Wat doet het boek?

Een onderzoek naar de opbrengsten van lezen

materiaal
digitale publicatie
auteur(s)
J. van den Eijnden
in
Stichting Lezen reeks
plaats van uitgave
Amsterdam
uitgever(s)
Stichting Lezen
jaar van uitgave
2017
annotatie
Met begrippenlijst en literatuuropgave.
pagina's
46 p.


Wat kunnen boeken teweegbrengen? Jette van den Eijnden onderzoekt de waarde en het belang van het lezen van fictie. Lofzangen op lezen en theoretische uiteenzettingen over de waarde van literatuur zijn er in overvloed. Maar worden die door empirisch onderzoek ondersteund of ontkracht?

Bevindingen:

1. Lezen verruimt ons denken
Het lezen van fictie kan lezers nieuwe denkbeelden opleveren. De ideeën uit verhalen beïnvloeden de overtuigingen van lezers, ook wanneer bekend is dat de verhalen fictief zijn. 
Fictie lezen kan ook aanzetten tot reflectie en onze vooroordelen verminderen. Door te lezen kunnen mensen op een veilige, indirecte manier in contact komen met andere sociale of culturele groepen die in het dagelijks leven op afstand staan. 

2. Lezen leert ons om anderen beter te begrijpen
Boeken kunnen zorgen voor meer sociaal begrip en empathie bij kinderen en volwassenen.
Kinderen die veel worden voorgelezen kunnen zich een betere voorstelling maken van wat er in het hoofd van een ander omgaat. Vermoedelijk komt dit doordat kinderboeken een sterk sociale inhoud hebben en stimulerende gesprekken over innerlijke belevingswerelden bevorderen tussen ouder en kind.
Ook op volwassen leeftijd bestaat er een verband tussen leesgedrag en (cognitief en emotioneel) inlevingsvermogen.
 
3. Lezen vergroot ons welzijn
Boeken bieden voordelen voor het geestelijk welzijn: zij kunnen zorgen voor plezier, ontspanning, afleiding, ontsnapping aan de eigen persoonlijkheid, troost in moeilijke tijden, een vergroot (zelf)inzicht, het behoud van een scherpe geest en een betere levensverwachting.

Voorwaarden bereiken persoonlijke en sociale leeseffecten

De eigenschappen van de tekst en de lezer bepalen in welke mate er uiteindelijk verandering optreedt. Een kernfactor hierbij is ‘transportatie’: dit treedt op als de lezer zich weet onder te dompelen in het verhaal. Meerdere studies wijzen op de noodzaak van onderdompeling in het verhaal voor het bereiken van leeseffecten, zoals het tegengaan van vooroordelen, het vergroten van empathie en het ervaren van plezier. Voor een goede leeservaring is zowel de narratieve kracht van het boek als de houding van de lezer (en de match tussen deze twee) relevant.

Betekenis voor beleidsmakers

Voor beleidsmakers betekenen deze bevindingen dat het belangrijk is om te investeren in leesbevordering. Een kind dat zich ontwikkelt tot een enthousiaste lezer van fictie, krijgt meer gelegenheid zich te ontplooien tot een ruime empathische denker, die vooroordelen en stereotypen actief weerlegt. Bovendien kan een kind dat zich ontwikkelt tot een enthousiaste lezer voordelen ervaren in zijn of haar welzijn. Lezen draagt in dat opzicht bij aan een gezonde en vitale (beroeps)bevolking.

Lees het onderzoek

Trefwoorden

- lezen - literatuur - denken - effecten - psychologie - persoonlijkheid - ontwikkeling - maatschappelijke waarde - gezondheid - kunst(beoefening) en gezondheid - onderzoek - onderzoek (vorm)