Dit is een artikel uit de Cultuurkrant, editie 36. Neem een gratis abonnement!

 Volgens zijn moeder is hij ermee geboren. Zij voert de gedrevenheid van Jordy Dik (31), choreograaf, theatermaker en community artist, terug op zijn geboorte. Veel te vroeg, en net op tijd om niet ‘weggehaald’ te worden omdat zijn moeder in levensgevaar verkeerde. ‘Je bent met dat vuur geboren’, zegt de moeder van Dik.

Ook tijdens de opleiding Docent Dans van Codarts in Rotterdam viel zijn drive op. In het eerste studiejaar zag hij hoe de Colombiaanse community artist Catalina Garcia een groep weerspannige jongeren binnen een half uur omtoverde tot een knuffelende, dansende, verbonden community. ‘Toen landde er iets groots in mij. Dit wil ik! Zonder woorden de wereld beter maken.’

Zijn bachelorscriptie getuigde van die ambitie, met 280 pagina’s onderzoek en meteen ook maar een methode. Vervolgens voltooide hij als jongste student de internationale masterstudie Choreography van Codarts en Fontys met een onderzoek naar de magie van een eerste ontmoeting.

Zo ontstond GameChangers; een performatieve ontmoeting waarbij het publiek langzaam wordt verleid tot deelname binnen de theatrale ruimte en uiteindelijk een uur lang meezingt en -danst. Dik werkt tegenwoordig met het team van DIK Danstheater met communities in binnen- en buitenland; van ouderen in verzorgingstehuizen, vluchtelingen in azc’s, kinderen met en zonder beperkingen, tot multiculturele groepen in de stad.

Tijdens het GameChangersonderzoek ontmoette hij het Brabantse Tiuri, al 22 jaar een werkplaats voor mensen met een beperking zoals het syndroom van Down of autisme. In 2021 was hij mede-oprichter van Compagnie Tiuri, een professioneel danstheatergezelschap waarin performers met en zonder een beperking samenwerken en op tournee gaan.

‘Toen ik bij Tiuri kwam, zag ik dat het potentieel van de performers niet tot volle ontplooiing kwam. We misten de ontmoeting met performers zonder beperking. In een eendimensionale groep ontbreekt wrijving. Dan wordt het al snel loeisaai. Onze gastdansers zijn technisch hoogopgeleid, kunnen het materiaal en de timing perfect onthouden, maar de Tiuridansers kennen de waarachtigheid en overgave van het toneel als geen ander. Zo halen zij het beste in elkaar naar boven.’

‘Het begint met de yes-method. In onze creatievormen zeggen we altijd ‘ja’. Eerst moeten deelnemers ja zeggen tegen ons, tegen meedoen. Daar ben ik best streng in: als je niet wilt, kun je beter weggaan want anderen willen wél. Vaak gaat iemand vervolgens enorm zijn best doen en gebeurt er iets met diegene. Dat willen de anderen dan ook. Twee is: ja zeggen tegen elkaar, tegen samenwerken en de community. En de laatste stap is ja zeggen tegen zichzelf. Dat is vaak het moeilijkst.’

‘Die dag werd de Happy Dance geboren: dat is jezelf naar een vrijere, blijere plek dansen. De stilte in jezelf hervinden – die jongeren hebben vaak vooral behoefte aan rust. Eerst samen bewegen, dan bijna meditatief, ogen dicht, in jezelf neerdalen. Vaak dansen we daarna samen in stilte, met mensen die ’s ochtends niet wisten dat ze dit ’s middags zouden doen. Ze hebben vrijheid in zichzelf gevonden, hun ziel geopend. Nu doen we diezelfde Happy Dance overal ter wereld en altijd vertel ik dit verhaal.’

In de documentaire Crossing Birds. Happy Dance; the dance of freedom is het effect te zien: emotie, blijdschap, een onvergetelijke ervaring. Hoop. Na drie dagen, soms al na een uur, zijn de jongeren opener, viel ook COA-medewerkers op. DIK Danstheater werd daarom meermalen teruggevraagd.

Inclusief werken, stelt Dik, is niet ingewikkeld, maar methodes die tot kunst leiden zijn dat wel. Hij bouwt voorstellingen op met zijn ‘Relational Choreography’, waarin hij ook cursussen geeft.

‘Ik moest verzinnen hoe de Tiuri-dansers een choreografie konden onthouden. Improvisatie is supertof, maar ik wil een andere voorstelling. Uit mijn onderzoek kwamen twee belangrijke elementen naar voren: mensen onthouden makkelijker wat ze relationeel doen en als ze persoonlijke autonomie ervaren. Dus ik stel een vraag, jij moet fysiek antwoorden vanuit je eerste fysieke impuls. Die plaatsen we dan in relationele handelingen. Klein voorbeeld: Margriet loopt het toneel op en dan zeg ik: ‘Wil jij de hand van Igor pakken?’ Hoe, dat is aan haar. Die handeling blijft staan. ‘Igor, jij valt, maar blijft Margriet vasthouden’. Enzovoort. Zo programmeer ik de handelingen in hun hoofd. Ze moeten hun eigen lijntje onthouden.’

‘Mijn droom is dat ál mijn dansers over vijf jaar een contract hebben. Dat is de toekomst. Dus als de minister van OCW mij uitnodigt op de koffie, dan ben ik er.’

Neem een abonnement en ontvang de Cultuurkrant voortaan gratis thuis of op je werk!