Kennisdossier ‘Erfgoed, zorg en welzijn’

Actief erfgoed beleven heeft een positief effect op gezondheid en welzijn. Het brengt mensen samen en zorgt ervoor dat de snel veranderende omgeving vertrouwd blijft.
Gepubliceerd:
Deel dit artikel

Ga direct naar:

Erfgoed voor iedereen

Toegankelijkheid van cultuur en erfgoed is een van de speerpunten van het Nederlandse cultuurbeleid. Erfgoed is van, voor en door iedereen. Dat betekent dat álle Nederlanders, dus ook mensen met een beperking of andere (culturele) achtergrond, zich erin moeten kunnen herkennen en meedoen.

Superdiversiteit

Een begrip dat de laatste jaren opgang maakt is superdiversiteit. Vooral binnen een grootstedelijke context dekt ‘culturele diversiteit’ de lading niet meer; het is steeds meer een samengaan van etniciteit, huidskleur, gender, seksuele voorkeur, leeftijd, beperkingen enzovoort. Al deze minderheden vormen samen een meerderheid. Een gegeven dat musea en erfgoedinstellingen dwingt hun rol binnen de samenleving te heroriënteren.

Musea zijn bij uitstek dragers van diversiteit, volgens het advies In wankel evenwicht van de Raad voor Cultuur: ‘Bij hun collecties hoort een veelzijdig scala aan verhalen die mensen en gemeenschappen van verschillende culturele achtergronden, leeftijden en seksuele voorkeuren (online) met elkaar kunnen verbinden. Het is de kunst om de collectie van een nieuwe context te voorzien en voor andere publieksgroepen aansprekend te maken.’

Belevenisruimten

Musea en erfgoedinstellingen streven er naar een ruimte te zijn die voor iedereen openstaat. Een platform waar je van alles kunt organiseren en waar je vooral ook contact met elkaar kunt hebben. Maar hoe bereik je dat mensen daadwerkelijk het gevoel krijgen dat ze hier thuishoren?

Een nieuwe trend is dat musea ‘belevenisruimten’ of andere werkplaatsen inrichten waarin nieuwkomers en andere groepen veilig met elkaar kunnen experimenteren en nieuwe inzichten delen. Zo startte het Van Abbemuseum in 2017 de Werksalon waarin bezoekers zelf met de collectie aan de gang gaan en er persoonlijke verhalen aan toevoegen.

Een intersectionele benadering van STUDIOi:

Beladen erfgoed

Erfgoed verbindt, maar kan ook botsen. Hoe verhouden we ons tot het koloniaal erfgoed? Hoe kijken we vandaag de dag tegen onze ‘helden’ aan en welke helden missen we nog? Hoe gaan we om met bepaalde tradities, zoals Zwarte Piet, die door velen als kwetsend worden ervaren? Of met gebruiken die niet meer met de huidige milieueisen of dierenrechten verenigbaar zijn?

Er is een actieve discussie gaande rond beladen, betwist, controversieel of schurend erfgoed (meerdere termen zijn in omloop), zeker na de internationale beweging tegen racisme Black Lives Matter. Reframing en Decolonising the museum zijn ook in Nederland hot items. Musea passen hun collectiebeleid, objectbeschrijvingen en tentoonstellingsteksten aan. En in steeds meer plaatsen en regio worden de sporen van ons gezamenlijke slavernijverleden in kaart gebracht.

Met een aantal grote musea, waaronder het Centraal Museum, het Rijksmuseum, het Zeeuws Museum en het Van Abbe, startte Aspha Bijnaar in 2020 het platform Musea Bekennen Kleur. Om met elkaar in gesprek te gaan over de vraag hoe de musea culturele diversiteit duurzaam kunnen verankeren in hun DNA.

Musea Bekennen Kleur | Foto: Les Adu

Multiperspectieven

Wat voor de één een object of bouwwerk is dat beslist voor het nageslacht behouden moet worden, is dat voor de ander niet. En wat voor de één een belangrijke traditie is, wordt door de ander ter discussie gesteld. Het ligt er maar net aan vanuit welk perspectief je het bekijkt. Hoe ga je de dialoog erover aan met elkaar?

Emotienetwerken

In het dagelijks leven worden we steeds weer voor de keuze gesteld: wat willen we doorgeven aan toekomstige generaties? In gesprekken daarover kunnen de emoties hoog oplopen. Door een erfgoedlabel aan iets toe te kennen, geven mensen aan dat het een speciale betekenis voor hen heeft. Maar die betekenis kan veranderen, zowel op collectief als individueel niveau, stelt Hester Dibbits, bijzonder hoogleraar namens LKCA Historische Cultuur en Educatie aan de Erasmus Universiteit en lector aan de Reinwardt Academie. Om inzicht te verschaffen in en om te gaan met uiteenlopende gevoelens omtrent erfgoeditems, ontwikkelde zij met Marlous Willemsen van Imagine IC de methodiek Emotienetwerken.

Bekijk ook het LKCA-webinar ‘Emotienetwerken: erfgoed als werkwoord’ van 20 mei 2020.

Mensen met een beperking

Hoe kun je als museum, archief of erfgoedinstelling kwetsbare mensen bereiken? Hoe maak je het bezoek toegankelijk voor mensen met een visuele of auditieve beperking? En hoe zorg je ervoor dat het gebouw ook bereikbaar is voor mensen in een rolstoel? In Nederland worden al flinke stappen gezet, maar veel erfgoedinstellingen, vooral monumenten, kampen er nog mee.

Niet alle instellingen lenen zich even goed voor het ontvangen van bezoekers met een beperking, zowel lichamelijk als verstandelijk. De aanwezigheid van andere bezoekers en vaak volle interactieve presentaties zorgen er bijvoorbeeld voor dat personen met autisme te veel prikkels krijgen. Vaak staat de monumentale status van gebouwen verregaande aanpassingen in de weg.

Dat wil niet zeggen dat er niets aan een betere toegankelijkheid kan worden gedaan. Met een goede bewegwijzering en speciale routes, vitrines en bijschriften op een voor iedereen goed zichtbare hoogte, en toiletten en parkeerplaatsen voor mensen met een beperking kom je al een heel eind. Begin met goede informatie op de website, zodat het voor bezoekers met een beperking vooraf duidelijk is wat er allemaal kan, maar ook wat niet kan.

Wat is een prikkelarm museumbezoek?

Platform voor inclusiviteit

Een bron van informatie, inspiratie en praktische tips biedt het platform voor inclusiviteit STUDIOi, dat het Van Abbemuseum in 2017 met het Stedelijk Museum in Amsterdam oprichtte. In ons land is het Van Abbe een pionier op het gebied van toegankelijkheid. Zo richtte het als eerste museum in Nederland een multi-zintuiglijke ruimte voor mensen met een visuele beperking in.

Vond je dit artikel interessant?

Gemiddelde 5 / 5. totaal 2

Reageer (je reactie verschijnt na goedkeuring, vanwege spam)

Reacties (0)
Praat verder over dit onderwerp met deze expert(s):
Joost Groeneboer
Joost Groeneboer
Functie: Specialist Cultuurparticipatie
Expertise: cultuur- en erfgoedinstellingen,diversiteit en inclusie
joostgroeneboer@lkca.nl
030 - 711 51 25
Bekijk alle experts
Gepubliceerd:
Deel dit artikel