbij is de adaptieve methodologie die inspeelt op behoeften en cultuur. Laura Hassler, die ruim 25 jaar geleden aan de wieg stond van MWB, legt uit:

‘Adaptieve methodologie houdt in dat wij niet overal volgens eenzelfde aanpak werken omdat die op één locatie heeft gewerkt. We komen ook niet even twee weken muziekles geven. Het initiatief ligt altijd bij de partner, niet bij ons. Zij nodigen ons uit. Gezamenlijk stellen we ter plekke een plan op dat tot langlopende, zelfstandige projecten kan leiden.’

Een dergelijke benadering vraagt om professionaliteit en een wezenlijke betrokkenheid en interesse die verder gaat dan alleen muziek maken. MWB werkt dan ook bewust met ervaren professionals.

Aanvankelijk zocht Hassler mensen uit haar netwerk in Nederland, waar zij diverse zangensembles leidde – jazz, a capella, een kamerkoor, een multicultureel vrouwenkoor. Ook Balkanrepertoire.  

‘Maar toen de oorlogen in de Balkan uitbraken, voelde het vreemd om die mooie liederen te zingen terwijl er bommen vielen en stromen vluchtelingen waren. Zo is het idee voor MWB ontstaan,’ vertelt Hassler, die in de Verenigde Staten al actief was in de vredesbeweging. In Nederland, waar ze sinds 1977 woont, probeerde zij mensen al via muziek óver grenzen en etniciteiten bij elkaar te brengen. ‘Zou dat ook in een context van oorlog kunnen?’

Zo ging het de grens over. Om aspirant-medewerkers voor te bereiden en vertrouwd te maken met de grondregels van de organisatie, naast de leidende principes van mensenrechten en geweldloosheid zijn dat: veiligheid, inclusie, gelijkwaardigheid, creativiteit en kwaliteit, is een trainingsprogramma opgezet dat inmiddels een van de belangrijkste activiteiten is van MWB. ‘In feite verankeren we de principes van het vredeswerk in onze benadering.’

Al vanaf het begin werkt MWB in verschillende Balkanlanden. Zo werd in Kosovo een rockmuziekschool opgezet die intussen als zelfstandige stichting draait. Hassler noemt ook een lopend project in Bethlehem, op de Westelijke Jordaanoever in Palestina.

‘Daar werken we al jaren. Nu kwam de vraag van een cultureel centrum voor kinderen. Ze hadden al een bibliotheek en kunstactiviteiten, maar een muziekprogramma ontbrak nog. Ons werk is daar inmiddels helemaal geïntegreerd in hun bestaande aanbod. Kinderen uit vluchtelingenkampen krijgen er gratis zang- en muziekles en een instrument, spelen in een orkest en zingen in een koor. Dat vonden zíj nodig als aanvulling.’

‘Feedback uit de community leert dat kinderen onderling minder agressief zijn geworden, en thuis gelukkiger. Die kinderen zeggen: ‘de muziekles is de plek van la nonviolencia, de geweldloosheid.’ Zo bouw je vredeswerk vanaf de basis op.’

In El Salvador werd MWB uitgenodigd door UNICEF en het ministerie van Onderwijs. Meestal echter zijn het niet de autoriteiten, maar lokale partners die contact opnemen. Zij hebben de kennis, regelen juridische en andere logistieke zaken, samen werken ze aan de inhoud. ‘In conflictgebieden kunnen wij zo onder de radar vliegen. Men ziet ons werk als ‘maar’ muziek. Ik vind het politiek. Je gebruikt muziek om maatschappelijke verandering te bewerkstelligen.’

In Nederland is MWB nog niet zo lang actief. Toen er ineens een grote toestroom van asielzoekers kwam, kreeg Hassler aanvragen. ‘De overheid had bestaande azc’s gesloten toen er tijdelijk minder instroom was. Gevolg was dat er telkens allerlei noodoplossingen gezocht moesten worden.’  

In de noodopvang verblijven asielzoekers vaak korte tijd op verschillende locaties. Taalles of werk is verboden, creatieve activiteiten zijn ingewikkeld te organiseren. Wat rest is verveling. In dat gat springt MWB. 

Hassler vertelt over het allereerste Welcome Notes-project van de organisatie in Schagen, waar percussionist Sherwin Kirindongo een sporthal bezocht waar 200 mensen moesten overnachten. Binnen was geen plaats dus stelde Kirindongo zijn trommels buiten op. 

‘Meteen stond er een rij van tienerjongens die wel wilden. Én maar slaan, én maar slaan. Sherwin liet ze eerst begaan, en liet de chaos langzaam oplossen door ritmes te geven die zij gingen volgen. Otto de Jong van Muziekschool Amsterdam-Noord ging met de kleine kinderen in een kring dansen en al gauw stonden er ook volwassen mannen die echt konden drummen. Een uur later was het hele kamp aan het zingen, dansen en trommelen, samen. Binnen een uur was de hele sfeer veranderd. Dat is de kracht van muziek, niet alleen voor het individu, maar ook voor een gemeenschap.’

Neem een gratis abonnement op de Cultuurkrant en verdiep je in actualiteiten, achtergronden en praktische adviezen over cultuur op school, in de vrije tijd of in de zorgsector.