00:32: Introductie

Voice-over: Wat als de woorden op papier dansen? Er vanaf spatten omdat ze zin hebben om in actie te komen. Ze niet in een stoffige kas belanden, maar elke dag luid aanwezig.

(muziek stopt)

Annelijn: Het is de kunst om een cultuurplan te ontwikkelen welke passend is voor jouw school. Of dat slaagt, heeft met heel veel verschillende elementen te maken: de kinderen, je team, de visie, het programma en de culturele omgeving. Hoe zorg je ervoor dat al die elementen samengrijpen en samenkomen in een plan om de culturele ontwikkeling van kinderen optimaal te stimuleren? In deze aflevering nemen we je mee in hoe je cultuur een vaste plek kunt geven in je school.

Annelijn: Er zijn heel veel manieren om cultuureducatie een plek te geven in je onderwijs. De ene school doet dat door steeds een periode een kunstdiscipline centraal te zetten en ateliertijd in te ruimen, terwijl een andere school dit doet door cultuureducatie te koppelen aan bijvoorbeeld wereldoriëntatie. Wij spreken vaak over ‘de kapstok’. Je weet wel: daar waar je je jas aan ophangt. Maar nu met de vraag: waar hang je je cultuureducatie aan op?

Annelijn: Vaak ontstaat dit gesprek uit een verlangen om kunst en cultuur méér te laten zijn dan een losse lijn naast alle andere vakken. Onlangs hadden we een mooi gesprek op een school die een diepgewortelde wens had om cultuureducatie te verweven binnen de methode van wereldoriëntatie.

Annelijn: Volgens de ICC’er was dat voor hun de meest logische plek. Samen deden we een denkoefening. Stel: je werkt in een periode met het thema ‘een groene wereld’. Met de kleintjes is er niets leuker dan samen in de natuur en de dierenwereld te duiken. Door middel van spel of beeldende kunst. En hoeveel liedjes zijn er wel niet gemaakt over dieren?

Annelijn: Samen ontdekken, en maken, en meemaken. Bij de wat oudere kinderen kun je het gesprek en cultuurlessen starten met betrekking tot duurzaamheid; samen nieuwe ideeën ontwikkelen, duurzame materialen uitproberen, kunstenaars bekijken die dit onderwerp aan de kaak stellen, en vanuit daar een eigen vraag en onderzoek starten. Met de fases van het creatieve proces als leidraad.

Annelijn: Om de periode van het onderzoek helemaal compleet te maken, bezoek je vervolgens een betekenisvolle plek of bijvoorbeeld theatervoorstelling met een aansluitend thema. Er liggen heel veel kansen en aan jou de eervolle taak om te ontrafelen welke kapstok bij jullie past.

(muziek)

02:53: Waarom is verankering van cultuureducatie belangrijk

Annelijn: De eerste vraag die we vandaag op tafel leggen: waarom is het zo belangrijk cultuureducatie in je school te verankeren?

Robin: Verankering is echt een cruciaal onderdeel van cultuureducatie. Niet alleen om ervoor te zorgen dat processen geborgd worden, en je niet ieder jaar opnieuw hoeft te beginnen, maar ook voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren is het ontzettend belangrijk.

Robin: Want wanneer cultuureducatie wordt verankerd, biedt dat de kans om een dieper begrip van culturele concepten te ontwikkelen.

(muziek stopt)

Robin: Leerlingen kunnen de informatie beter plaatsen in een bredere context. en kunnen de samenhang tussen verschillende aspecten beter doorzien. En dit kan alleen als het leren binnen cultuureducatie duurzaam is.

Robin: Dat kennis en vaardigheden niet een keer worden aangestipt, maar dat je de kans krijgt om langdurig te ontdekken en dingen leert toe te passen. Dit is essentieel voor het opbouwen van een solide culturele basis, maar biedt daarmee óók kansen om kennis en vaardigheden toe te passen in nieuwe situaties – of in andere domeinen.

Robin: En bij verankering kan het daarbij óók bijdragen aan het enthousiasme voor kunst en cultuur. Cultuureducatie is namelijk niet altijd een vanzelfsprekend onderdeel van het schoolcurriculum. Ondanks dat de kerndoelen wettelijk bepalen dat je iéts met cultuureducatie moet doen, heeft niet iedere school daar dezelfde visie op.

Robin: En daarom is het belangrijk dat afspraken over cultuureducatie vastliggen. En niet alleen daarom, maar ook om bij te dragen aan verankering. Zodat je niet steeds opnieuw het wiel hoeft uit te vinden.

04:24: Een plan om cultuureducatie te verankeren

Annelijn: Wat is nou belangrijk om aan te pakken als je cultuureducatie wil verankeren?

Robin: Eigenlijk het allerbelangrijkste is: zorg dat afspraken vastliggen.

Robin: En kies daarbij voor een vorm om die afspraken zo vast te leggen, die past bij jullie school. Of dat nou een cultuurplan is, een kwaliteitskaart, dat maakt niet zoveel uit. Als er maar voldoende vastligt over jullie visie, hoe het programma eruitziet, hoe je aan deskundigheid wil werken, en hoe je de samenwerking met partners voor je ziet.

Robin: En zorg dat je vanuit dat cultuurplan jaarlijks, of voor een aantal jaren samen, een activiteitenplan opstelt. En dit activiteitenplan bestaat dan niet alleen uit de dingen die je met de kinderen doet, maar ook bijvoorbeeld hoe je als team wil professionaliseren. En door dit steeds bij te stellen en goed op papier te zetten, draagt dat echt bij aan de verankering van cultuureducatie

05:14: Borgen van het plan

Annelijn: En hoe zorgen we ervoor dat zo’n plan nou niet op de plank terechtkomt?

Robin: Nou wat daar heel belangrijk in is, is dat je het plan levend maakt. Daarmee bedoel ik: dat je het in het team deelt, dat je het team ook eigenaar maakt van de keuzes die je hebt geformuleerd. En dat je het dus daarmee ook continu agendeert in de teamvergaderingen en bijeenkomsten. Want het zou zo jammer zijn dat als je al die plannen zo mooi vastlegt, dat het alleen maar blijft bij een papieren werkelijkheid.

Robin: Wat daar ook echt bij helpt is: niet alleen beschrijven wát je wil gaan doen, maar ook hoé je dat doet. Bijvoorbeeld: welke leerlijnen staan er centraal, welke methodes worden erin gezet, hoe is de samenwerking met buitenschoolse partners, et cetera.

05:57: Cultuur koppelen aan andere domeinen

Annelijn: Een ander belangrijk onderdeel van integratie, is niet alleen het op papier zetten van afspraken, maar ook om te blijven kijken naar hoe je cultuur verbindend laat zijn aan andere domeinen. Wat is daarin dan belangrijk?

Robin: Wat daarin belangrijk is, is om te kijken welke mogelijkheden er zijn om die verankering ook in het programma te maken. Denk bijvoorbeeld aan vakintegratie: hoe kan cultuureducatie lesstofvervangend of lesstofaanvullend zijn? Maar denk ook aan doorgaande leerlijnen.

Robin: Misschien wel een doorlopende leerlijn die je wil rondom een kunstdiscipline, misschien wel in werkvormen, misschien wel echt geïntegreerd. En tenslotte, maar zeker niet de minste, voor verankering van cultuureducatie is het ontzettend belangrijk dat er draagvlak is. Draagvlak bij directie, bij bestuur, en bij het team.

Robin: En daarom benoemen we ook altijd dat als je plannen maakt en bezig bent met verankering, dat het goed is om iédereen daarin te betrekken. Goed na te denken over wát en hoé je communiceert. En daarin is het heel belangrijk om als ICC’er ook te kijken naar je eigen gespreksvaardigheden. Dus: hoe communiceer ik onze plannen?

Robin: Hoe voer ik een gesprek? En wat heb ik eigenlijk nodig om de ander te horen en onderdeel te maken van dat proces van verankering? Het kan daarbij helpen om ook te kijken naar wat er nu precies in de verandering en in de verankering gebeurt. Het verandermodel van Knoster is daarbij een heel mooi instrument.

07:17: Verandermodel van Knoster

Annelijn: Kun je daar eens iets meer over vertellen?

Robin: Het model van Knoster bestaat eigenlijk uit vijf bouwstenen. En eigenlijk is de gedachte dat alle vijf de bouwstenen sámen zorgen voor een succesvolle verandering. En daarmee dus kunnen bijdragen aan een verankering.

Robin: Dan hebben we het over visie: is onze visie eigenlijk helder?

Robin: Gaat over urgentie: voelen we eigenlijk gezamenlijk wel voldoende urgentie voor cultuureducatie?

Robin: Dan gaat het over een plan: is er een plan om te doen wat we willen doen?

Robin: Zijn er middelen? Dat is de vierde, middelen. Tijd, geld om dingen te kunnen organiseren.

Robin: En de laatste: competentie. Voelt iedereen zich competent? En daarbij is het belangrijk dat er dan ook ruimte is voor het team om zich te ontwikkelen. Dat er mogelijkheden zijn om je deskundigheid op het gebied van cultuureducatie te vergroten.

Annelijn: Nog even terug naar dat model van Knoster. Stel als er nou één element ontbreekt: wat gebeurt er dan?

Robin: Nou, bijvoorbeeld als er visie ontbreekt, dan kan er verwarring ontstaan. Maar wat zijn we nu precies aan het doen – en waarom eigenlijk?

Robin: Als er urgentie ontbreekt, dan kan er weerstand ontstaan. Waarom zijn we dit nu eigenlijk aan het doen? Ik heb hele andere dingen die veel belangrijker zijn.

Robin: Als er een plán ontbreekt, dan kan er chaos ontstaan. Oké, we weten wel waarom we iets willen en waarom het belangrijk is: maar hoe dan? En doet iedereen wel hetzelfde?

Robin: Als er middelen ontbreken, kan er frustratie ontstaan. Ik wil wel, maar het kan niet, want ik heb geen tijd of er is geen geld.

Robin: En bij de laatste, als er een competentiegevoel ontbreekt, dan kan er een angst ontstaan. Ik wil het wel, er is misschien wel tijd, maar ik kan het misschien wel niet. Kun je me daarbij helpen?

Robin: En bij die laatste is het daarom héél belangrijk dat er in het team ook ruimte wordt gecreëerd om jezelf te professionaliseren.

09:04: Deskundigheidsbevordering bij scholen

Annelijn: Ja, je had het net al over die deskundigheidsbevordering. Waar kiezen scholen dan bijvoorbeeld voor?

Robin: Soms zit deskundigheidsbevordering heel sterk op de ambacht van een discipline, bijvoorbeeld ‘vakspecialist muziek’.

Robin: Maar soms wordt deskundigheidsbevordering véél meer vanuit een holistische blik op cultuurreducatie ingevlogen. Bijvoorbeeld in het leren herkennen en stimuleren van culturele vermogens, of het werken aan procesgerichte didactiek.

Robin: Concluderend is het dus belangrijk dat je afspraken op papier zet, kijkt hoe cultuur verbindend kan zijn aan andere domeinen, en dat er raakvlak is bij directie, bestuur en het team.

09:40: Afsluiting

(muziek)

Voice-over: Wat als de woorden op papier dansen? Er vanaf spatten, omdat ze zin hebben om in actie te komen. Ze niet in een stoffige kas belanden, maar elke dag luid aanwezig.

(muziek stopt)

Annelijn: Als afronding: wat zou je de luisteraar nog mee willen geven?

Robin: Zorg bij verankering écht dat je het team betrekt. Luister naar hun input, investeer in begrip en in draagvlak, en communiceer helder en consistent – in wat de afspraken zijn voor cultuureducatie, welke veranderingen er zijn, en wat het betekent voor mensen. Én stel collega’s in staat om zich te ontwikkelen, in waar ze energie op hebben, in wat ze nodig hebben om cultuureducatie de plek te geven die jullie willen verankeren.

Robin: In een andere aflevering van deze podcast gaan we in gesprek met Door Heijnen, die een mooi inkijkje biedt in hoe draagvlak bij haar op school heeft gewerkt.

Annelijn: Verankering. Met ankers stevig bevestigen, schrijft de Dikke van Dale. In deze aflevering spraken we over welke elementen essentieel zijn om die verankering plaats te laten vinden. Kies je kapstok, spreek met elkaar over wat nodig is, en leg het vast op jullie eigen manier. Annelijn: Bouw, zoek, ondervind, en blijf met elkaar in beweging en gesprek.

(muziek)

Annelijn: Je luisterde naar Bouwstenen. Deze podcast werd bedacht en gemaakt door Cultlab in opdracht van LKCA. De podcastserie bestaat uit audiocolleges, werkopdrachten en gesprekken met experts. Meer weten? Kijk dan eens op www.lkca.nl.