Lokaal samenspel sport en cultuur loont

Pilots sport en cultuur
auteur
Claudia Marinelli (LKCA) en Anita Vlasveld (KC Sport)
datum
21 april 2017

Drie Nederlandse gemeenten combineerden sport en cultuur op vernieuwende wijze, in drie proefprojecten in 2016. Schiedam experimenteerde met de wijkcultuurvereniging. In Nederweert interviewden kinderen bewoners over hun dorp en het verenigingsleven. En in Leiden boden twee hockeyclubs muziekles aan. Doel is om meer mensen te motiveren voor sport- of cultuuractiviteiten. We brengen de opbrengsten in beeld, met tips om zelf aan de slag te gaan.

Leiden – muziekles op de hockeyclub

Lees meer

In Leiden en omgeving voeren twee hockeyclubs het project 'Hockey & Music' uit, dat mede bedacht is door de hockeybond (KNHB). Bij Alecto krijgen drie teams voorafgaand aan de training muziekles in het kader van teambuilding. Bij Roomburg kunnen kinderen open inschrijven op lessen zang/rap, djembé of gitaar. 

Bij Alecto geven twee muziekdocenten uit eigen kring op speelse wijze hun lessen vorm: bidons worden gevuld met rijst en zijn zo regeninstrument, hockeysticks dienen als ritmestokken en ze componeren samen een nieuw clublied. Roomburg zet docenten in van de Rockschool, die een binding hebben met de hockeyclub omdat hun kinderen daar spelen. De muzieklessen vinden gelijktijdig plaats en aan het eind van iedere les komen de drie groepen – gitaar, djembé en zang – bij elkaar om samen te spelen. De projecten duren zo'n 10 weken en worden afgesloten met een eindvoorstelling voor ouders en clubgenoten.

Deze samenwerking tussen hockeyclubs en muziekdocenten (waarvan sommigen verbonden aan een muziekschool) vormt een laagdrempelige manier om kinderen kennis te laten maken met muziek. Docenten en trainers geven aan dat er inderdaad sprake is van teambuilding, omdat kinderen nu andere kwaliteiten van zichzelf kunnen laten zien. Ouders ervaren het als positief dat er meer te doen is op de club dan alleen hockey en het gemak van muziek en sport op één locatie. Het bestuur vindt het van belang dat de accommodatie zo beter benut wordt. En de muziekschool heeft er een paar nieuwe talenten bijgekregen.

Tips voor culturele activiteiten op sportverenigingen

Lees meer
  • Het clubhuis staat vaak leeg, je kunt er meer organiseren dan alleen sportieve ontmoeting.
  • Maak gebruik van de kwaliteiten die op je club aanwezig zijn; zoek naar mensen die echt blij worden van culturele activiteiten op de club - zoals muziek, dans, theater, schilderen, fotografie, creatief schrijven - en laat hen (tegen vrijwilligersvergoeding) zo'n nieuwe activiteit begeleiden.
  • Kijk welke cultuurinitiatieven en welke experts verbonden zijn met de club of bij leden bekend zijn – ga daarmee in gesprek en zoek naar het gezamenlijk belang.
  • Het staat of valt bij goede begeleiders die begrijpen wat de deelnemers leuk vinden en die wel houden van een uitdaging; ze kunnen omgaan met 'onorthodoxe omstandigheden'.
  • Vraag bij de kinderen en hun ouders welke cultuuractiviteiten zij zouden willen en welke ideeën zij hebben.
  • In veel gemeenten zijn buurtsportcoaches en cultuurcoaches actief, je kunt hen vragen naar experts of ondersteuning.
  • Begin kleinschalig met eenvoudige middelen.
  • Evalueer na afloop hoe de nieuwe activiteit gewaardeerd is, hoe het was deze verantwoordelijkheid te delegeren bij actieve leden en kijk naar het vervolg.

Schiedam – wijkcultuurvereniging in navolging van wijksportvereniging

Lees meer

De gemeente Schiedam zoekt naar een laagdrempelige manier om kinderen uit achterstandswijken kennis te laten maken met sport en cultuur. Het proefproject draait in een wijk waar al wijksportverenigingen actief zijn. De wijksportvereniging is een bewezen concept waarin gemeente, basisscholen en lokale sportverenigingen samenwerken. Kinderen maken kennis met verschillende sportactiviteiten, die na schooltijd op één van de scholen plaatsvinden, en kunnen bij interesse doorstromen naar een sportvereniging. 

Werkt deze aanpak ook voor culturele activiteiten? Stichting Mooi Werk, waar een cultuurcoach werkzaam is, denkt van wel. In lessenseries van 8 weken worden gitaar, toneel en beeldende kunst aangeboden. De belangstelling is overweldigend. De kinderen die structureel les willen, kunnen alleen niet doorstromen naar een wijkcultuurvereniging, omdat die er niet is. De oplossing is een lidmaatschap van een kunstklas die na schooltijd op één van de basisscholen plaatsvindt. Zo kunnen kinderen toch hun talenten ontdekken op een vertrouwde locatie dicht bij huis.

In dit project werkten de combinatiefunctionarissen sport en cultuur en de basisscholen in de wijk nauw samen. De gemeente ondersteunde het project financieel en beleidsmatig, waardoor voortgang is gegarandeerd. Omdat de combinatiefunctionaris sport op de school ook cultuur heeft gepromoot, was de organisatie helder en vertrouwd voor ouders. Vele ouders blijken ook geïnteresseerd in een sport- of cultuuractiviteit voor henzelf. De groepsleerkrachten ervaren dat je de talenten van kinderen ontdekt en stimuleert met deze aanpak. Ook stimuleert het contact tussen kinderen en ouders van verschillende scholen, waardoor er meer sociale samenhang ontstaat in de wijk.

Tips voor kennismaking met sport en cultuur op school

Lees meer
  • Maak kennis met de beweegmakelaars, combinatiefunctionarissen, cultuur- of buurtsportcoaches in de buurt van de school - zij kennen de sociale kaart van sport en cultuur.
  • Overleg met deze professionals hoe kinderen kennis te laten maken met het aanbod.
  • Je kijkt naar wat kinderen willen: kinderen die niet meedoen aan de sportkennismakingslessen bereik je misschien wel met kunstlessen.
  • Ouders vinden de school een vertrouwde plek, waardoor ze niet alleen hun kinderen graag laten deelnemen aan sport of cultuur maar ook zelf interesse krijgen voor de activiteiten.
  • Informeer bij leerkrachten en ouders op je school wat zij doen aan sport- en cultuuractiviteiten en of onder hen mensen zijn die daarover wel wat meer willen vertellen of laten zien; maak kortom gebruik van de kwaliteiten die je al in huis hebt.
  • Als je als sportactiviteiten in de school hebt, benut dan dezelfde structuur voor culturele activiteiten (of viceversa).
  • Richt je administratie en organisatie zo eenvoudig mogelijk in, zodat het zo min mogelijk extra werk betekent voor leerkrachten en combinatiefunctionarissen.
  • Maak leerkrachten, sportcoaches en cultuurcoaches allemaal verantwoordelijk voor het onder de aandacht brengen van hetzelfde aanbod.
  • Werk toe naar een uitvoering waarbij de leerlingen kunnen laten zien wat ze gedaan hebben; dit maakt de kinderen en ouders niet alleen trots, maar toont ook de mogelijkheden van sport en cultuur.
  • Zorg voor informatie over financiële ondersteuning door het jeugdsportfonds of het jeugdcultuurfonds of andere lokale regelingen voor mensen met een smalle beurs.
  • Werk mee aan kennismakingsmogelijkheden met het aanbod uit de buurt.
  • Denk aan alternatieve organisatievormen als een wijkcultuurvereniging op de school.
  • Denk aan samenwerking met andere scholen in de buurt, zodat je het niet als school alleen hoeft te doen en meer leerlingen hebt voor een bepaalde sport of culturele activiteit.
  • Een feestelijke kick-off met een stempelkaart voor verschillende activiteiten werkt heel stimulerend.

Nederweert – verenigingsleven van de wijk in kaart brengen

Lees meer

In de wijk Budschop in Nederweert gaan leerlingen van een basisschool op pad om hun wijk beter te leren kennen en het verenigingsleven in kaart te brengen. Kinderen van groep 7 en 8 nemen interviews af bij inwoners en verenigingen uit de wijk. Groep 5 en 6 brengen de wijk in beeld met foto's en verschillende klassen beschilderen stoeptegels met het logo van verenigingen. Centraal motto is 'hart voor je wijk'. 

Docenten van culturele instelling RICK verzorgen de lessen fotografie, interviewtechnieken en kunst. Sportverenigingen geven in de projectperiode clinics aan de kinderen, zoals de reddingsbrigade in het zwembad en de paardensportvereniging in de manege. Maar er gebeurt nog meer: kinderen bezoeken ouderen aan de eettafel, zingen samen liedjes en gaan koersballen. Na alle interviews, lessen en activiteiten is er een groot slotevenement met een fototentoonstelling en een stoeptegelroute door de wijk, geopend door de wethouder en gelopen door vele kinderen met hun ouders en grootouders.

Het project startte met een oproep aan alle verenigingen om mee te doen aan 'hart voor je wijk' en dit genereert direct vele ideeën. Een werkgroep werkt de plannen uit. Financiering voor de plannen gebeurt door het aanvragen van subsidies, maar ook door lokale sponsoren te zoeken. De samenwerking tussen de basisschool als centrale plek, de coördinatie vanuit culturele instelling RICK, de dorpsraad, de combinatiefunctionaris sport, de verenigingen en de gemeente wordt als dermate succesvol gezien dat de gemeente deze aanpak ook wil voor andere wijken van Nederweert. In Budschop is blijvende samenwerking gerealiseerd tussen partijen die voorheen elkaar niet zo maar opzochten en er is meer intergenerationeel contact tussen de kinderen en ouderen uit de wijk.

Tips voor gemeenten voor meer sociale samenhang in wijken

Lees meer
  • Verzamel als trekker (bijvoorbeeld leerkracht, combinatiefunctionaris of jeugdwerker) een groep van enthousiastelingen om je heen, die allen het nut zien van meer sport- en cultuurparticipatie door kinderen.
  • Bewaak dat iedereen zich eigenaar voelt van de plannen.
  • Nodig professionals uit die een taak hebben op het gebied van sport of cultuur.
  • Laat vrijwilligers en professionals met elkaar kennismaken op een vrolijke en actieve manier en vraag ieder wat hij/zij te bieden heeft.
  • Werk in een kleinere groep de plannen concreet uit.
  • Maak een groepsapp of een facebook-pagina aan waarop je elkaar inspireert en bij de les houdt.
  • Geef kinderen interviewtraining en stuur ze op pad door de wijk om bewoners te interviewen over hun wijk, vereniging of andere activiteiten in de buurt.
  • Een andere mogelijkheid is om kinderen fotografieles te geven en ze foto’s te laten maken van de wijk.
  • Maak samen een plattegrond van de wijk waar je alle sport- en cultuurinitiatieven op aanbrengt die je samen kent.
  • Laat verenigingen clinics organiseren op je school, dit is een laagdrempelige kennismaking.
  • Een speurtochtroute is een houvast voor de samenwerking, het kan ook iets anders zijn. Een dergelijke concrete kapstok – iets waar je naartoe werkt (een voorstelling, tentoonstelling, toernooi) – vergroot de betrokkenheid bij het project en de trots over wat bereikt is.
  • Benut verhalen, tekeningen en foto’s over de interviews; zoek een vorm waardoor kinderen kunnen kennismaken met en nadenken over wat zij leuk vinden om te doen.
  • Denk voor financiën aan lokale sponsors en bijdragen in natura.
  • Communiceer je plannen tijdig in de buurt en plan het tijdig in voor het schoolrooster.
  • Nodig de lokale media geregeld uit.
  • Vier het succes met alle betrokkenen, bespreek hoe het was en hoe je het gaat herhalen.

Overkoepelende conclusies proefprojecten

Lees meer

Samenvattend kunnen we stellen dat de drie pilots het volgende hebben opgeleverd:

  • Muziekles, toneelspelen, interviewen, fotograferen, sportclinics: het zijn allemaal manieren om talenten te ontdekken en elkaar te ontmoeten.
  • Talenten van deelnemers zijn naar boven gehaald en sommige deelnemers zullen zich daarin verder bekwamen.
  • Er is gewerkt aan vaardigheden als samenwerken - soms specifiek zoals voor teambuilding, creatief denken en probleemoplossend vermogen (zogenaamde 21e eeuwse vaardigheden). Dit draagt bij aan het zelfvertrouwen van de kinderen.
  • Er heeft ontmoeting plaatsgevonden tussen leerlingen van verschillende scholen, kinderen van verschillende leeftijden in een club en tussen jong en oud in een wijk. Dit bevordert sociale cohesie. Intergenerationeel contact is een specifiek neveneffect geweest.
  • Er is contact opgebouwd tussen verenigingen, scholen en andere organisaties in de wijk. Dit maakt toekomstige samenwerkingsactiviteiten eenvoudiger te realiseren.
  • De projecten hebben ouderbetrokkenheid gestimuleerd, zelfs als daar niet bewust op is ingezet. Dit biedt kansen om ook ouders aan het sporten te krijgen of kennis te laten maken met diverse kunstvormen.
  • De kennismakingsstructuur (clinics, korte lessenseries, op bezoek bij verenigingen, aanbod op een vertrouwde plek als school of sportclub) werkt drempelverlagend.
  • Het toewerken naar een eindvoorstelling, evenement of blijvend zichtbaar resultaat werkt goed. Dit vergroot de betrokkenheid van deelnemers, docenten, ouders en wijkbewoners. Dit zichtbaar maken en delen van succes maakt dat mensen 'erbij willen horen'.

De landelijke stuurgroep Sport en Cultuur Samen Sterker – LKCA, KC Sport, NOC*NSF, FCP, VNG, VSG en JCF/JSF - heeft de pilots met belangstelling gevolgd om de inzichten te kunnen delen met andere gemeenten en sport- en cultuurorganisaties. Projectleiding vanuit NOC*NSF en financiering van het Olympic Solidarity fonds van het IOC en het Fonds voor Cultuurparticipatie hebben de projecten mogelijk gemaakt.