Naar de overkant - Mbo-studenten en ouderen in Zeeuws Museum

Zeeuws Museum
auteur
Melissa de Vreede
datum
3 juli 2018

Adrie is 95 jaar en komt vandaag voor het eerst in een museum, Cassandra begeleidt hem. Zij is tweedejaars student Verzorgende bij Scalda, een Zeeuwse mbo-opleiding. Allebei zijn ze te gast bij het Zeeuws Museum in Middelburg dat samen met het mbo en SVRZ (Stichting Voor Regionale Zorgverlening) Huis van Herinnering heeft ontwikkeld, een project waarbij studenten samen met ouderen het museum bezoeken.

Tijdens het nagesprek – de ouderen zijn dan al door de studenten uitgezwaaid – vertelt Cassandra wat haar het meest heeft geraakt: 'dat Adrie vond dat hij een goed leven had en dat hij heeft genoten van veel mooie momenten met zijn vrouw. En verder zei hij dat hij nu een beetje eenzaam is.' Een andere student vertelt vol bewondering over Lieke, die aan één kant verlamd raakte en helemaal opnieuw moest leren lopen. Vanwege problemen met haar blaas komt zij eigenlijk nooit meer buiten de deuren van 't Kasteeltje, het woonzorgcentrum in Axel waar de oudere bezoekers vandaan komen. Voor het eerst in twee jaar is ze eropuit en is ze samen met een aantal van haar huisgenoten vanuit Zeeuws-Vlaanderen helemaal naar de overkant gekomen. Naar Walcheren. Spijt heeft ze allerminst. Wat een mooi museum en wat een mooie dag! 

Zeeuws Museum'De studenten ervaren tijdens dit programma dat ieder mens een geschiedenis heeft die hem maakt tot wie hij is', zegt Lies Saman die vanuit Scalda de coördinatie doet. 'Vandaag krijgen ze de gelegenheid om gesprekken te voeren. Je merkt hoe ze op zoek gaan naar overeenkomsten en verschillen. En vooral: na afloop zijn ze echt geraakt.' Saman voegt daaraan toe dat er na afloop geen toets plaatsvindt of andere vorm van verwerking. 'Wat je meemaakt, maak je mee, zegt hij, en ik weet zeker dat dat beklijft.'

“Ieder mens heeft een geschiedenis die hem maakt tot wie hij is”

Uitwisseling

Het begint allemaal wat onwennig. De studenten krijgen een korte instructie die nog eens samenvat wat ze op school tijdens de voorbereidingsles al hebben gehoord: het is de bedoeling om samen met de ouderen een ontspannen dag in het museum door te brengen, waarbij het belangrijkste aspect aandacht geven is. Dan arriveren de busjes met de ouderen die moeizaam met hun rollator, rolstoel, stok of krukken naar buiten komen. Aarzelend en een beetje verlegen lopen sommige studenten op hen af om een handje te helpen. Anderen kijken nog even de kat uit de boom. Eenmaal in het museumcafé gearriveerd, breekt het ijs snel. Koffie en lekkere koekjes maken de tongen los. Naamstickers zorgen ervoor dat de eerste cruciale informatie wordt uitgewisseld: hoe heet je? Daarna volgt de rest bijna vanzelf: waar woon je, hoe oud ben je en wat doe je? 

Zeeuws MuseumDan is het tijd voor een bezoek aan de museumcollectie. Er zijn twee zalen geselecteerd die kunnen bijdragen aan het gekozen thema: beroepen of bedrijven vroeger en nu. Aan iedere oudere worden één of twee studenten gekoppeld en in groepjes volgen de deelnemers de museumdocent die de discussie leidt. Allereerst vormt het schilderij Visserslui aan het strand (ca. 1850) van Cornelis Kimmel uit Middelburg aanleiding voor een uitwisseling. Wat zien we hier, hoe is de sfeer, hoe is het weer, waar houdt iedereen zich mee bezig? Al gauw constateert de groep dat de mannen de vissen vangen en dat de vrouwen ze moeten zien te verkopen, ofwel 'uitleuren'. En zo komt het gesprek op de werkzaamheden die de ouderen vroeger deden. De een had op kantoor gewerkt, maar vond dat maar niks. Het werk was saai en je moest je mond houden. Toen is ze in de verzorging gegaan. Een ander was boerin. Dat was hard werken. Ze moest op haar twaalfde al van school. Maar ook luchtiger onderwerpen passeren de revue: welke vissen zijn er afgebeeld en eten we die nog steeds? Welke vissoort vind jij het lekkerst of houd je helemaal niet van vis? Waar dan wel van? Zeeland zou Zeeland niet zijn, als mosselen niet vaak als favoriet worden genoemd.

Zeeuws Museum

Trots op herkomst

De ouderen bekijken samen met hun jonge begeleiders de overige kunstwerken en objecten in de zaal. Na het thema vissen en visserij komt nu het boerenleven aan bod. De museumdocent brengt de groep naar de zaal met een serie van negen portretten van Jos de Putter uit 2017. Op het eerste gezicht lijken het foto's, maar het blijken films te zijn die traag worden afgespeeld. Wie goed kijkt ziet af en toe een oog trillen of een haartje bewegen. Alle geportretteerden kijken de beschouwer recht aan. Het zijn acht boeren en een boerin op leeftijd. 

De serie kreeg als titel Landschappen mee. Op de achtergrond van de foto's is een omgeploegde akker of een weiland te zien. Maar de term landschap lijkt ook een andere betekenis te hebben. De Putter werkte met een camera die haarscherpe beelden vasthoudt; iedere haar en iedere rimpel is zichtbaar. De gezichten lijken op landschappen, het jarenlange geploeter weerspiegelend. De films zijn allemaal opgenomen in Zeeuws-Vlaanderen, de regio waar De Putter zelf ook opgroeide als boerenzoon én waar de ouderen vandaan komen. 
Er is dus sprake van herkenning en er komen veel verhalen los. Hoe kan dit programmaonderdeel mooier worden afgesloten dan door het gezamenlijk zingen van het Zeeuws-Vlaamse volkslied? De een zingt vol overtuiging en uit volle borst, de ander wat timide en op de achtergrond, maar de laatste zin klinkt luid en duidelijk: 'De Nederlandse vlag zal wapp'ren op de toren tot op de jongste dag'! 

Relevant voor iedereen

Na afloop noemt een aantal studenten dit het meest indrukwekkende moment: 'De trots op hun volkslied. Je zag ze plotseling weer helemaal jong zijn en stralen!' Het museumbezoek wordt afgesloten met een gezamenlijke lunch. Na de gemeenschappelijke ervaringen in het museum verlopen de gesprekken steeds gemakkelijker. Er worden foto's uitgewisseld en grapjes gemaakt. Hilde Hopmans, medewerker educatie van het Zeeuws Museum en verantwoordelijk voor Huis van Herinnering, kan tevreden terugkijken op deze dag. 

Zeeuws MuseumHet programma heeft een structurele plek gekregen in het curriculum van de opleiding Verzorgende IG (Individuele Gezondheidszorg) van Scalda. Dat betekent dat alle tweedejaars naar het museum komen om kennis te maken met ouderen uit de provincie en met hun eventuele toekomstige werkterrein. Bovendien ervaren zij op welke manier museumobjecten kunnen uitnodigen tot het voeren van gesprekken. Het museum vindt het noodzakelijk om maatschappelijk betrokken te zijn, wil relevant zijn voor iedereen en is dan ook gestart met een aantal sociale programma's. Zo neemt het deel aan het landelijke project Onvergetelijk, voor mensen met dementie en hun mantelzorgers en vonden er (bij wijze van experiment) workshops plaats voor mensen met een verstandelijke beperking.

Lief en leuk

Voor de tweedejaars mbo die vandaag het museum bezochten, rest nog één taak. Zij zoeken een briefkaart uit die zij vinden passen bij de oudere die zij hebben begeleid en bedenken een korte tekst. Briefkaarten schrijven is voor deze leeftijdsgroep geen dagelijkse bezigheid; wat moet je nou schrijven? Na enige aarzeling komen er tekstjes op papier in de trant van: 'wat bent u toch een lieve leuke dame. Ik vond het heel leuk om u te hebben leren kennen'. 
Het museum zorgt ervoor dat de kaarten in 't Kasteeltje in Axel worden bezorgd. Ze gaan van Middelburg naar Zeeuws-Vlaanderen. Naar de overkant. 


Dit artikel is ook verschenen in Kunstzone 4, 2018.




mbo