Wees objectief en feitelijk over erfgoed, niet trots of beschaamd

sociallinksheader

Volg ons
  • linkedin
opinie

Wees objectief en feitelijk over erfgoed, niet trots of beschaamd

Interview

auteur
Michiel de Wit
datum
4 september 2018
Door Michiel de Wit • 4 september 2018 • Leestijd: 4 min

Trots op of schaamte over het Nederlandse verleden moeten niet leidend zijn voor onderwijs en erfgoedpresentaties, aldus Martine Gosselink en Lex Heerma van Voss. ‘Wees zo objectief en feitelijk mogelijk. Ook negatieve aspecten van erfgoed horen erbij.’ Een gesprek naar aanleiding van de publicatie van het boek Wereldgeschiedenis van Nederland, vorige week.

MINISTER VAN ENGELSHOVEN WIL DAT DE CANON LEIDRAAD WORDT VOOR HET TOEGANKELIJK MAKEN VAN ERFGOED EN ONDERWIJS DAAROVER. ZIJ SCHREEF DAT IN DE BELEIDSBRIEF ERFGOED TELT. GOEDE ZAAK?

Martine Gosselink (MG), mede-auteur van het boek Wereldgeschiedenis van Nederland: 'Ik hoop niet dat elk museum verplicht aandacht moet besteden aan een aantal canonvensters. De canon is een middel voor discussie, verbreding, verdieping en verlevendiging van geschiedenis – geen doel op zich, en niet in beton gegoten. Elk canonvenster staat voor een breder deel van de geschiedenis.'  

Initiator en hoofdredacteur van het boek Lex Heerma van Voss (LH): 'Het is geen gekke gedachte dat leerlingen iets over minstens vijftig illustratieve gebeurtenissen (canonvensters) moeten weten die ons collectieve geheugen vormen. Maar er is zoveel meer! En een nationale canon als leidraad voor de zeer diverse erfgoedsector met zijn uiteenlopende invalshoeken vind ik een slechte zaak. Erfgoed kan zowel een bij uitstek lokale insteek hebben als een zeer internationale.'   

ZO NODIG WORDT DE CANON OOK HERZIEN VANWEGE VERANDERENDE PERSPECTIEVEN EN GEVOELIGHEDEN. WELKE AANPASSINGEN ZOUDEN JULLIE ADVISEREN?

MG: 'Aanpassingen die beter laten zien dat Nederland zich eeuwenlang op een snijvlak van wereldculturen heeft bevonden en daar nu het resultaat van is.'  

IS DE WERELDGESCHIEDENIS VAN NEDERLAND EEN ALTERNATIEVE CANON? 

LH: 'Nee, het is een staalkaart van mogelijkheden. We hebben geen enkele pretentie dat dit de belangrijkste 116 gebeurtenissen uit de geschiedenis van Nederland zijn.'  

WAT WAREN CRITERIA OM ONDERWERPEN TE SELECTEREN VOOR DE WERELDGESCHIEDENIS VAN NEDERLAND? 

LH: 'Dat ze een historisch verband laten zien tussen Nederland en het buitenland en dat een gebeurtenis gekoppeld kan worden aan één jaartal. Dat was een vormvereiste. Hiermee laten we de belangrijkste ontwikkeling in het historische vakgebied in tijden zien: global history. Overal ter wereld zijn historici gaan inzien hoe internationaal verknoopt de wereld ook vroeger al was. Daarom verschijnen nu in verschillende landen dit soort boeken.'  

MOGEN WE TROTS ZIJN OP ONS ERFGOED? 

MG: 'Zeker, Nederland is ook een land om trots op te zijn, maar trots op het Nederlandse erfgoed zou niet leidend moeten zijn voor het onderwijs. De eerdere wens dat ieder kind het Rijks moet bezoeken en het Wilhelmus moet zingen is een poging Nederlanders naar Amerikaans model trots te maken. Er zijn duizenden dingen uit het Nederlandse verleden om trots op te zijn, maar ook duizenden dingen om je kapot voor te schamen. Je moet subjectieve trots of schaamte niet opleggen in museumteksten, of onderwijs. Blijf zo objectief en feitelijk mogelijk, maar zet je publiek wel aan het denken.' 

LH: 'We kunnen trots zijn op hoe het nú is, en dat is de uitkomst van historische krachten. Maar dat betekent niet dat je alles eeuwen terug moet projecteren en trots moet zijn op hoe het in Nederland ging in de 13e of 18e eeuw. Je kunt wel trots zijn op zaken waar we ons aan ontworsteld hebben.' 

DE MINISTER LEGT IN HAAR BELEIDSBRIEF OOK EEN VERBAND TUSSEN ERFGOED EN IDENTITEIT – HOE ZIEN JULLIE DAT? 

MG: 'Ik wil zou hier in het Rijksmuseum alternatieve teksten willen schrijven bij historische portretten van allerlei Nederlanders, van Anne Frank en Joost van den Vondel tot Frans Hals en Thorbecke, állemaal immigranten of nazaten daarvan! We komen allemaal ergens vandaan, ‘de’ Nederlander bestaat niet, Máxima had gelijk. Dát is onze identiteit en dat mag van mij weleens heel duidelijk onderwezen worden.' 

LH: 'Die identiteit is dynamiet, zodra je die in verband gaat brengen met de canon, onderwijs en erfgoedbeleid. Want dan moet je vaststellen wat de identiteit is die iedereen moet delen, en dat gaan afdwingen en opleggen. Daar zijn slechte ervaringen mee, in het verleden. Mensen hebben sowieso allerlei verschillende identiteiten: geslacht, seksuele voorkeur, religie of niet, etniciteit, opleiding, beroep, lokaal, regionaal et cetera.' 

WAT VOOR ADVIES HEBBEN JULLIE AAN ERFGOED-PROFESSIONALS? 

MG: 'Loop in je presentaties niet weg voor lastige dingen. Zoals bijvoorbeeld het nieuwe Boerhaave museum dat doet, prachtig! De erfgoedsector kweekt ook steeds meer begrip bij het publiek voor negatieve kanten die er ook bij horen. Onze eregalerij met prachtige schilderijen uit de Gouden Eeuw is tot stand gekomen in een tijd waarin ook verschrikkelijke dingen gebeurden. Het een kon ook gebeuren dankzij het ander: met het geld dat we dáár in de koloniën verdienden kon de welvaart hiér opgebouwd worden. Het hééft dus met elkaar te maken.' 

EN HET HEDENDAAGSE ONDERWIJS OVER GESCHIEDENIS, ERFGOED EN BURGERSCHAP?

LH: 'Dat de slavernijdiscussie nu een rol speelt, is heel logisch. Met een ander publiek heb je een ander heden te verklaren. Voor een internationale samenleving als de onze is het heel goed als je internationaal georiënteerd onderwijs over geschiedenis en erfgoed hebt. Met betrekking tot het slavernijverleden, is het goed als je weet hoe slavernij eigenlijk werkte. Het publieke bewustzijn voeden met goede feitelijke informatie, daar hopen we met dit boek een bijdrage aan te leveren.' 

Ruim 100 wetenschappers op het gebied van Nederlandse geschiedenis schreven mee aan Wereldgeschiedenis van Nederland. De redactie bestond uit Lex Heerma van Voss, Karel Davids, Karwan Fatah-Black, Marjolein ’t Hart, Leo Lucassen en Jeroen Touwen.

Foto: Twee Moren van Rembrandt van Rijn / Mauritshuis

ck