Voice-over: Wat als je het vastpakt? Eens omdraait? Met andere ogen laat vallen of juist omhoog gooit? Wat als je opnieuw zou mogen? Zou je dan hetzelfde doen?

(muziek stopt)

Annelijn: Monitoring en evaluatie zorgen ervoor dat je even tot stilstand komt, incheckt terugkijkt, maar zeker ook een blik op de toekomst werpt. In deze aflevering nemen we je mee hoe je monitoring en evaluatie in kunt zetten met betrekking tot cultuureducatie. Of we eens mee wilden denken over de stappen die ze volgend jaar zouden kunnen nemen.

Annelijn: Het cultuurteam, bestaande uit drie ICC’ers, is de afgelopen jaren goed op stoom gekomen. Met enthousiasme hebben ze heel wat activiteiten voor de leerlingen kunnen orga-niseren. Trots, maar ook twijfelend, belanden ze bij ons aan tafel. We zijn op zoek naar onze rode draad voor cultuureducatie. We doen heel veel, maar doen we wel het goede?

Annelijn: Samen hebben we energie gezet op een goede evaluatie. We vulden de Evi-vragenlijst in. En al pratende kwamen er heel veel verschillende onderwerpen aan bod. Visie, programma, samenwerking en deskundigheid.

Annelijn: Door samen uit te pluizen wat er nog miste, ontstond er nuance in hun vraag. Het programma wat ze hadden samengesteld was helemaal gericht op activiteiten in de school en in de wijk, maar veel minder op ervaringen in het museum of theater.

Annelijn: Ook ontstond er inzicht in dat ze heel veel aandacht besteden aan het maken van beeldend werk, maar veel minder aandacht aan het onderzoekend en reflecterend vermogen.

Annelijn: Van zoeken naar de rode draad naar twee hele concrete wensen voor de toekomst. Hoe kunnen wij ons programma zo aanscherpen dat de leerlingen meer in aanraking komen met de professionele kunsten?

Annelijn: En: hoe krijgen het onderzoekend en reflecterend vermogen een duidelijkere plek in onze lessen?

(muziek)

Annelijn: De eerste vraag die we vandaag op tafel leggen: waarom is het zo belangrijk om cultuureducatie te evalueren en te monitoren?

Robin: Door regelmatige monitoring en evaluatie kun je de sterke en zwakke punten van je cultuureducatieplan helder krijgen.

Robin: Dat stelt je in staat om je programma’s te verbeteren en uiteindelijk ook de kwaliteit van het onderwijs te verhogen. Maar het helpt ook om zicht te krijgen op welke doelen worden behaald, of dat wat je doet ook aansluit bij wat je wilt bereiken, maar het kan ook bijdragen aan de verantwoording voor ouders, subsidieverstrekkers, beleidsmakers om zicht te krijgen op ‘wat is er eigenlijk nodig voor het beleid?’.

Robin: En vaak levert evaluatie ook inzichten op in de succesfactoren, en die kunnen mogelijkerwijs niet alleen voor de eigen school, maar ook voor andere scholen gebruikt worden.

Annelijn: We zoomen nog even in op de twee termen: monitoren en evalueren. Twee woorden waar we niet altijd meteen aan denken bij cultuurreducatie, of bij de rol van de ICC’er.

Annelijn: Maar ze zijn wel echt ontzettend belangrijk. Kun je ons eens meenemen in de betekenis van die woorden en hoe de ICC’er daarmee om kan gaan?

Robin: Als we beginnen met evalueren, dan… geeft evaluatie eigenlijk handvatten om te bepalen of je plannen nog de juiste plannen zijn. Of dat je ze moet bijstellen, effectiever moet maken.

Robin: En daarom is het ook heel belangrijk om te evalueren, want het biedt je een kans om je programma bij te stellen. Zowel in je plan, maar ook in je rol. En daarom is het goed om na te denken waar en wanneer evalueer je.

Robin: Welke doelen hebben we centraal gezet in ons plan? Welke onderwerpen willen we daarbij evalueren? En wie moeten we daarbij betrekken? Teamleden? Wanneer wel, wanneer niet? Kinderen? Ouders? Directeur? Partners?

Robin: Het is heel belangrijk om daar bewuste keuzes in te maken. Om na te denken wie en wat je evalueert. En ook om te kijken hoe je de resultaten gaat bijhouden. Het kan daarbij heel helpend zijn om je evaluatie per niveau te doen.

Robin: En per niveau, daarmee bedoel ik bijvoorbeeld op activiteitsniveau, maar het kan ook op teamniveau zijn of op beleidsniveau.

Robin: Om steeds te kijken: wat gebeurt er eigenlijk en wat willen we daarmee? Een van de dingen die daarbij kan helpen als je bijvoorbeeld concreet een activiteit wil evalueren, is door te kijken naar vier vragen uit het instrument 4×4, ontwikkeld in de cultuurloper.

Robin: Het instrument 4×4 heeft eigenlijk vier vragen vooraf aan de activiteit, vier vragen tijdens de activiteit., vier vragen na de activiteit, dat past dus mooi bij het evalueren, én vier vragen voor leerlingen.

Robin: Als we dan eerst inzoomen op de vier vragen tijdens het evalueren, dan kan je bij de activiteit de volgende vragen stellen: waar zag je iets betekenisvol gebeuren? Hoe past dit bij je ambitie als school? Waar liggen – of welke kansen liggen er – om dit te versterken? En wat neem je daarvan mee naar een volgende activiteit?

Robin: Als je die vragen per activiteit beantwoordt, of bij een aantal activiteiten, dan kun je eigenlijk op een hele simpele manier al evalueren.

Robin: Er zijn dus ook vier vragen voor de leerling in dat instrument te vinden. En dat is niet om af te vinken, maar ook om te kijken, heeft de leerling zelf óók gevoeld dat wat wij van plan waren, dat dat aansloot? En daarmee kan je je evaluatie dus veel rijker maken, door niet alleen je eigen perceptie, maar ook die van de leerling daaraan te verbinden.

Robin: Als je dan niet alleen op activiteitsniveau wil evalueren, maar bijvoorbeeld ook op programmaniveau of op teamniveau, dan kan je eens kijken naar de 4V’s.

Robin: In een andere aflevering vertellen we daar iets meer over, maar het is ook een heel mooi instrument om eigenlijk te evalueren, en alvast na te denken over: wat willen we met ons programma?

Robin: Wat is wat we hebben gedaan? Wat vinden we daarvan? Hoe draagt het bij aan wat we belangrijk vinden, en welke keuzes maken we dan?

Robin: Als je dan vanuit evaluatie eigenlijk doorgaat naar monitoring, dan is monitoring eigenlijk een doorvertaling daarvan. Van dat wat we aan het doen zijn, sluit dat ook aan bij wat we hebben beloofd? En matcht de visie met de dingen die we daarin doen?

Robin: Een mooi instrument om dat te kunnen vormgeven, is Evi. Door te werken met Evi, versterk je eigenlijk de ontwikkeling en borging van cultuureducatie op je school. Via LKCA bieden penvoeders van CMK uit verschillende provincies, steden of regio’s Evi aan om de scholen in hun werkgebied te ondersteunen.

Robin: Het is een hele mooie tool die je echt ondersteunt om zicht te krijgen op je eigen proces. En het geeft je zicht en grip op je kwaliteitsverbetering. Waar staan we nu, in kwaliteiten en knelpunten? Welke ontwikkelbehoeften liggen er? En welke ondersteuningsvragen hebben wij dan?

Robin: In dat proces onderscheidt Evi eigenlijk vier domeinen waar je naar gaat kijken.

Robin: Je gaat namelijk kijken naar de visie, je gaat kijken naar het programma, naar de samenwerking die je met partners hebt, en naar de eigen deskundigheid van het team. En door die vier thema’s te ontrafelen ontstaat eigenlijk de vraag áchter de vraag. Wat is er aan de hand bij ons op school als het gaat over visie, als het gaat over programma, als het gaat over samenwerking en als het gaat over deskundigheid?

Robin: Waar zijn we al tevreden over en waar willen we nog in groeien?

Robin: Het is echt een mooi dynamisch groeimodel van: we zijn nu hier, hier willen we misschien naartoe en daar hebben we dit en dit voor nodig.

Robin: Concluderend is het goed om je plannen te evalueren, te kijken ‘waar moet je bijstellen?’, en te monitoren. Sluit dat wat we doen ook aan bij wat we hebben beloofd? En Evi zou daar als instrument heel goed bij kunnen helpen.

Annelijn: Zijn er nog andere financieringsmogelijkheden waar je als school zelf een rol in kunt spelen?

Robin: Nou, naast eerder genoemde mogelijkheden kan je als school natuurlijk ook zelf nog financiële middelen regelen. Zoals bijvoorbeeld een ouderbijdrage, crowdfunding of sponsoring. Hiervoor gelden wel speciale regels vanuit de overheid. Want sinds 2021 moeten alle leerlingen aan deze extra activiteiten kunnen meedoen. Ook als ouders ze niet kunnen betalen. Dus als je ouders bijvoorbeeld vraagt voor een bijdrage voor een activiteit en niet iedereen kan dat betalen, dan moet het wel zijn dat alle kinderen alsnog aan de activiteit mee kunnen doen. Dus daar gelden echt speciale gedragsregels voor.

Robin: Daarnaast is het ook mogelijk om als school extra subsidies aan te vragen of een aanvraag te doen bij bijvoorbeeld een landelijk fonds. Denk aan het Fonds voor Cultuurparticipatie of het Jeugdeducatiefonds.

(muziek)

Voice-over: Wat als je het vastpakt? Eens omdraait. Met andere ogen laat vallen of juist omhoog gooit? Wat als je opnieuw zou mogen? Zou je dan hetzelfde doen?

(muziek stopt)

Annelijn: Wat zou je de luisteraar nog mee willen geven?

Robin: Beschrijf heldere doelen en beoogde resultaten. Werk daarbij met indicatoren die je inzicht kunnen geven in of je de doelen hebt bereikt. En spreek daarin met collega’s, leerlingen, externen over jullie cultuureducatie. Wat werkt, wat werkt niet – en zorg dat je tussentijds evalueert.

Robin: Hou vinger aan de pols over voortgang van ontwikkelingen, en stimuleer vooral ook een houding waarin monitoring en evaluatie echt als waardevol wordt gezien.

Robin: Als ik het nog even op een rijtje zet: weet wat je monitort en waarom, waarom je deze informatie wil weten. Kijk daarbij ook of er al een monitoring en evaluatiesysteem op school aanwezig is.

Robin: En maak dus gebruik van de informatie die er al is. En heel belangrijk: accepteer dat niet alles meetbaar is. Monitor om ervan te leren. Kies een passende vorm. Praat over wat je ophaalt, maar accepteer ook dat je niet alles kan meten – maar misschien wel kan merken.

Annelijn: We spraken deze aflevering over monitoren en evalueren, over inzoomen en uitzoomen, over de vraag achter de vraag.

Annelijn: Door deze twee termen serieus te nemen kun je je cultuurprogramma steeds een stukje scherper en kwalitatiever maken.

(muziek)

Je luisterde naar Bouwstenen. Deze podcast werd bedacht en gemaakt door Cultlab in opdracht van LKCA. De podcastserie bestaat uit audiocolleges, werkopdrachten en gesprekken met experts. Meer weten? Kijk dan eens op www.lkca.nl.