Goed kunstonderwijs maakt de kunstenaar in je wakker

Praktijkvoorbeeld

Karin Kotte
auteur
Marian van Miert
datum
4 september 2015

Sinds 2008 alweer leidt Karin Kotte toekomstige cultuurcoördinatoren op. Ook werkt ze als zelfstandig adviseur cultuureducatie. Karin’s achtergrond ligt in het onderwijs: opgeleid als beeldend docent gaf ze jarenlang les op de Iselinge pabo in Doetinchem. Tegenwoordig werkt Karin mee aan het vernieuwen van de icc-cursus voor de Cultuurloper, het CMK-traject van Kunstbalie.

Ik loop een middagje met haar mee en zie hoe zij haar expertise – het doorkijkje naar de praktijk – overbrengt op icc-cursisten in Veghel. De middag staat in het teken van het curriculum, het doorkijkje naar de praktijk en creativiteit in het bijzonder. Met een link naar de 21e eeuwse vaardigheden. De bijeenkomst vindt plaats in een pand op een voormalig industrieterrein in Veghel. Het oude terrein is getransformeerd tot een plek waar kunst, cultuur en ontspanning centraal staan. Inspirerend en heel erg van deze tijd.

Tijdens de vorige bijeenkomst hebben de deelnemers gekeken naar de kinderen uit hun groep. Welk kind zou zich vermoedelijk goed redden in de 21e eeuw? En waarom? De bevindingen zijn vervolgens  naast de theorie gelegd. In deze bijeenkomst gaan de deelnemers -een aantal groepsleerkrachten in het basisonderwijs en een pedagogisch medewerkster van een BSO-  kijken naar wat er van de 21e eeuwse vaardigheden terug is te vinden in het schoolconcept, methodes en de schoolvisie. Op welke competentie(s) legt de school de nadruk?

Ambacht versus vrije expressie

Na de pauze zoomt Karin in op het creatieve proces. Welke didactische aanpakken zijn er? Dat ondervinden de deelnemers aan den lijve. Iedereen krijgt de opdracht om een vis te tekenen. Geheel volgens verwachting, verschijnen er ongeveer acht identieke vissen. Veel van de deelnemers herkennen de gehanteerde ‘vrije expressie’ didactiek van de eigen schooltijd. Je krijgt een opdracht en wordt zonder verdere kaders aan het werk gezet met het idee dat creativiteit uit jezelf moet komen. Het grote gevaar van deze didactische aanpak is dat er niet zoveel uitkomt en dat kinderen al snel het idee hebben: ‘Ik kan niet tekenen …’.  Ten onrechte want volgens Karin kan iedereen met goed onderwijs creatief blijven en een kunstvak goed leren. Tegenover de vrije expressie didactiek staat de ambachtelijke didactiek. Ook die kennen we allemaal; het namaken van het werkje van de juf of een werkje van Pinterest.

Procesgerichte didactiek

Tussen deze uitersten, ligt de procesgerichte didactiek. Karin laat ons een eenvoudige opdracht doorlopen om ons bewust te maken van het belang van het proces. Deze opdracht begint met een brainstorm: wat voor een vissen zijn er allemaal? Vervolgens worden er afbeeldingen van allerhande vissen bekeken op kleur, patroon en vorm. Wat spreekt aan? Valt op? 

Doel van deze procesactiviteiten is het openen en vullen van lades in je hoofd. Dan moeten we weer aan het werk. Er is een nieuwe vis ontdekt waar nog geen foto van bestaat. Aan ons de taak om deze vis te bedenken en te tekenen. De opdracht is om minstens drie schetsen van deze vis te maken.

Dit schetsen is van belang en maakt onderdeel uit van het creatieve proces. Het laat zien dat je meerdere ideeën hebt die je kunt uitwerken. Het helpt ook om los te komen. Bij de eerste schets voel ik nog wat schroom maar bij mijn derde schets durf ik al meer te experimenteren. Het resultaat van deze opdracht levert een keur aan vissen op.

Karin geeft aan dat het prima is om ambachtelijk en vrije expressie lessen te geven maar drukt de deelnemers op het hart om ook minstens acht procesgerichte lessen in een jaar te geven. Procesgericht werken kan leerkrachtgestuurd aangeboden worden. Dat wil zeggen dat leerkrachten de controle hebben en de leerlingen toch dat creatieve proces doorlopen. Het eigenaarschap van het proces bij de leerling leggen vergt meer van het onderwijs en vraagt een andere rol én expertise van de leerkracht.

Dat het zinvol is om ook kritisch te kijken naar de opdrachten die methodemakers bedenken, blijkt uit het voorbeeld dat Karin ons vervolgens laat zien. Het betreft een creatieve opdracht uit een methode les waarbij kinderen de dansschoenen van Lodewijk de XIV gaan maken. Hoe pakken kinderen deze opdracht aan? Ze googelen op ‘schoenen Lodewijk XIV’ en kleien deze vervolgens keurig na. Niet erg creatief. Door de opdracht anders te formuleren, spreek je kinderen wel aan op hun creatieve vermogen. Bijvoorbeeld door kinderen de opdracht te geven om dansschoenen te ontwerpen die hij gedragen zou kunnen hebben tijdens één van zijn balletten of dansfeesten en  qua vorm, structuur en materiaal moeten passen in de tijd van  Lodewijk XIV (betekenis, vorm, materie). Met deze opdracht spreek je kinderen aan op hun onderzoekende, creërende en reflecterende competenties. Voor de meeste groepsleerkrachten een eye-opener.

Betekenis geven

Karins missie is bewustwording. Ze vindt het belangrijk dat de icc’ers die ze opleidt gaan inzien dat je, net als bij rekenen ook in de kunstvakken kinderen serieus moet opleiden. ‘Ik kan over de 21e eeuwse vaardigheden een heel college geven maar dan geef ik les ‘uit een boek’. Ik probeer ze zelf te laten nadenken. Dus daarom begin ik met kijk nou eens goed naar de kinderen in je klas; welke kinderen redden zich in de 21e eeuw? En hoe komt dat dan? Daarmee geef je betekenis aan de 21e eeuwse vaardigheden.  Daar gaat het mij om; dat ze betekenis geven en kritisch denken.’

Daarnaast schenkt Karin ook veel aandacht aan waar het vaak misgaat op de werkvloer. ‘Je kunt een moderne methode aanschaffen maar daarmee ben je er nog niet. Dit verhaal over procesgericht werken, het verbinden van de vakken, hoe zit het in methodes en hoe is het verwerkt in de school? Dat hebben we  aan de icc-cursus toegevoegd.’

Kleine stapjes

Wil je echt iets bereiken dan moet je het volgens Karin goed doen. Dat betekent dat je voor goede begeleiding moet zorgen, voor implementatie en voor goed beleid. Dat het op de agenda staat van een vergadering. ‘We blijven een ondergeschoven kindje dus maak kleine stapjes en vier de successen.’ Met al te ambitieuze plannen hoef je bij Karin dan ook niet aan te komen. ‘Het gaat mij erom hoe je het gaat doen en hoe je zorgt voor kwaliteit. Die aanvulling zit in de cursus en die verwacht ik ook te zien in de cultuurbeleidsplannen van onze deelnemers.’

Meer informatie

Karin Kotte Kunsteducatie
Culturele Competenties (van Kunstbalie)
Geen Kunst, magazine voor cultuureducatie