Cultuur in partijprogramma's provinciale verkiezingen 2019

6 februari 2019

De signalen lijken op groen te staan voor een steviger inzet van de provincie op kunst en erfgoed. Welke standpunten hebben de provinciale politieke partijen over cultuureducatie en cultuurparticipatie, en over de rol van cultuur in de provincie? Lees de analyse en samenvattingen van partijprogramma's per provincie.

Cultuur van en voor iedereen

Vrijwel alle politieke partijen noemen het belang van de toegankelijkheid van cultuur voor alle burgers, ongeacht leeftijd, opleiding, woonplaats, inkomen, verblijfsstatus of fysieke of mentale beperking. Een veel terugkerende opvatting is dat cultuur van en voor iedereen is. Dat vraagt ook om nieuwe vormen van cultuur.  

Meerdere partijen pleiten voor bereikbare culturele voorzieningen op lokaal niveau, zoals buurt- of dorpshuizen en bibliotheken, expliciet genoemd door GroenLinks in Zuid-Holland, de VVD in Groningen en het CDA in Drenthe. In Overijssel zet men ook in op betere ondersteuning van kleinschalige (boven)lokale cultuurinitiatieven. In Overijssel stelt de PvdA voor om een Overijsselse Cultuurdag te introduceren. Ook zijn de partijen in Friesland voorstander van het behoud van het IMF; Iepen Mienskipsfûns, waarmee culturele initiatieven op lokaal niveau financieel mogelijk worden gemaakt.  

Provinciale fondsen

Verschillende partijen doen voorstellen voor een provinciaal cultuurfonds of de continuering van bestaande fondsen. De provincie heeft daarin een faciliterende of een regierol.Voorbeelden zijn het hierboven genoemde Iepen Mienskipsfûns, maar ook een nieuw fonds voor de betere zichtbaarheid van erfgoed en een landschapsfonds (D66 in Noord Holland), een ondersteuningsfonds voor cultuurbezoek van scholen (PvdA in Gelderland) en de blijvende ondersteuning van het Jeugdfonds Sport en Cultuur (PvdA en de ChristenUnie in Groningen en het CDA in Limburg).

Culturele kennismaking van kinderen en jongeren

Vrijwel alle partijen willen dat alle kinderen en jongeren kennis maken met kunst en erfgoed via cultuureducatie in het onderwijs. Partijen verschillen daarbij in opvatting waar de focus ligt, via welke wijze en wat de rol van de provincie daarin zou moeten zijn. 

Niet iedere partij vindt cultuureducatie een kerntaak van de provincie is, zoals de PVV in Utrecht, maar hecht er op hun eigen manier waarde aan. De PVV wil namelijk wel scholen betrekken bij historisch erfgoed en (nationaal) industrieel erfgoed. In Overijssel vinden D66 en ChristenUnie dat de regie bij de scholen ligt. D66 benadrukt daarbij dat cultuureducatie door de druk op het onderwijs ook een vrijwillig karakter zou moeten hebben. In tegenstelling tot alle andere provincies speelt cultuureducatie bij de Drentse partijen (D66, CDA, SP, GroenLinks) geen prominente rol.

Verschillende aanpakken voor cultuureducatie

Het CDA, de SGP en PVV benadrukken erfgoededucatie en cultuurhistorie. Het CDA in Limburg, de PvdA en Noord-Holland en Overijssel zetten ook in op (v)mbo en speciaal onderwijs. D66, PvdA en ChristenUnie in Noord-Holland, CDA en PvdA in Utrecht, en PvdA en ChristenUnie in Groningen willen huidige programma’s voor cultuureducatie, waaronder Cultuureducatie met Kwaliteit, voortzetten of zelfs uitbreiden. 

De PvdA in Gelderland en de SP in Limburg doen heel concrete voorstellen; respectievelijk de oprichting van een nieuw ondersteuningsfonds voor cultuurbezoek van scholen en gratis entree voor musea voor kinderen en leraren. Partij 50+ in Groningen pleit voor een gratis museumjaarkaart voor inwoners tot 12 jaar en vanaf AOW-leeftijd.

Erfgoed: voor identiteitsvorming

De meeste partijen noemen erfgoed in één adem met identiteitsvorming van hun (jonge) inwoners. In Zuid-Holland, Flevoland en Zeeland willen de partijen een meer herkenbare provinciale identiteit uitstralen naar de eigen inwoners. Ook wordt enkele keren het kweken van historisch besef genoemd, zoals in Limburg en Friesland. Erfgoededucatie wordt dan als middel gezien om burgers in contact te brengen met het verleden. In Flevoland speelt de toegankelijkheid voor de 'gewone' Flevolanders een belangrijke rol. 

D66 en GroenLinks focussen zich op duurzaamheid van o.a. erfgoed. In alle provincies, maar met name Noord-Brabant, Limburg, Zeeland en Noord-Holland is herbestemming van (leegkomend) erfgoed speerpunt. Ook speelt op dit onderwerp het vergroten van de toegankelijkheid, zowel de fysieke als digitale bereikbaarheid. Vaak gaat het beleid rondom het toegankelijk maken van cultureel erfgoed samen met het beleid rondom cultuurtoerisme. 

Economie en cultuurtoerisme

Veel partijen noemen het belang van cultuur voor de (economische) aantrekkingskracht van de provincie voor bedrijven en toeristen. Bij de noordelijke provincies (Groningen, Friesland, Drenthe) is de promotie van het cultuurtoeristische aanbod prominent aanwezig in de partijprogramma’s. In Utrecht is er sprake van toenemende druk op bepaalde toeristische trekpleisters en is het zaak dat meer te spreiden. De PVV en VVD leggen steeds nadrukkelijk de verbinding van cultuur met de economische rendabiliteit.

Cultuur met de blik op Europa

De VVD en het CDA in Zeeland willen het buitenlandbeleid voor cultuur versterken, net zoals D66 in Utrecht. Ook in Zuid-Holland is er de wens om cultuur beter (inter)nationaal onder de aandacht te brengen. De PVV in Utrecht wil juist stoppen met het lobbyen in Brussel want dat vinden zij een onrendabele investering. Flevoland, Groningen en Friesland vinden cultuur voornamelijk van belang op regionaal of (boven)gemeentelijk niveau. Ook de partijen in Noord-Holland zijn niet uitgesproken over cultuurbeleid op (inter)nationaal niveau. 

Met name provincies die dicht bij de landgrenzen liggen, delen de mening dat (cultuur)beleid niet eindigt bij de grens. Met name D66 in Noord-Brabant, D66 in Limburg en VVD in Overijssel zetten hier sterk op in. Opvallend is dat Gelderlandse partijen zich redelijk uniform richten op Duitsland binnen Europese samenwerking. Maar ook in Gelderland is het verschil te merken tussen partijen die zich meer op lokale samenwerking richten en partijen die in hun samenwerking meer internationaal gericht zijn.

Samenvattingen per provincie