Ligt het nou aan mij? Of ontbreekt er iets in het onderwijsbeleid?

Gepubliceerd:
Deel dit artikel
Gert Biesta verdiepte zich in het cultuuronderwijsbeleid en schrok van wat hij las. Want cultuureducatie lijkt zich alleen te richten op problemen oplossen en antwoorden vinden. Terwijl de kunsten juist bijdragen door problemen te máken, vragen te stellen en te blijven zoeken.

Toegegeven, ik ben een amateur. Ik ben niet dagelijks met kunst- en cultuureducatie bezig, en daarom niet altijd ‘up to date.’ Ik volg ontwikkelingen op afstand, krijg soms de kans me te verdiepen, maar zie soms alleen snel dingen langskomen. Ik verbaas me vaak wel, maar ben geneigd te denken dat het wel aan mij zal liggen en dat, als ik nauwkeuriger ga kijken, het wel mee zal vallen.

Ik ben ook amateurmusicus – ik speel piano en hobo, ik zing, ik componeer een beetje – en ken de muziek dus ‘van binnenuit.’ Ik had graag kunnen tekenen, maar heb dat talent niet kunnen aanboren. Als kleurenblinde is mijn verhouding met de wereld van de kleuren onzeker. Taal is misschien wel het medium waar ik me het meest in thuisvoel. Een paar van mijn studenten hebben mijn ogen geopend voor de beeldende kunsten. Ik ben ze dankbaar.

Ik ben amateur – ik heb lief. Het is me niet allemaal om het even; het gaat me aan het hart.

Alles draait om vaardigheden leren

Ter voorbereiding op het symposium Landelijk Cultuuronderwijsbeleid begin ik me te verdiepen. Ik lees het Dashboard Bestuursakkoord PO 2020 en schrik van de taal. ‘Er is oog voor individuele talenten van alle leerlingen,’ lees ik bijvoorbeeld. En ik denk ‘criminaliteit is ook een talent.’ ‘Met het oog op de brede vorming van de leerling verbeteren scholen de kwaliteit van cultuureducatie door uitvoering van het programma ‘Cultuureducatie met kwaliteit’,’ lees ik, en ik volg het spoor: www.cultuureducatiemetkwaliteit.nl

‘Kinderen laten profiteren van goed cultuuronderwijs’ – prima, maar wat maakt het goed? – ‘waarin ze plezier hebben’ – dat is mooi meegenomen, maar het leven is niet altijd plezierig – ‘en belangrijke vaardigheden leren’ – tja, er moet dus wel wat geleerd worden, en dan vooral vaardigheden, want die zijn handig overal inzetbaar. En inderdaad: het gaat erom ‘dat kinderen zich dankzij goed cultuuronderwijs ontwikkelen tot creatieve en kritische volwassenen die klaar zijn voor de uitdagingen van de 21e eeuw.’ Er is de obligate verwijzing naar ‘21e-eeuwse vaardigheden’ – Wie zaten er ook al weer aan tafel toen die werden geformuleerd?

Er is de ambitie dat leerlingen ‘tijdens hun hele basisschooltijd in aanraking komen met muziek, dans, tekenen, toneel en erfgoed,’ wat me echt fantastisch lijkt. Maar dan valt het al weer plat: ‘Waardoor zij leren om hun creatieve vaardigheden te gebruiken om problemen op te lossen en antwoorden te vinden.’

Is dat waar het om draait in het leven? Problemen oplossen en antwoorden vinden? Is dat waar het om draait in de kunsten? Denk- en maakstrategieën? Is dat waar het om draait in het onderwijs? Klaar zijn voor de uitdagingen van de 21e eeuw?

Het bijzondere van de kunsten

Wiens uitdagingen eigenlijk? Wiens problemen? Wie bepaalt wat een probleem is? Wie heeft het recht zijn of haar stem te verheffen? Wie heeft de plicht dat te doen? Waar halen we de moed vandaan? Hoe blijven we wakker en waakzaam? Hoe zorgen we ervoor dat we geraakt kunnen worden, niet afstompen, niet met alle winden meedraaien, nee kunnen zeggen en durven zeggen, problemen kunnen maken in plaats van problemen kunnen oplossen?

Ligt daar niet precies het bijzondere van de kunsten? Ligt daar niet precies wat kunstenaars drijft? Wat ze de onrust geeft om te blijven zoeken, te blijven twijfelen, lastige vragen te blijven stellen, het mooie, het moeilijke en het mysterieuze van het menselijk bestaan te blijven bekloppen, binnenste buiten te keren, om te vormen, anders vorm geven, zonder eindpunt en zonder oplossing? En ligt daar niet precies de unieke bijdrage van de kunsten aan het onderwijs? Zou het onderwijs dat niet met beide handen moeten aangrijpen?

Ik klik nog één keer door, naar www.meermuziekindeklas.nl, in de hoop dat ik daar ‘thuiskom’ – ik ken de muziek immers van binnenuit. Maar helaas. Ik lees: ‘Muziek draagt op een unieke manier bij aan de ontwikkeling van kinderen – wetenschappelijk onderzoek toont dat keer op keer aan. Het bevordert bijvoorbeeld de sociaal-emotionele ontwikkeling en de ontwikkeling van het brein. Daarom is muziekonderwijs op de basisschool zo belangrijk.’ En ik denk: het ligt vast aan mij.


Gert Biesta schreef deze column ter gelegenheid van het besloten symposium Landelijk Cultuuronderwijsbeleid op 5 februari 2021. Dit symposium werd georganiseerd door Boekmanstichting, Erasmus Universiteit Rotterdam en LKCA.

Vond je dit artikel interessant?

Gemiddelde 4.7 / 5. totaal 49

Reageer (je reactie verschijnt na goedkeuring, vanwege spam)

Reacties (9)
Reyer Ploeg 18-02-2021

Dankbaar voor de tekst en voor alle reacties die mij sterken in mijn onderzoek naar hoe kunst en cultuur niet als leergebied maar als hart van de school tot leven gewekt kunnen worden. Daarmee mensen inspirerend en werelden scheppend en verbindend. Ik ga dat doen bij het lectoraat Muziek in Onderwijs aan de Hogeschool Leiden waar lector Christiane Nieuwmeijer afgelopen jaar is begonnen. Ik zoek scholen die alvast een ferme stap in die richting hebben gezet en houd me aanbevolen.

reageer
Tanja Gardner 12-02-2021

Er wordt hard gewerkt om de kunstzinnige vakken zo te benoemen dat het past in het model van ons onderwijs: Meetbaar maken van.. alles. Dit om het een soort van bestaansrecht toe te kennen. Dus daarom de woorden zoals je ze op websites vindt, denk ik.
Persoonlijk denk ik dat de waarden van cultuuronderwijs wel wat genuanceerder gezien worden. Tenminste, dat hoop ik en dat proef ik ook bij collega vakleerkrachten in deze sector.
Ik ben blij dat je deze vragen hardop stelt.

Je kan je afvragen of we drukker bezig moeten zijn met het bewijzen van ons bestaansrecht, dan met het uitvoeren en laten ervaren van wat cultuureducatie met je doet.. Maarja, daar moeten dan wel weer de middelen voor zijn. Het blijft lastig!

reageer
Jackie 12-02-2021

De spijker op zijn kop. Twijfel aan je zelf, maar blijf kritisch. Doen kunstenaars ook en openen ons vaak de ogen

reageer
Monique Koolen 12-02-2021

Tja, we lijken ons in de kunsten steeds te verantwoorden. En te moeten aantonen waartoe .. Daar mogen we idd mee ophouden. De intrensieke waarde van het maken en meemaken van kunst en kunstzinnige activiteiten heeft een eigen waarde. Die laat zich het best beschrijven in de beleving ervan en daar waarde aan toe te kennen. De invoering van kunstbeleid zou geen plan moeten zijn, maar een uitnodiging om je onder te dompelen. En open te staan voor wat er dan is. Hebben we het lef dat te doen?

reageer
Bastiaan Sparnaaij 12-02-2021

Ik ben docent muziek in het VO en ik deel een deel van deze analyse. Het is ook wel een echte prikcolumn. Ik vind het namelijk wel weer erg makkelijk om in zo'n verhaal de geschiedenis van kunst(cultuur)onderwijs weg te laten. Het feit dat op veel scholen de kunst- en cultuurvakken elk jaar weer opnieuw moeten strijden om niet al hun uren kwijt te raken. Kunstonderwijs heeft zich zelf belangrijk moeten maken met vage termen om in deze prestatiemarkt überhaupt te kunnen overleven. Je kan niet alleen naar het onderwijsbeleid kijken als het om cultuur gaat. Kijk dan ook breder naar hoe het cultuurbeleid in Nederland is. Hoe dat door de landelijke en regionale politiek vaak ook kapot wordt gemaakt.

Nogmaals, ik deel een groot deel van de analyse dat we cultuuronderwijs verkopen met vage en verkeerde termen, maar geef het dan ook de ruimte om werkelijk te kunnen zeggen wat willen zonder dat we daardoor weer alle gewonnen meters verliezen.

reageer
Bas 11-02-2021

Lastig artikel, maar als ik het goed begrijp is dat de kinderen een onbevooroordeelde houding bij de kunst moeten hebben, zonder de verplichte vaardigheden die er aan gekoppeld worden....de verwondering ervaren. Dat snap ik en sta ik achter. Toch helpt het wel als er bij de kunst enige achtergrondinformatie beschikbaar is om de beweegredenen van de kunstenaar beter te begrijpen.

reageer
Sabien Bouwmeester 11-02-2021

Het ligt ook aan mij. En die kunstenaar maakt misschien zelf de problemen niet, zij ziet en duidt ze wel!

reageer
Evert Bisschop Boele 11-02-2021

Ik deel de oplossingsrichting - de kunstenaar-als-problemenmaker als bron van de kunsteducatie - niet, maar de analyse wel. Het ligt niet aan jou, dus.

reageer
Edith Ploeg 10-02-2021

Dan ligt het ook aan mij.

reageer
Gepubliceerd:
Deel dit artikel