In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen publiceerde LKCA het nieuwe monitoronderzoek naar gemeentelijk beleid voor cultuurbeoefening. Aan dit vragenlijstonderzoek deed 41 procent van de 342 gemeenten mee; 139 gemeenten in totaal. We vroegen onder meer naar hun beleidsinstrumenten, doelen en ervaren knelpunten en lichten de opvallendste resultaten eruit.

Het ondersteunen van cultuurbeoefening is grotendeels geen wettelijke gemeentetaak.  Toch heeft 88 procent van de bevraagde gemeenten beleid voor cultuurbeoefening op school en/of in de vrije tijd. 
Zij zien cultuurbeoefening als belangrijke manier voor hun inwoners om meedoen aan de samenleving en ontmoeting te faciliteren en te stimuleren.  Centraal daarbij staat: iedereen moet mee kunnen doen.

Hiertoe stimuleren gemeenten de samenwerking van culturele aanbieders met andere domeinen, met name zorg en welzijn.  In dat licht bezien is het overigens opvallend dat zorg- en welzijnsorganisaties relatief weinig betrokken zijn bij het ontwikkelen van het gemeentelijk beleid voor cultuurbeoefening.

Deze nadruk op het maatschappelijk belang lijkt ten koste te gaan van het ontwikkelen van individuele vaardigheden en talenten van inwoners.  Vooral de (top)talenten komen er bekaaid vanaf: hun ontwikkeling faciliteren is bij slechts 14 procent van de gemeenten een beleidsdoel, waarbij vaak wordt aangegeven dat dit niet goed lukt.

Het is natuurlijk mooi dat ‘participeren’ wél een belangrijk doel is bij 89 procent van de gemeenten, maar je krijgt toegankelijkheid zonder ontwikkelperspectief. Je kunt wel  ‘meedoen’, maar zijn er wel genoeg doorgroeimogelijkheden in de buurt als je je verder wilt ontwikkelen?

Het getal twaalf doet wel eens de ronde in het discours over het aantal muziekscholen dat nog overeind staat. En natuurlijk kennen we allemaal de verhalen over de verschraling van de buitenschoolse kunsteducatie, maar toch lijkt dit aantal niet helemaal te kloppen. Ongeveer de helft van de gemeenten subsidieert een dergelijke instelling. Meestal gaat het om centra voor de kunsten en muziekscholen.  

 Dat houdt niet over, maar de individuele kunstdocent of artistiek begeleider komt er qua steun van de gemeente nog berooider vanaf. En juist deze kunstprofessionals vormen de grootste groep die kunsteducatie aanbiedt. Slechts één derde van de gemeenten met beleid voor cultuurbeoefening richt zich op hen, een nog kleiner deel verstrekt aan hen subsidies. Financiële steun gaat veel vaker rechtstreeks naar de verenigingen. 

Een kleine minderheid van de gemeenten geeft aan dat er iets moet veranderen in de landelijke (subsidie)regelingen voor cultuurbeoefening om deze beter te laten aansluiten bij hun eigen beleid. Veelgenoemde oplossingen voor de huidige mismatch zijn een wettelijke zorgplicht voor cultuurbeoefening en meer structurele financiering. 

Deze wensen sluiten ook aan bij één van de aanbevelingen die onderzoekers deden in de Beleidsdoorlichting tien jaar cultuureducatiebeleid: ‘pas meer sturing toe’. 

Als veel beleidsmedewerkers meer sturing willen, bijvoorbeeld door strikte wetgeving, waarom geeft de landelijke overheid die dan niet? In de LKCA-reeks over wettelijke verankering in deze krant zagen we eerder dat dit succesvol kan zijn. 

Ruim de helft van de gemeenten met beleid voor cultuurbeoefening op school geeft aan dat het budget gelijk bleef ten opzichte van 2021, bij 39 procent steeg het, bij 10 procent was er een daling. Hoe groter de gemeente, hoe vaker een stijgend budget. Deze onderzoeksvraag hield echter geen rekening met eventuele inflatiecorrectie. 

Het CBS geeft gedetailleerde cijfers over de ontwikkeling van het gemeentelijk budget voor cultuureducatie tussen 2017 en 2023. Daaruit blijkt dat het budget voor cultuureducatie de laatste jaren is gestegen, maar wel minder dan de gemiddelde inflatie. 

LKCA-onderzoeker Arno Neele stelde vorig jaar in zijn artikel op Cultureel Kapitaal ‘Een somber beeld: er gaat steeds minder geld naar cultuureducatie’ de vraag of huidige en toekomstige politici zullen investeren in cultuurbeoefening. Uit het coalitieakkoord Jetten-I blijkt dat kunst en cultuur wederom beperkt onderwerp van gesprek zijn geweest aan de onderhandelingstafel.  

Er zijn wel aanknopingspunten, bijvoorbeeld de aandacht voor talentontwikkeling en muziekscholen. Uit ons onderzoek blijkt dat deze thema’s op gemeentelijk niveau knellen. Het akkoord zegt niets over een wettelijke zorgplicht voor cultuurbeoefening, maar het Rijksbeleid zou lagere overheden juist op die onderwerpen kunnen ondersteunen en misschien sturen. 

Een structurele investering,ook in het gemeente- en provinciefonds, blijft overigens uit. Bracheorganisatie Cultuurconnectie roept dan ook niet voor niets op tot een meer concreet en samenhangend verhaal. De ambities zijn er. Nu nog aan écht de slag gaan.