Benader klassieke muziek op een volwassen manier en laat die rock-opera’s eens zitten

sociallinksheader

Volg ons
  • linkedin
opinie

Benader klassieke muziek op een volwassen manier en laat die rock-opera’s eens zitten

opinie

auteur
Maria Bojana Bilbija
datum
1 juli 2015
Door Maria Bojana Bilbija • 1 juli 2015

Uitvoeringen in de concertzaal zijn op strenge kerkdiensten gaan lijken, constateert Maria Bojana Bilbija. Om kinderen en jongeren toch in contact te brengen met klassieke muziek wordt gebruik gemaakt van clowneske Mozart-voorstellingen en ‘rock en reggae’ opera’s. Is dat de goede manier? ‘De vraag is: hoe kunnen we ons muzikale erfgoed aanbieden zonder het kinderen door de strot te duwen?’

De ’klassieke muziek’ is een dikke oude man geworden met een stoffige benauwende jas. Paradoxaal genoeg is dit het beeld dat ik krijg door de goedbedoelde pogingen om klassieke muziek smakelijk te maken voor de nieuwe generatie. We weten dat het niet smaakt, daarom gooien we er een lekker papje overheen, net als groentes die anders niet gegeten worden. Ook muziek hebben kinderen nodig om te groeien, in geestelijke zin welteverstaan. Hoe kunnen we ons muzikale erfgoed aanbieden zonder het kinderen door de strot te duwen? 

Door de geschiedenis heen is de westerse klassieke muziek vernieuwd en veranderd. Zowel in stijl, als in de beleving van de luisteraar. Tot in de verre romantiek was het heel normaal om tijdens een opera of een concert hardop ditjes en datjes te bespreken met je buurman, een drankje en hapje te nuttigen, en dit naar de musici te gooien als ze er niets van bakten.

Compromis: dj Armin van Buuren

De jas van de klassieke muziek is in de loop van de tijd zwaarder en stoffiger geworden. Uitvoeringen in de concertzaal zijn op strenge kerkdiensten gaan lijken. Ach, dat oude vrouwtje laatst in het Concertgebouw, dat zo stil mogelijk probeerde te kuchen. Ik zag dat ze verkrampt in elkaar zat, bang om iedereen te storen. Dit is geen pleidooi om maar even luid te hoesten en te proesten binnen de Concertgebouwmuren; een klassiek concert meemaken blijft een bijzondere beleving die het best in stilte plaats kan vinden. Wel moeten we erkennen dat de klassieke muziek kampt met een imagoprobleem. 

Klassieke muziek is een identitymarker geworden voor de elite, althans, zo wordt het door een groot deel van de bevolking opgevat. De meeste Dilano’s en Britney’s krijgen thuis geen Mozart te horen. Waarschijnlijk vormt zich daardoor op latere leeftijd geen interesse voor klassieke muziek. Het past niet in hun wereld, of zij passen niet in die wereld. Net zoals de gemiddelde Concertgebouwbezoeker waarschijnlijk niet snel naar een optreden van De Toppers in Concert zal gaan. 

Vaak is de sociale context bepalend of een kind in contact komt met klassieke muziek. Hoe zorg je ervoor dat muziek niet wordt geassocieerd met een gesloten bastion, maar met een wereld die vooral toegankelijk is voor het kind zelf? 

Het papje waar ik het eerder over had bestaat uit goedbedoelde compromissen: een clowneske Mozart-voorstelling voor de kleintjes, een “rock en reggae” opera voor de tieners. En bij de volwassenen: het Koninklijk Concertgebouworkest met dj Armin van Buuren.

Muziekeducatie vergt lange adem

Ik denk dat er meer nodig is om een ware kennismaking met klassieke muziek te bewerkstelligen. Continuïteit, dus niet een eenmalige kennismaking, en onbevangenheid zijn daarbij belangrijk. De school kan die bieden. Bijvoorbeeld door het regelmatig afspelen van klassieke muziek in de klas wanneer kinderen, onbevangen, aan het spelen of knutselen zijn. Dit werkt rustgevend en ongemerkt nemen ze de muziek in zich op.  

Mijn moeder vertelde me hoe ze als kind, op een basisschool in Buitenveldert, wekelijks bezoek kreeg van een man met een koffer vol met platen met klassieke muziek. Hij draaide de muziek er vertelde erover. Ook een prachtig idee! 

Er zijn steeds meer initiatieven om muziekeducatie in Nederland op de kaart te zetten. Dit blijkt bijvoorbeeld uit Kinderen maken Muziek, het gezamenlijke plan van minister Jet Bussemaker, Joop van den Ende en het Oranje Fonds. De plannen en acties zijn vooral gericht op het basisonderwijs. Dat is goed en belangrijk. Maar muziekeducatie vergt lange adem en moet op de middelbare school worden voortgezet. Het is daarbij belangrijk dat kinderen en jongeren op een volwassen manier worden benaderd. Bijvoorbeeld door ze een klassiek werk integraal te laten beluisteren, zonder smaakstoffen, en ingaan op zowel de vorm van de compositie als de beleving van de leerling.  

Hierbij zouden opdrachten kunnen worden gemaakt, een werkstuk een tekening of een verhaal als interpretatie van het muziekstuk, naast vragen over de componist en zijn tijd. Vanuit hun eigen beleving groeien ze zo naar klassieke muziek toe. Hun persoonlijke beleving kunnen ze bij verschillende klassieke genres en stromingen uitten. Zo kan de leerling een globale kennis van de klassieke canon opbouwen. En doordat de leerling creatief is bezig geweest op basis van de muziek, zit de muziek diep in het geheugen. 

Rust en evenwicht

Ik heb het geluk gehad klassieke muziek van huis uit te hebben meegekregen. Ze brengt rust en evenwicht in een wereld die steeds drukker en schreeuweriger lijkt te worden. Daarnaast kunnen de genialiteit van een compositie of de virtuositeit van een pianist me enorm inspireren. Bovenal brengt muziek me dichter tot mijzelf doordat ik haar zelf een betekenis kan geven. We moeten dan ook nooit uit het oog verliezen wat ons doel is met muziekeducatie: het bijdragen aan de vorming en ontwikkeling van een kind.

Maria Bojana Bilbija studeert muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.

Fotobijschrift: Het Concertgebouworkest tijdens een repetitie in de Grote Zaal van het Concertgebouw (Foto Anne Dokter / Koninklijk Concertgebouworkest)