Binden of overbruggen?

Over de relatie tussen kunst, cultuurbeleid en sociale cohesie

materiaal
digitale publicatie
auteur(s)
H. Otte
plaats van uitgave
Groningen
uitgever(s)
Rijksuniversiteit Groningen
jaar van uitgave
2015
annotatie
Met literatuuropgave en bijlagen.
pagina's
334 p.
isbn
978-90-367-8119-0

Is kunst het juiste middel om sociale samenhang te bevorderen? Waarom werkt het ene culturele project wel als een bruggenbouwer en een ander niet? In haar proefschrift onderzoekt Hanka Otte het cultuurparticipatiebeleid van Drenthe. De provincie heeft te maken met krimp en probeert leefbaarheid en sociale samenhang te bevorderen met het stimuleren van culturele activiteiten.
Otte concludeert dat alleen 'uitdagende' kunst en cultuur de drempels tussen mensen verlaagt. Samen muziek of theater maken op een gangbare manier versterkt vooral de bestaande banden. Passieve cultuurdeelname, bijvoorbeeld naar een theatervoorstelling of een museum gaan, is een betere voorwaarde voor overbruggend sociaal gedrag.

Probleemstelling

Provincie Drenthe zette in de periode 2009-2012 in op cultuurparticipatie om de inwoners van de provincie met elkaar en hun omgeving te verbinden. De veronderstelling hierbij was dat actieve cultuurparticipatie sociale samenhang bevordert, een idee dat de basis vormt voor de legitimatie van veel provinciaal cultuurbeleid. Otte stelt dat het onderzoek tot nu toe deze veronderstelling nog niet overtuigend heeft kunnen aantonen.

De onderzoeksvraag was: Hoe verhouden kunstparticipatie en sociale cohesie zich tot elkaar en wat zijn de effecten van kunstparticipatie(beleid) op sociale cohesie?

Conclusies

Passieve kunstparticipatie kan leiden tot overbruggend gedrag binnen een gemeenschap en tot nieuwe verbindingen. Een voorwaarde is wel dat de kunst uitdagend is, dat wil zeggen dat de deelnemers geconfronteerd worden met andere percepties dan zij gewend zijn. Van de projecten die Otte onderzocht, voldeed alleen het werk van locatietheatergroep PeerJonG aan dit kenmerk. Actieve kunstparticipatie versterkt vooral bestaande verbanden. Mensen die actief meedoen aan cultuur, bijvoorbeeld in een amateurkunstvereniging, vertonen verbindend gedrag met de eigen groep. Dit laatste was in Drenthe voornamelijk aan de hand.
Ten slotte concludeert Otte dat de sociaal verbindende effecten hoogstens tijdens het project aanwezig waren.

Het Drents cultuurbeleid, dat Otte onderzocht, bracht dus geen blijvende veranderingen in sociale samenstellingen in de provincie teweeg. Op één voorstelling van PeerJonG na, die bij bezoekers tot een nieuwe kijk leidde op de locatie waar de voorstelling zich afspeelde. 

Aanbevelingen

Als het cultuurbeleid gericht is op overbrugging van verschillen, kan de overheid het best inzetten op het stimuleren van het kijken en luisteren naar kunst. Deze receptieve kunstparticipatie draagt meer bij aan de overbrugging tussen de verschillende groepen dan actief deelnemen aan het tot stand brengen van kunstuitingen. Daarnaast is de aard van de kunstuitingen belangrijk: een kunstzinnige uiting moet de toeschouwer uitdagen in zijn perceptie.

Methodologie

Het eerste deel van het onderzoek is een literatuurstudie naar het begrip sociale cohesie en de operationalisering ervan. Op basis hiervan stelde zij een model samen van vier ideaaltypen van sociale cohesie en onderzocht in hoeverre deze ideaaltypen zich theoretisch en empirisch voordoen bij kunstparticipatie. 

Het tweede deel zoomt in op de Drentse cultuurparticipatie aan de hand van provinciaal en gemeentelijk beleid. Otte maakte een selectie van de projecten waarbij sociale cohesie op basis van overbrugging een van de doelstellingen was. De projecten zijn getoetst op twee niveaus: op beleid (wat is het beoogd effect?) en participatie (wat is het effect op het sociale leven van mensen?). De projecten zijn gevolgd tussen april 2010 en december 2013.

Thesis downloaden
Lees de stellingen

Trefwoorden

- onderzoek - onderzoek (vorm) - proefschriften - sociale cohesie - cultuurbeleid - Drenthe - cultuurbeleid - provinciaal beleid - legitimatie - kunst - actieve cultuurparticipatie - cultuurparticipatie