Dit is een artikel uit de Cultuurkrant, editie 38, juni 2026.

De Colombiaans-Amerikaanse Martha Diaz is een van de pioniers op het gebied van hiphopeducatie. Haar werkveld heeft zich inmiddels uitgebreid naar Europa. Diaz ontwikkelde haar ideeën over hiphopeducatie werkendeweg.

‘In de jaren negentig was ik single mom en probeerde ik de eindjes aan elkaar te knopen als oproepleerkracht. Zelf was ik toen al gegrepen door hiphop en als ik in mijn lessen iets over hiphop inbracht, zag ik meteen een piek in de interesse en betrokkenheid. Zo heb ik de connectie tussen hiphop en onderwijs ontdekt.’ 

Diaz legde in haar lessen dwarsverbanden tussen diverse facetten van de hiphopcultuur en het traditionele curriculum. Leerlingen die normaliter niet geïnteresseerd waren of die zich niet geprikkeld voelden door het gangbare lesmateriaal vonden via hiphop een ingang. Diaz vertelt dat zij bijvoorbeeld nog nooit cassettes hadden gezien of de boombox die vroeger op de schouder mee de straat op ging om op pleintjes te breaken. ‘Ze verbaasden zich over de technologie erachter en waren geïntrigeerd door het idee dat ik zo vroeger naar muziek luisterde.’

Ook met hiphopfilms en -magazines uit de vroege jaren negentig wist ze de leerlingen te prikkelen. Niet alleen door hen te laten kennismaken met de vroege hiphophelden en de geschiedenis van de hiphop, maar bijvoorbeeld ook door het gesprek te voeren over de vrouw in de hiphop, over feminisme in het algemeen én en passant de Engelse taal te onderwijzen.

‘Ik gebruikte mijn archief als lesmateriaal. Voor hiphopgeschiedenis bijvoorbeeld. In de seventies waren de Bronx en Harlem vergeven van de bendes. Het was gevaarlijk, maar hiphop vormde een uitweg. Zo leerden de kids naast de negatieve verhalen uit de media ook eens andere dingen over hun buurt en hun community, leerden ze sociale veranderingen herkennen.’

Diaz bracht in 2003 een groep mensen bijeen die ook hiphop in hun werk integreerden, om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren. Die ontmoetingen mondden uit in de publicatie van The Hip-Hop Education Guidebook (Lulu Press, 2007); een verzameling lesplannen en bronnen waarmee hiphop in het gangbare curriculum kan worden geïntegreerd. Materiaal dat ook in Nederland toegepast zou kunnen worden om het aantal voortijdige schoolverlaters in te dammen.

‘Wat ik docenten zou aanraden die overwegen ook met hiphop leerlingen binnenboord te houden en alternatieven te bieden, is contact zoeken met lokale organisaties die iets met hiphop doen. Die mensen kunnen als co-teachers in de school komen. Veel hiphoppioniers die nog leven, willen ook maar al te graag hun verhaal komen vertellen. Dat kan een eerste stap zijn.’ 

Diaz’ beweging is inmiddels wereldwijd uitgewaaierd en uitgediept. Er zijn hiphopstudies, hiphopmusea en hiphoparchieven. Hiphop wordt door maatschappelijke organisaties vaak ingezet om gemeenschappen te activeren en te trainen, leesvaardigheid te stimuleren en de mensen te informeren over rechten en sociale rechtvaardigheid. 

In de Verenigde Staten zijn inmiddels zogenoemde hiphopscholen ontstaan. Daarin wordt volgens de waarden van hiphop onderwezen; vreedzaam, met plezier en in verbondenheid, op grond van gelijkwaardigheid en waardering van ieders mogelijkheden. ‘Heel basaal: de klasopstelling is een cypher, een kring, er zijn geen rijen. De hele omgeving heeft ook een hiphop vibe, met muurschilderingen. In plaats van een computer lab is er een dj-lab. Docenten spelen in op hoe iemand het beste leert; de een is bijvoorbeeld visueel ingesteld, de ander muzikaal.’ Op een praktische manier verwerven de jongeren, vaak (al dan niet gedwongen) schoolverlaters, vaak uit sociaal kwetsbare groepen, waardevolle vaardigheden waarmee ze in hun levensonderhoud in de muziekindustrie kunnen voorzien.  

Interessant weetje: ‘Prince was mede-oprichter van de eerste hiphop highschool. Hij zag vaak kids rondhangen bij de studio. ‘Waarom zijn jullie niet op school?’ Tja, als dáár nou een studio was… Die kinderen wilden gewoon muziek maken. Toen hebben ze een studio in de school gebracht. Hiphop biedt kinderen die door de kieren van het onderwijs dreigen te vallen, geschorst en van de ene naar de andere school worden gestuurd, een mogelijkheid voor professionele ontwikkeling in de muziekindustrie.’

Diaz verwacht dat de hiphop in de komende jaren een hoge vlucht gaat nemen binnen het onderwijs. Ook ziet ze mogelijkheden binnen de zorg. ‘Jonge mensen moeten nog steeds bijkomen van covid. Door hiphoptherapie zien we dat kids zich openstellen. We zijn nog maar net begonnen.’