De wijk als ingang

Den Haag
datum
8 november 2016

Interview met Onne de Jonge, beleidsmedewerker cultuur gemeente Den Haag, over ouderen en cultuurparticipatie.

De gemeente Den Haag heeft 521.107 inwoners, waarvan 73.260 65-plussers. 

Ouderen en cultuurparticipatie in Den Haag

‘Ouderen en Cultuurparticipatie is een serieus thema voor Den Haag. Sinds najaar 2015 ben ik hiervoor fulltime aangesteld. Mijn belangrijkste taak is om te inventariseren waar we winst kunnen halen. Welke organisaties houden zich bezig met ouderen of cultuur en hoe kunnen die elkaar vinden?
Er zijn veel mooie voorbeelden in Den Haag, maar er is nog weinig verband daartussen. Nu er een eigenaar van dit thema is, wordt het makkelijker om verbindingen te leggen. De intentie was er al, maar de praktijk was vaak anders. Ik ben de brug tussen de beleidsvelden Participatie en Cultuurbeleid. Dat heeft als voordeel dat ik invloed kan hebben op zowel ouderen- als cultuurbeleid.
De belangrijkste rol van de gemeente is het financieel ondersteunen van projecten van culturele of zorginstellingen. Een mooi voorbeeld daarvan is zorginstelling Florence. Die richt zich, samen met cultuurmakers, óók op mensen in de wijk die nog thuis wonen. Dat is toekomstgericht; er zullen immers steeds meer zorginstellingen sluiten, waarbij de verpleeghuizen overblijven.
Een ander mooi voorbeeld is de pilot De Menukaart in een van de stadsdelen. Die moet het cultuuraanbod voor ouderen in kaart brengen en breder bekend maken. Ook gaan culturele instellingen hierdoor nadenken hoe ze ouderen beter kunnen bereiken. Zo moeten vraag en aanbod bij elkaar komen. Bovendien kunnen we de kwaliteit beter bewaken; alleen de beste projecten uit verschillende domeinen komen op De Menukaart.’

Den Haag als Age Friendly City

‘Den Haag was de eerste gemeente die zich heeft aangesloten bij het project Age Friendly City van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Ik ben niet betrokken geweest bij de keuze, ik weet wel dat de wethouder van Cultuur het belangrijk vindt dat ouderen in een omgeving wonen waar ze zich prettig voelen.
Als Age Friendly City hebben we een actieplan vanuit acht verschillende domeinen met drie speerpunten. Ten eerste is dat de Maand van de Vitaliteit in oktober. Dan creëren veel organisaties extra aanbod voor ouderen en is er een grote slotmanifestatie waaraan veel ouderen meedoen. Het tweede speerpunt is de Vitaliteitsaward die in elk stadsdeel wordt uitgereikt voor een initiatief van of met ouderen. Het derde speerpunt is een community van oplossingen tegen eenzaamheid. De filosofie achter alle speerpunten is: samen doen. Het gaat niet altijd om geld, maar ook om capaciteit en menskracht om de verbinding te leggen. Dit actieplan moet duidelijk maken dat ouderen en cultuurparticipatie een serieus thema is en dat we ons continu ontwikkelen.’

‘Ouderen wonen tegenwoordig veel langer thuis en hierdoor kunnen ze geïsoleerd en eenzaam raken.’

Doelgroep ouderen in Den Haag

‘Mensen in zorginstellingen zijn goed bereikbaar door de vaste structuur en omdat er veel instellingen zijn die graag willen samenwerken. Maar ouderen wonen tegenwoordig veel langer thuis en hierdoor kunnen ze geïsoleerd en eenzaam raken. Het is veel moeilijker en ook arbeidsintensief om deze groep te bereiken, maar hier kunnen we wel het verschil maken. Daarom richt ons beleid zich vooral op deze groep.
Den Haag vindt het belangrijk om de stem van ouderen te horen. Zo is in de beginfase van Age Friendly City samengewerkt met ouderenorganisaties. Zij hebben ouderen aangedragen om mee te denken over de acht domeinen zoals genoemd in het WHO-document Global Age-friendly Cities: A Guide. Het gaat om publieke ruimte, transport, huisvesting, respect, sociale participatie en sociale binding, arbeidsparticipatie, informatievoorziening, sociale instellingen en gezondheidsvoorzieningen. Hun ideeën zijn samengevoegd met die van cultuurprofessionals en zo is de behoefte per domein in kaart gebracht. Ook bij andere activiteiten werken we samen met ouderenorganisaties. Dat geldt ook voor de stadsdelen. De filosofie van Den Haag is: niet voor maar met ouderen.’

Financiering

‘Van de totale cultuurbegroting van Den Haag gaat structureel 52 miljoen euro naar culturele instellingen. Elke vier jaar presenteren we een Kunstenplan waarvoor instellingen zich kunnen inschrijven. Mijn functie wordt betaald vanuit de beleidsvelden Cultuur en Participatie. Aanvankelijk had ik geen budget, maar nu heb ik partijen zó enthousiast gemaakt dat ze willen bijdragen. Zo heb ik een Financieringsmix ontwikkeld, een nieuwe stroom geld uit de wijk of een stadsdeel. Veel cultuurmakers krijgen maar een jaar subsidie en zijn daarna zelf verantwoordelijk voor de financiering, maar een groot deel van de makers lukt dat niet. Ze kunnen niet terugvallen op de gemeente, want die steunt niet structureel. Dan kan deze Financieringsmix uitkomst bieden.
Daarnaast werk ik aan een Ouderencultuurfonds per stadsdeel. Ouderen kunnen initiatieven waarvoor ze geld nodig hebben indienen zonder dat ze grote plannen hoeven te schrijven. Zo stimuleren we ouderen om ideeën te bedenken. Een stichting gaat de plannen uitvoeren en betrekt de ouderen daar ook bij.’

‘Ouderen kunnen initiatieven waarvoor ze geld nodig hebben indienen zonder dat ze grote plannen hoeven te schrijven.’

Ontschotten

‘Ontschotten vinden we van groot belang. Op veel terreinen zijn we al best ver, maar bij cultuur kan het beter. Op beleidsniveau slaan we al wel de brug naar andere beleidsterreinen, maar in het veld is dat nog lang niet altijd vanzelfsprekend. Commerciële partijen hebben vaak hun eigen doel en agenda en culturele instellingen hebben vaak niet de middelen om de verbinding te zoeken. Dat maakt het lastig. Den Haag is goed bezig, vooral met de wijkgerichte aanpak en dus klein en lokaal. Dan zie je wel hoe enorm veel organisaties actief zijn op een bepaald gebied en raakvlakken met elkaar hebben.’

Toekomst

‘Als je wilt ontschotten, moet je ouderen en cultuur verbinden op wijk- of stadsdeelniveau. Stedelijk beleid is veel moeilijker. Dan gaat het al snel om grote projecten “ergens in de stad”. 
In het kader van het programma Lang Leve Kunst. Op weg naar Age Friendly Cities zijn we nu bezig met de pilot De Menukaart in een van de acht stadsdelen. Die moet zich nog bewijzen, maar ik geloof erin. Met deze pilot wordt het al dan niet bestaande aanbod dat is toegesneden op ouderen via de sociale wijkteams, welzijnsorganisaties, huisartsen en specifieke voorzieningen (Tafeltje-dek-je) onder de aandacht gebracht bij ouderen. Daarnaast is het belangrijk om de geïsoleerde, eenzame oudere te vinden. Dat is best lastig en daarvoor moet je op tijd gaan samenwerken met de vitale oudere. Niet alleen weten zij de weg naar geïsoleerde eenzame ouderen veel beter, de kans bestaat dat ze later ook zelf tot die groep gaan behoren.
Er gebeurt veel in Den Haag. We zijn Age Friendly City. Eind dit jaar start op initiatief van het Fonds voor Cultuurparticipatie een Europese stedenbanduitwisseling met Helsinki, Manchester en Sint Niklaas: Long Live Arts Inspires Age Friendly Cities. Zo creëren we bewustzijn en bereiken we steeds meer ouderen. Het is mooi om te zien dat het thema ouderen en cultuur heel serieus wordt genomen en dat langzamerhand allerlei deuren opengaan.’

Tips van Onne de Jonge

  • Ouderen en cultuur is momenteel een sexy onderwerp. De timing is goed om er nu mee aan de slag te gaan, want iedereen gelooft in het belang van cultuur voor ouderen. Als je het goed aanpakt, doet iedereen graag mee en komt hier veel tijd, geld en energie voor beschikbaar.
  • Zoek samenwerking met de verschillende beleidsterreinen. Daar valt de grootste winst te behalen. Op papier gaat dat makkelijker dan in de praktijk, zeker in een grote gemeente. Elke wethouder heeft eigen speerpunten en het vraagt tijd en capaciteit. Maak daarom iemand vrij om aan die verbinding te werken, dat is efficiënt en zo ontstaat er structuur. Dat werkt beter dan eenmalige successen.
  • De gemeente moet op zoek naar verbinders tussen ouderen en de gemeente. Schakel hiervoor de wijk of de stadsdelen in. Ga praten met partijen, puur over ouderen en cultuur. Dan ontmoet je vanzelf mensen met kennis en energie en dan gaat het als een speer.

beleid