Annelijn: Wat, als het nu eens heel klein zou mogen beginnen en langzaam uit zou mogen groeien? Wat als de ruimte die er ontstaat niet alleen een kind, maar ook jezelf laat zoeken, maken, groeien?

Annelijn: Op school tref je steeds vaker 25 dezelfde werkjes aan. De culturele uitjes zijn naar de achtergrond verdwenen en de muziekinstrumenten steeds minder vaak gebruikt. Je voelt dat het tijd is voor verandering. En je drijfveer om de culturele ontwikkeling van kinderen op je school aan te blijven wakkeren wordt steeds groter.

Annelijn: Maar hoe gaan we dat doen? En wie pakt daar een duidelijke rol in? In deze aflevering nemen we je mee in wat het betekent om interne cultuurcoördinator te zijn.

Annelijn: Op scholen zie je vaak dat er één of soms twee ICC’ers aangesteld zijn. Het zijn vaak diegenen die bevlogen zijn over kunst en cultuur. Omdat ze er zelf affiniteit mee hebben of omdat ze zien welke waarde het heeft in de ontwikkeling van de kinderen.

Annelijn: Soms treffen we iemand die gevraagd is om de taak uit te voeren, maar niet per se feeling heeft met het onderwerp. Je kunt dus vanuit verschillende perspectieven aan de taak beginnen. Een startpunt om te groeien in deze rol is bijvoorbeeld de ICC-cursus. Je wordt in deze cursus opgeleid tot interne cultuurcoördinator. In het begin van de ICC-cursus praat je veel met je collega-deelnemers en merk je dat iedereen een eigen verhaal bij zich draagt. Elke school is anders en elke deelnemer heeft zo zijn eigen ontwikkelwensen.

Annelijn: Zo troffen we eens een deelnemer die twijfelend aan de cursus begon. Ze zou de rol helemaal alleen moeten gaan uitvoeren op een grote school. Ze had getwijfeld of ze dit wel moest doen, maar de directeur had het haar gevraagd. Kon ze dit wel? Wist ze wel genoeg over cultuureducatie? Haar afwachtende houding verdween toen ze alle verhalen hoorde van haar collega-ICC’ers. Ze ontdekte dat ze haar eigen route en manier mocht onderzoeken, en ruimte kreeg om zich te verdiepen in wat culturele educatie nou precies is.

Annelijn: Haar waakvlammetje werd een steeds groter vuurtje. Ze ontdekte dat haar drijfveer om zichzelf te ontwikkelen in deze rol de kinderen waren. En wat voor haar werkte? Verhalen, onzekerheden, situaties delen met elkaar. Weten dat je niet alleen bent en daardoor zelfverzekerder en sterker in je rol komen te staan.

Annelijn: De eerste vraag die we vandaag op tafel leggen: waarom is het zo belangrijk om een ICC’er op school te hebben?

Robin: Het is zo belangrijk om een ICC’er op school te hebben omdat we in een tijd leven en in een wereld waarin kunst en cultuur niet altijd zomaar een onderdeel zijn van het programma op een school.

Robin: Het is zo belangrijk dat er mensen zijn die zich daar hard voor maken, omdat ze geloven echt in de kracht van kunst, erfgoed, en alle andere gebieden van cultuureducatie. En dat die van waarde zijn in de ontwikkeling van kinderen.

Robin: Als je kijkt hoe dat in het onderwijs georganiseerd is, bijvoorbeeld in het basisonderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet onderwijs, dan zie je dat scholen vaak werken met een structuur waarin taken en verantwoordelijkheden ook verdeeld zijn over verschillende personen. En dit is echt omdat het heel belangrijk is dat je dingen met elkaar draagt, dat je de ontwikkelingen die je door wil maken, dat je daar met elkaar voor wil staan.

Robin: En juist in het domein van cultuureducatie is het belangrijk dat er één of meerdere mensen zijn die daar écht in geloven. En die de verbinding tussen de school en de culturele omgeving willen en kunnen maken. En dat draagt niet alleen bij aan de verrijking van het onderwijs, maar het versterkt ook echt de kwaliteit van het onderwijs. Een verrijking voor de scholen.

Robin: Je kunt dus ook al zien dat die rol van de ICC’er veel verder gaat dan alleen het organiseren van dingen. Maar het gaat ook echt over die verantwoordelijkheid dragen, om ervoor te zorgen dat kunst en cultuur die plek krijgt in de alledaagse lespraktijk. Een plek die je als ICC’er kunt bewaken. Waar je voor kunt zorgen.

Robin: En daarnaast wat ik ook heel belangrijk vind is: niet ieder kind of iedere jongere komt vanzelfsprekend vanuit thuis in aanmerking met kunst en cultuur. Omdat er geen tijd voor is, omdat er geen geld voor is, omdat het misschien niet in de natuurlijke belangstelling van de ouders ligt. En juist school is een prachtige plek waarin je dat voor ieder kind mogelijk kan maken.

Annelijn: En daarom is de ICC’er zo belangrijk.

Robin: Absoluut.

Annelijn: Het geeft een heel mooi beeld van die rol en van die belangrijke taak die de ICC’er draagt. Maar hoe ga je beginnen in deze rol?

Robin: Dat is meteen een grote vraag, want waar start je? Meestal begint de reis van de ICC’er wel echt bij het ontdekken van je eigen waarom. Want waarom vind je het belangrijk om met cultuur en kunst aan de slag te gaan? En waarom wil jij daar eigenlijk op je school een belangrijke functie in hebben? Dus vanuit welke droom of vanuit welk verlangen is die wens om daarmee aan de slag te gaan ontstaan? Nou, en het zou daarbij interessant kunnen zijn, als je jezelf dat afvraagt, om eens terug te gaan naar dat waarom. En we doen dat heel vaak door bijvoorbeeld de ‘vijf keer waarom’-methode.

Robin: Dat is een methode die kan helpen om problemen op te lossen maar die ook heel erg kan helpen om nog dieper te onderzoeken waarom en voor wie je deze rol eigenlijk wilt vormgeven.

Annelijn: Oké vijf keer waarom dus.

Robin: Vijf keer waarom.
Annelijn: Dat klinkt spannend. Laten we het uitproberen. Je bent zelf ICC’er geweest.

Robin: Ja.

Annelijn: Dus ik ga jou de eerste waarom vraag stellen. Robin, waarom ben jij destijds ICC’er geworden?

Robin: Omdat ik het heel belangrijk vind dat ieder kind onder schooltijd tussen aanraking kan komen met kunst en cultuur.
Annelijn: Volgende waarom vraag: waarom vind je het belangrijk dat ieder kind onder schooltijd in aanraking komt met kunst en cultuur?

Robin: Omdat kunst en cultuur je echt de kans biedt om jezelf te leren kennen, om je verbeeldingskracht te vergroten.

Annelijn: Waarom wil jij dat kinderen hun verbeeldingskracht kunnen ontplooien?

Robin: Omdat je verbeeldingskracht je echt de mogelijkheid biedt om een nieuwe wereld te scheppen. Dingen die er voor jou in ieder geval nog nooit geweest zijn.

Annelijn: Oké. En waarom is het dan zo belangrijk om de kinderen mogelijkheden te bieden om een nieuwe wereld te scheppen?

Robin: Nou, omdat we in een tijd en wereld leven waarin het zo ontzettend belangrijk is dat we kinderen leren om te gaan met het niet weten, om onzekerheid te verdragen.

Annelijn: En waarom is het dan zo belangrijk voor de kinderen om om te gaan met die onzekerheden?

Robin: Omdat de wereld zo snel verandert en het belangrijk is om je steeds opnieuw te kunnen verhouden en voor te stellen hoe je de wereld van morgen een stukje mooier zou kunnen maken.

Annelijn: Dat waren vijf waarom-vragen. Interessant om te zien hoe dat werkt en hoe je steeds eigenlijk een stapje dieper komt in je antwoord.

Robin: Het geeft ook veel meer richting aan… Waarom doe ik dit? En dat dat ‘waarom’ ook iets mag zijn wat over jou gaat. En ik vind dat we dat soms nog wel eens vergeten. Dat we soms kijken naar de vorm, terwijl het echt mag gaan over: maar wat vind ik belangrijk? Welke rol wil ik spelen voor de wereld? En dat is ook voor de kinderen en jongeren met wie ik werk.

Annelijn: Ja, en als je kijkt naar de vorm die we net hebben gehanteerd… is het best wel… Het voelt best wel gek om vijf keer een waarom vraag te stellen, maar daardoor zak je wel echt de diepte in.

Robin: Ja, en ik hoop ook echt dat ICC’ers die ruimte geven aan zichzelf, maar ook aan het team om daarover na te denken. En om eigenlijk vanuit daar te gaan kijken, oké, wat betekent dat dan? Hoe ziet dan mijn rol er eigenlijk verder uit?

Annelijn: Over die rollen gesproken: LKCA heeft in samenwerking met bestaande ICC’ers en trainers een profiel ontwikkeld voor de ICC’er en duidt daarin verschillende rollen die de ICC’er kan omarmen. Kun je daar eens iets meer over vertellen?

Robin: Jazeker, want het LKCA heeft daar een heel mooi profiel voor gemaakt inderdaad. Waarin er in totaal zes rollen zijn benoemd die eigenlijk allemaal onderdeel zijn van de functie of de taak als ICC’er. En de eerste twee rollen staan eigenlijk in verbinding met het hart. Die vind ik ook het mooiste, dus daarom begin ik ermee. Namelijk de schatzoeker en de inspirator. En de schatzoeker gaat er echt over dat je als ICC’er op zoek gaat naar bijzondere en inspirerende parels in het werkveld in de cultuureducatie. En de inspirator gaat eigenlijk over het voeden en inspireren van collega’s en ouders.

Robin: Maar naast het hart, wat natuurlijk moet branden voor kunst en cultuur, is het ook heel belangrijk om vanuit je handen ook dingen in de wereld te kunnen zetten. En daarom heeft een ICC’er vaak ook de rol van verbinder en de rol van vormgever. Verbinder gaat heel erg over het betrekken van culturele partners, en de vormgever geeft echt vorm aan cultuuronderwijs.

Robin: Maar om vanuit dat hart en vanuit die handen ook te kijken naar wat er gebeurt, is het belangrijk dat de ICC er echt met beide benen op de grond staat. En daarom spreken we ook vaak over de rol van de regisseur. De regisseur die coördineert eigenlijk het cultuuronderwijs op school. Natuurlijk in samenwerking met het team en de directie en de cultuurcommissie als die er is.

Robin: En de laatste rol gaat eigenlijk ook over de rol van het hoofd. Het letterlijk boven de school hangen en als reflector reflecteren op jezelf, maar ook op het ontwikkelproces van de school en hoe het team eigenlijk omgaat met cultuur. Dat zijn eigenlijk de rollen die allemaal horen bij de functie van ICC’er.

Annelijn: Mooi om die rollen te horen en inzicht te krijgen in wat het dus vraagt om ICC’er te zijn. Best wel een uitdagende taak als ik het zo hoor. En het is natuurlijk ook heel erg afhankelijk op wat voor school je werkt en wat de situatie daar is. Is het een grote school, is het een kleine school?

Annelijn: Hoe zorg je dat die rol, die taak, eigenlijk ook een beetje behapbaar blijft naast alle andere dingen die je moet doen in het onderwijs?

Robin: Ik denk dat het allereerst heel belangrijk is om scherp te krijgen, waar moet de aandacht nu naartoe gaan? Dus waar kan ik in de tijd die ik nu heb, eventueel met mijn collega’s, aandacht aan besteden? En heel vaak spreken we dan over: waar kan ik impact maken en wat is makkelijk realiseerbaar? Dus de rol is groot, je kunt en moet daar van alles in doen, maar hoe zorg je ervoor dat je de stap maakt die nu haalbaar is. Het is heel belangrijk om met kleine stapjes te werken en die voor jezelf goed helder te krijgen. Dat is het ene.

Robin: Het andere stuk is dat het heel helpend zou kunnen zijn als je de taak niet alleen doet. Dus zeker als je op een wat grotere school werkt of als je school ook echt de ruimte kan bieden om met een cultuurteam te werken, dan kan dat heel helpend zijn. Omdat je dan niet alleen kan kijken naar waar ben ik goed in en waar wil ik me in ontwikkelen, maar ook: wat kunnen mijn collega’s doen? En hoe kunnen wij samen eigenlijk zorg dragen dat die cultuureducatie die plek krijgt die wij belangrijk vinden?

Robin: En hoe dat aan te pakken? Daar zijn een heleboel taakverdelingsschema’s online in te vinden van wat dan iedereen moet doen, of hoe je dat dan kan verdelen. Maar je zou ook eens kunnen kijken naar het instrument ‘vormen van een kernteam’ ontwikkeld in de Cultuur Loper.  Omdat dat eigenlijk ook heel mooi inzicht geeft in: wie heeft nou welke taak? Welke bevoegdheid hoort daarbij en welke verantwoordelijkheid draagt iedereen dan? Dat is eigenlijk een hele mooie kans om op die manier dat echt samen te brengen en goed te kijken naar wie waarvan kan zijn.

Robin: Als je daar dan mee bezig bent en je zoekt eigenlijk naar wat kan ik doen, wat kan de ander doen en in welke vorm, is het natuurlijk ontzettend belangrijk om ook het gesprek met je directie aan te gaan. Want hoe zien zij die taak voor zich? En welke ruimte kunnen ze en willen ze geven voor cultuureducatie? Wat is de korte termijnvisie? Maar vooral wat is ook de langere termijnvisie? En wat ik heel erg heb geleerd, ook in mijn rol als ICC’er, is om daarin ook zelf iets in te brengen. Dus ook van tevoren zelf na te denken over, oké, maar waarom is cultuur dan zo belangrijk voor onze school? En om dat ook op papier te zetten en eigenlijk gewoon jouw visie ook mee op tafel te leggen. En volgens mij kan dat altijd een heel mooi en rijk gesprek bieden over wat je belangrijk vindt. En daarin ook samen met de directie te kijken naar oké als we het hier samen over eens zijn, wie kan dan wat betekenen?

Robin: De conclusie is dus ook, het is superbelangrijk om te beginnen bij je eigen waarom. Waarom ben je ICC’er of wil je ICC’er worden? Vanuit het waarom te kijken naar: wat vraagt het eigenlijk om ICC’er te zijn? Dus hoe zien die verschillende rollen eruit? En dan vooral heel erg goed te gaan zoeken naar: waar wil ik van zijn? Waar ben ik goed in? Waar wil ik me in ontwikkelen? En als het mogelijk is, wat kunnen mijn collega’s betekenen? Zodat je er niet alleen voor staat, maar je samen de verantwoordelijkheid draagt om dat prachtige domein ook echt een plek te geven in je onderwijs.

Annelijn: En het allerbelangrijkste zijn uiteindelijk de kinderen.

Robin: Want daar doen we het voor.

(muziek)

Annelijn: Wat als het nu eens heel klein zou mogen beginnen en langzaam uit zou mogen groeien? Wat als de ruimte die er ontstaat niet alleen een kind, maar ook jezelf laat zoeken, maken, groeien?

Annelijn: Wat zou je de luisteraar nog mee willen geven?

Robin: Wat ik de luisteraar mee zou willen geven is: als je nou aan het onderzoeken bent wie ben ik als ICC’er of wie wil ik als ICC’er zijn? Dan is er een hele mooie test te vinden op de website van LKCA. In die ICC-test ga je eigenlijk ontdekken: waar ben ik al goed in? En waar wil ik me nog in ontwikkelen? Je kan die test natuurlijk zelf doen, maar het zou ook heel mooi zijn om je collega’s die mogelijk betrokken zijn bij cultuur ook die test te laten doen. Zodat je ook inzicht hebt in waar zij goed in zijn en waar ze sterker in willen worden.

Robin: Een ander ding wat ik mee wil geven is: maak heldere afspraken, over hoe het team en hoe de directie betrokken zijn bij het opstellen en het uitvoeren van jullie cultuureducatie. Zodat je ook echt weet dat het niet iets is van jou alleen, maar dat je daar de anderen in betrokken hebt. En kijk ook eens of er een netwerk van ICC’ers in je omgeving is, om je te kunnen spiegelen aan hoe zij het doen. Want ook al ben je dan misschien alleen op je school, dan kun je juist op die manier ook met elkaar verbinden en samen leren.

Annelijn: In deze aflevering stond jij als ICC’er centraal. De rol van ICC’er is op heel veel verschillende manieren vorm te geven en eigen te maken. Je kiest je eigen route en invulling, passend bij jou en de school waar je werkt. Er is geen goed of fout. Ben je juist die schatzoeker of meer de regisseur? Je komt erachter door de test te doen. Maar zeker ook om dit uit te proberen in praktijk. Het samen met je collega’s te onderzoeken. Want ICC’er ben je idealiter niet alleen.

(muziek)

Annelijn: Je luisterde naar Bouwstenen. Deze podcast werd bedacht en gemaakt door Cultlab in opdracht van LKCA. De podcastserie bestaat uit audiocolleges, werkopdrachten en gesprekken met experts. Meer weten? Kijk dan eens op www.lkca.nl.