Wat willen we als docenten met muzikale toetsing? Alternatieven voor een ‘(a)muzikaal examen’

sociallinksheader

Volg ons
  • linkedin
opinie

Wat willen we als docenten met muzikale toetsing? Alternatieven voor een ‘(a)muzikaal examen’

opinie

auteur
Floor Wittink
datum
30 september 2015
Door Floor Wittink • 30 september 2015

‘Ik als muzikant en docent zit als een soort accountant te bedenken of een 7 dan wel een 7,5 passend is voor ritmiek’, schrijft saxofoondocente Floor Wittink. Kan dat niet anders? Zij pleit voor verschillende soorten evaluaties, en meer persoonlijke feedback aan cursisten. Want de huidige examens bieden onvoldoende ruimte om echt muziek te maken.

Er bestaan verschillende soorten van toetsing van cursisten bij muziekscholen. Daarnaast zijn er landelijke raamleerplannen, met een gedegen opsomming van de leeronderdelen, voor elk instrument. Deze zijn gemaakt door vakverenigingen en het LKCA. Wat mij, saxofoondocent, bezighoudt is de toetsing: wat willen we bereiken en lukt dat met de huidige manieren van examens afnemen? Dit ingegeven door een groeiend ongemakkelijk gevoel achter de examinatortafel bij de examens op het gebied van HaFaBra (Harmonie Fanfare Brassband, red.). 

Waarom willen we eigenlijk toetsen?

Eigenlijk is dit mij niet helemaal duidelijk, na jaren van toetsen afnemen bij scholen en verenigingen. Is het een te halen mijlpaal voor de leerling? Of is het ook een check of de docent zijn werk goed doet? Moet het bijdragen aan de muzikale ontwikkeling van een cursist? Of aan de ontwikkeling van de school? De kunst van muziekles geven is voor mij dat alle oefeningen en techniek in dienst blijven staan van de muziek. Dat geeft betekenis en de vrijheid om je muzikaal uit te drukken. Eigenlijk is het een belangrijk verschil in opvatting over hoe les te geven: de ene docent geeft door hoe het volgens hem/haar moet en de andere benadert het meer persoonlijk en creatief. Maar deze kijk op het lesgeven heeft wel gevolgen voor de toetsing! De ene docent zal door middel van de toets 'de' standaard willen waarborgen en de andere zal de toets willen laten bijdragen aan de persoonlijke muzikale ontwikkeling, met alles wat daar tussenin zit.

Standaardisering volgens het raamleerplan

Het doel moet dus duidelijk zijn en dit hangt af van de visie op het geven van muziekles. Ik heb vanwege subsidies te maken met het HaFaBra-raamleerplan en de bijbehorende examens. Deze examens vind ik een voorbeeld waarbij het waarborgen van de standaard het doel is. In het examen wordt als het ware gecontroleerd of alle door het raamleerplan benoemde onderdelen zoals ritme tikken, een voordrachtsstuk spelen enzovoort, beoefend zijn. In 20 minuten worden alle onderdelen doorlopen waarna er cijfers worden gegeven. Wat mij het meeste stoort is dat de examens onvoldoende ruimte bieden aan echt muziek maken en aan persoonlijk contact. Maar daarnaast kun je je ook afvragen wat we nu precies toetsen en wat daar het nut van is. 

Muziek maken staat onder invloed van je publiek, van de ruimte waar je in staat, van inspiratie, van zenuwen. Is het fijn vraag ik me af, om binnen te komen in een lokaal met drie mensen achter een tafel, goedemiddag te zeggen en na het startsein je stuk te spelen. Met een beetje geluk hoor je halverwege 'ja hoor dank je wel'. Er wordt niet geklapt. Je gaat zo vlot mogelijk door alle onderdelen heen, staat vervolgens even buiten te wachten waarna je een reeks cijfers en een diploma gepresenteerd krijgt. Ik als muzikant en docent zit als een soort accountant te bedenken of een 7 dan wel een 7,5 passend is voor 'ritmiek' terwijl er al een boek te schrijven is over wat 'ritmiek' inhoudt, me ondertussen afvragend wat er door die persoon heen gaat.

Is dit inspirerend? 

Een gedreven docent die ook examens afneemt zal nu misschien zeggen dat het heus ook gezellig is en dat leerlingen blij zijn met hun behaalde examens. Maar: we zijn als externe docent niet veel wijzer geworden over hoe de muziek is ingestudeerd, wat eigen inbreng is en wat uit de koker van de docent komt, wat hij/zij graag wil bereiken met zijn lessen... Daarnaast vind ik dit niet de meest optimale manier van muzikaal ontwikkelen want vrij eenzijdig gefocust op noten lezen en te weinig op creativiteit en persoonlijke leerstijl en interesses.
En bovendien: dit is toch niet inspirerend?

Verschillende soorten evaluaties

Ik pleit voor verschillende soorten evaluaties namelijk voor de school, voor de docent en voor de cursist.

  • Voor school en docent wil je van de klant feedback krijgen over de lessen en de docent. Je wilt weten wat hen drijft om muziek te maken en hoe de lessen hieraan bijdragen.
    Als subsidiënt en voor je eigen evaluatie als school kun je daarnaast kijken naar hoe, onder andere, de school naar buiten treedt, samenwerkt en op internet te bewonderen is.
  • Voor de docenten, meestal alleen in het lokaal, zou ik een feedbacksysteem willen dat je als docent helpt je te ontwikkelen, en inspireren, in je vak.
  • En tenslotte zijn er examens voor de cursisten met als doel een volgende stap te maken in je muzikale ontwikkeling én dit te vieren.

Hoe ziet een muzikale toets er dan uit?

Een optreden van alle examencursisten op een podium voor zowel de professionele musici die je feedback gaan geven als voor je medeleerlingen, familie en vrienden. De feedback is persoonlijk: hoe kwam de muziek over, wat is je kracht, waar kun je aan werken? Zaken die niet in cijfers zijn uit te drukken. Er is ruimte voor vragen en ook voor uitwisseling. Misschien kunnen er nog krachten gemeten worden met samenspel en improvisatie in een mooi stuk (ja ook voor de klassieke afdeling). Daarna een drankje (en jam) om het te vieren. Ik heb er nu al zin in...

Saxofoniste Floor Wittink treedt op met verschillende duo's en heeft in Utrecht Leidsche Rijn haar eigen saxofoonschool: de Saxschool. Daarnaast speelt ze in scholen en theaters het kindervertelconcert Verhalen van de Boze Heks. Floor werkte onder meer met het Rotterdams Philharmonisch Orkest, Holland Opera en het Esquire Saxofoonkwartet.

Foto: Jonge saxofonisten in actie. Foto Ton van Til

Voor een voorbeeld van hoe een toetsing ook kan: bekijk de video van deze voorspeelavond in Amstelveen.

Heb je aanvullingen? Weet je welke school al op deze manier evalueert? Vind je de huidige manier de enige manier om muziekexamens af te nemen? Bespeel je wel of geen instrument en heb je een mening over deze gang van zaken? Laat je comment achter!




ck