00:32: Introductie

Voice-over:  Wat als je het eens uitvoerig onder de loep neemt, het juist stopzet met een grote rode knop of toch weer aanzwengelt?

Annelijn: Je hebt een grote school of juist een kleine. Er zijn veel klassen of juist maar een paar. Het is toch van groot belang om inzicht te krijgen in wat er allemaal gebeurt op het ge-bied van kunst en cultuur in de school.

Annelijn: Vanuit de huidige situatie werk je toe naar een ideale situatie. In deze aflevering nemen we je mee in hoe je als ICC’er grip kunt krijgen op de huidige én ideale situatie.

Annelijn: Maar waar moet ik dan beginnen? Ik weet wel ongeveer wat iedereen doet, maar ik heb niet helemáál het overzicht.

Annelijn: De eerste stappen gaan vaak over het creëren van overzicht. Veel mensen doen dat door het gesprek aan te gaan met hun collega’s en uiteindelijk een hele grote Excelsheet te maken van alle activiteiten die er zijn. Handig om mee te werken, maar geeft het echt inzicht in wat de activiteit betekent? Wat er aangezet wordt bij de kinderen?

Annelijn: Zo kwamen we eens op een school waar de ICC’er het heel anders had aangepakt.
In de teamkamer hing er per klas een aantal foto’s. Van beeldend werk, de klas in het theater, een close-up van een verwonderd gezicht, of juist foto’s van het proces. Iedere foto ging over betekenisgeving. Er spatte iets van het beeld af. Achter elk beeld een activiteit verscholen.

Annelijn: Tijdens een teammoment werd er kort stilgestaan bij de foto’s. Er werden vragen gesteld, maar er werd vooral naar boven gehaald: wat maakt deze activiteit nu betekenisvol? Wat moeten we behouden of juist achterwege laten? Wat moet er vernieuwd worden of juist helemaal opnieuw bedacht?

Annelijn: Het werd door deze vorm een collectief gesprek over betekenisgeving en programma. Het gaf de ICC’er beeld van wat er al was, maar zeker ook van wat er miste. Daarnaast gaf het inzicht in wat het team nodig had. Het mes sneed aan meerdere kanten. De Excel-lijst met alleen maar titels van activiteiten kreeg hiermee een diepere laag. Daardoor ontstond er gezamenlijkheid, inhoud, overzicht en vooral inzicht voor iedereen.

(muziek)  

02:41: Waarom is het belangrijk om stil te staan bij hoe jouw school kunst en cultuur een plek geeft?

Annelijn: De eerste vraag die we vandaag op tafel leggen. Waarom is het zo belangrijk om uitgebreid stil te staan bij hoe jouw school kunst en cultuur een plek geeft?

Robin: Nou, het is belangrijk om daarbij stil te staan, omdat het je echt hélpt bij het maken van keuzes. Waar staan wij nu als school? En waar willen we naartoe?

Robin: En daarom is het heel belangrijk om de huidige situatie en de ambities in kaart te brengen. En dit gaat niet alleen over visie en doelen, maar ook over de activiteiten die je doet, in hoeverre het team is toegerust om cultuureducatie aan te bieden en welke budgetten en materialen er beschikbaar zijn.

(muziek stopt)

Robin: Het allerbelangrijkste bij het in beeld brengen van je school, is weten wie er zijn. Wie zijn de leerkrachten? Maar zeker ook: wie zijn de leerlingen waar je iedere dag zo hard voor werkt? Meer dan ooit zijn we, en moeten we, ons bewust zijn van de diversiteit aan leerlingen die we in een klas hebben.

Robin: Als we kijken naar het in beeld brengen van de leerling, is het daarom goed om te weten wie hij, zij of hen is. Je kunt hierbij bijvoorbeeld kijken naar de assen van identiteitsvorming. Waarbij Helma Lutz in beeld heeft gebracht welke 14 kenmerken bepalend zijn voor je identiteitsvorming. Denk hierbij bijvoorbeeld aan leeftijd, gezondheid, geslacht, nationaliteit enzovoort. Elk van ons bevindt zich daarbij op een ander kruispunt tussen die verschillende kenmerken. En dat, dat zorgt voor die brede diversiteit. En het besef daarvan stelt je in staat in te spelen op de verschillen tussen leerlingen.

Annelijn: Oké, en als je dan weet wie de leerlingen zijn, wie de leerkrachten op je school zijn, is het vervolgens ook belangrijk om zicht te krijgen op de huidige situatie van het cultuuronderwijs zelf.

Robin: Ja, dit doe je door enerzijds te kijken wat er qua visie in het schoolplan staat en ook anderzijds door te kijken of er een cultuurplan of een cultuurbeleidsplan is.

Robin: En met de informatie die er wel of niet is, kun je de stap maken naar het inventariseren van de culturele activiteiten. Wat doen we eigenlijk al? En met wie? Hiervoor kun je bijvoorbeeld het Kompas Cultuur Onderwijs van LKCA gebruiken. Vragen die je daarbij kunt stellen als je dat kompas gaat invullen, zijn bijvoorbeeld: Welke culturele activiteiten worden er op dit moment al georganiseerd? Zoals: theatervoorstellingen, museumbezoeken, workshops, projecten.

Robin: Een andere vraag die je kunt stellen is: wie zijn de betrokken partijen? Zoals culturele instellingen kunstenaars, ouders. En als je dat in beeld hebt gebracht, welke activiteiten je allemaal al doet, kun je vanuit die analyse gaan reflecteren. En dit kun je bijvoorbeeld doen door naar de vier scenario’s van cultuureducatie te kijken, die ook in het kompas zijn geformuleerd.

Robin: Robin: Kies daarbij vervolgens het scenario dat het meest aansluit bij wat je nu doet, je startscenario. Vragen die je daarbij kunt stellen zijn: hoe sluiten de activiteiten aan bij de doelen die we als school belangrijk vinden, en bij de behoeften van de leerlingen? En zijn er mogelijkheden om culturele activiteiten beter te integreren in het curriculum of misschien zelfs uit te breiden?

05:41: Voorbeelden van scenario’s

Annelijn: Kun je een voorbeeld geven van die scenario’s?

Robin: Het eerste scenario is als volgt geformuleerd: de school heeft nog geen visie op cultuuronderwijs vastgelegd. De school coördineert en bevordert de deskundigheid op het gebied van cultuuronderwijs nog niet. Er is bijvoorbeeld geen ICC’er. En er zijn geen culturele programmaonderdelen die incidenteel worden ingezet en geen samenhang vertonen. De school werkt op ad-hoc manier samen met externe partners.

Robin: Dat is bijvoorbeeld het eerste scenario. Maar bijvoorbeeld scenario 4, dat is ook meteen de laatste, die beschrijft bijvoorbeeld dat de school cultuuronderwijs helemaal heeft geïntegreerd in de onderwijsvisie.

Robin: En er zit geen goed of fout in deze scenario’s, maar het kan je wel helpen om echt scherp te maken: waar staan wij nu? Wat is ons startscenario?

Annelijn: Oké, en als je dat dan in beeld hebt, kan ik me voorstellen dat het tijd is om richting die ambitie te gaan. Hoe kun je dat dan als school doen?

Robin: Je kunt dan als school gaan kijken weer naar diezelfde scenario’s, maar dan een ambitiescenario kiezen. Goh, waar willen we naartoe bewegen?

06:41: De 4 V’s

Robin: En als je dat helder hebt, is het goed om te kijken weer naar de activiteiten die je nu al doet en daar bewuste keuzes in maken. En dan maken wij heel vaak gebruik van de vier V’s, namelijk: wat wil je vasthouden, wat wil je verminderen, wat wil je versterken en wat wil je vernieuwen? Denk daarbij bijvoorbeeld aan de volgende zaken: bij vasthouden kun je zeggen, het programma zit goed verankerd in het onderwijs. We zijn er trots op. De activiteit loopt als een rode draad door de leerjaren heen. Dit willen we graag zo vasthouden. Dat kan bijvoorbeeld zijn: we hebben de muziekleerlijn en die is supergoed, daar zijn we heel blij mee. Die willen we vasthouden.

Robin: De tweede V is dan bijvoorbeeld verminderen. Activiteiten waarvan je zegt: oeh die vinden we onder de maat, die moeten we gaan afbouwen. Activiteiten die eigenlijk niet meer passen bij onze nieuwe visie. Bijvoorbeeld de organisatie van de ‘creamiddag’ omdat we heel duidelijk zien dat de manier waarop we dat nu doen, dat sluit niet meer aan bij onze visie.

Robin: De derde V die we hebben gaat over versterken. Dat je zegt nou, de kwaliteit en de continuïteit kunnen beter. Want de activiteit is nu bijvoorbeeld afhankelijk van de leerkracht of van een ouder, heeft nog weinig prioriteit of er zit geen goede doorlopende leerlijn in, maar we moeten die echt gaan versterken omdat die wel aansluit bij onze visie. Bijvoorbeeld de toepassing van leerlijnen die we scherper willen maken.

Robin: De laatste V staat voor vernieuwen. Namelijk dat je zegt: dit onderdeel dat ontbreekt nog en dat moeten we echt gaan invoeren omdat het zo aansluit bij onze visie en daar eigenlijk handen en voeten aan geeft. Denk bijvoorbeeld aan, dat je kan zeggen, we willen meer met erfgoed en we willen dat integreren in onze wereldoriëntatie en daar gaan we ons programma op vernieuwen.

08:18: Het belang van een visie

Annelijn: Ik hoor jou heel veel spreken over visie en hoe belangrijk dat is om die steeds hierbij te halen.

Robin: Klopt. Het is heel belangrijk dat je in je keuzes ook heel goed nadenkt over ‘wat willen we die leerling meegeven?’ En vanuit daar is het goed om te bekijken welke stappen moeten er dan gezet worden. Wat is er nog nodig in ons beleid? En wat moet er op papier gezet worden in een schoolplan of in een cultuurbeleidsplan? En welke afspraken moeten er gemaakt worden over de uitvoering? En ook kijk je dus naar de activiteiten. Welke activiteiten gaan we dus vasthouden, welke verminderen, welke versterken en welke vernieuwen? En wie hebben we daarvoor nodig?

Robin: En los daarvan, dat je naar dat programma kijkt en naar je visie, is het ook goed om te kijken en wat hebben wij als team nodig om dit te kunnen doen? Dus is dit iets waar we ons zelf in willen ontwikkelen? En/of hebben we experts nodig voor de professionalisering of uitvoering van cultuureducatie?

Robin: Nou, als je op dat punt bent, kan het heel erg helpen om het klikspel te spelen, ontwikkeld in de Cultuurloper. Dit spel is bedoeld om de scholingswensen voor jezelf of van je hele team op te halen.

09:24: Het klikspel

Annelijn: Kun je ons eens meenemen in een aantal stappen in dat spel?

Robin: Het klikspel bestaat eigenlijk uit vijf vragen. De eerste vraag gaat heel erg over cultuuronderwijs an sich. Dan hebben we een heleboel termen op tafel en dan vragen we eigenlijk, kies nou eens een term uit. Wat betekent die term voor jou? Bijvoorbeeld ‘maken en meemaken’? Of brede ontwikkeling? Of reflecteren? Allerlei begrippen die eigenlijk onder je visie van cultuureducatie kunnen liggen.

Robin: Als iemand dan een term gekozen heeft, dan is de tweede vraag: hoe zou je dit, die term, het allerliefst terug willen zien in jouw cultuurlessen? Dat is eigenlijk een mooie vraag waarin het team of degene die het spel aan het spelen is gaat nadenken over: hoe zou ik dat willen zien? Hoe wil ik die brede ontwikkeling eigenlijk stimuleren?

Robin: De derde vraag die vervolgens gesteld wordt, is: hoe ziet dit er nu uit in je cultuurlessen? Echt om je uit te dagen om na te denken, hoe is de realiteit? Hoe werk ik dan nu aan die brede ontwikkeling van kinderen?

Robin: De vierde vraag is dan: wat zou je hier nog in willen ontwikkelen? Dus welke wens heb je in relatie tot dat wat je de kinderen wil meegeven? En dan is de laatste vraag: hoe graag wil je hieraan werken? Dat spel doe je een aantal keer bij een aantal termen, waardoor er eigenlijk heel mooi naar voren komt: wat doe je al? Hoe ziet het eruit? Waar wil je je nog in ontwikkelen? En dan ga je kijken en wat vind je daarin het allerbelangrijkste? En daar kun je dus een hele mooie scholingswens uit ophalen.

Annelijn: Een mooie set aan vragen die je dus steeds met je team kunt blijven bespreken.

10:53: Verdere tips voor cultuureducatie op school

Annelijn: We hebben het over de school in beeld brengen. We hebben al gekeken naar de visie, de activiteiten, de rol van het team, maar welke tips liggen er nog meer om mee te nemen in dit proces?

Robin: Wat we heel vaak vergeten en waar nog iets heel belangrijks ligt, is als het gaat over de inrichting en de faciliteiten die de school heeft. Dus om ook echt in beeld te brengen: wat is er allemaal haalbaar en realiseerbaar in ons gebouw en in de omgeving die we hebben?

Robin: En, zeker niet te vergeten: de ouders en de kinderen zelf. Welke expertise hebben ouders? Zouden zij misschien iets kunnen doen? Hoe kun je hen betrekken in cultuureducatie? En wellicht: welke expertise hebben de kinderen zelf? En hoe kunnen die ingezet worden?

Robin: Concluderend is het dus belangrijk zicht te krijgen op de huidige situatie van cultuuronderwijs, maar ook in wat je als school nog meer wilt bereiken, welke stappen er gezet moeten worden en wie daar een bijdrage aan kunnen leveren.

(muziek)

Voice-over: Wat als je het eens uitvoerig onder de loep neemt? Het juist stopzet met een grote rode knop of toch weer aanzwengelt?

(muziek stopt)

12:08: Afronding – belangrijke tools en zaken om mee te geven

Annelijn: We gaan naar een afronding. Zijn er nog belangrijke zaken die je de luisteraar mee wil geven?

Robin: Drie tools die we eerder al bespraken, maar die heel helpend kunnen zijn in dit proces, zijn het Kompas cultuuronderwijs van LKCA: om in beeld te brengen welke activiteiten doen we allemaal al en waar willen we naartoe? Het klikspel: om voor jezelf en of met je team te kijken waar willen we ons in ontwikkelen? En de vier V’s om helder te krijgen: wat willen we vasthouden, wat willen we verminderen, wat willen we versterken en wat willen we vernieuwen?  

Annelijn: In deze aflevering hebben we de school onder de loep genomen. We spraken erover dat als je de leerling, leerkrachten, visie en het programma eerst goed in beeld hebt, je de juiste keuzes kunt maken voor de toekomst.

Annelijn: Durf te kiezen, ook als dat betekent dat oude tradities gebroken worden. Verdiep wat er is, en vernieuw wat nodig is.

(muziek)

Annelijn: Je luisterde naar Bouwstenen. Deze podcast werd bedacht en gemaakt door Cultlab in opdracht van LKCA. De podcastserie bestaat uit audiocolleges, werkopdrachten en gesprekken met experts. Meer weten? Kijk dan eens op www.lkca.nl.