Samen met de stad

Wageningen
datum
8 november 2016

Interview met Rudy de Jager, projectleider Samenleving gemeente Wageningen, over ouderen en cultuurparticipatie.

De gemeente Wageningen heeft 38.000 inwoners, waarvan vijftien procent 65-plussers. Dit percentage lijkt laag, maar daarbij speelt mee dat er relatief veel studenten zijn.

Ouderen en cultuurparticipatie in Wageningen

Rudy de Jager‘Cultuur voor ouderen is goed geregeld in Wageningen. Er zijn cultuuractiviteiten voor alle ouderen, zowel met een kleine als een hoofdletter C, van een eigen theater tot cultuuractiviteiten in de buurtcentra en van Molenmarkt tot straattheater. Binnen de doelgroep van ouderen hebben we geen focus. Ouderen zijn ouderen, of ze nu zelfredzaam zijn of kwetsbaar, al krijgt de laatste groep wel meer aandacht.
Naar vermogen meedoen is één van de uitgangspunten van ons beleidsplan Samen Redzaam. We willen dat iedereen kan meedoen en daarbij speelt cultuur een belangrijke rol. Eventuele drempels wil de gemeente graag slechten, zoals financiële drempels met meedoeregelingen. Of we gaan op zoek naar mogelijkheden bij fondsen en instellingen. Letterlijke drempels halen we weg voor een betere toegankelijkheid, waar nodig bemiddelen we en natuurlijk brengen we een groot cultureel aanbod.’

Humuslaag

‘Bij veel cultuuractiviteiten heeft de gemeente geen directe rol. We dragen uit dat we positief zijn en graag meedenken over innovatieve projecten. Zo creëren we een klimaat waarin onze inwoners mooie dingen kunnen bedenken, vanuit hun eigen interesse en kracht. Doordat de gemeente faciliteert, ontstaat er een soort humuslaag waaruit veel moois op kan bloeien. We steunen met gebouwen, subsidies, denkkracht, een vernieuwend en artistiek cultuuraanbod en met het centrum voor de kunsten dat ook scholen bedient en buitenschoolse cultuureducatie verzorgt. Met de speciale subsidieregeling Eenmalige Culturele Activiteiten dagen we de amateurkunsten uit om vernieuwend te zijn. Via onze ouderenadviseurs houden we nauw contact met ouderen, we steunen het Bevrijdingsfestival en we bieden een podium aan nieuw talent. Allemaal voorbeelden waardoor die vruchtbare bodem verder gedijt en er nieuwe initiatieven kunnen groeien en bloeien.’

Samen met de stad

‘Wageningen is altijd op zoek naar innovatieve concepten. Die ontwikkelen we niet achter een bureau, maar we benutten de kennis en expertise van de stad: de universiteit en de hogeschool, de bibliotheek, het centrum voor de kunsten en het theater, en natuurlijk de verenigingen voor amateurkunst. Samen met hen hebben we een beleidsplan voor maatschappelijke ondersteuning opgesteld. In de praktijk hebben de instellingen en verenigingen samen een plan ontwikkeld om de afgesproken doelen te halen over hoe je sport en cultuur kunt inzetten om mensen mee te laten doen in de samenleving. Dit plan en de voortgang hiervan bespreken we in een overleggroep, we koppelen er concrete resultaten aan en we plannen de uitvoering voor de komende vier jaar: wie doet wat? Een paar keer per jaar komen we bij elkaar om de resultaten te monitoren. Halen we die niet, dan sturen we vanuit de gemeente.
Een voorbeeld van een project dat samen met de stad is ontstaan is Dansen voor Ouderen. Het is een initiatief van een dansdocente van het centrum voor de kunsten. Zij constateerde dat er te weinig aanbod was voor kwetsbare ouderen. Ze heeft mensen bij elkaar gebracht via een woningstichting en de samenwerkende ouderenbonden en ze is gestart met tien ouderen. Een mooie combinatie van sport en cultuur.’

‘Een voorbeeld van een project dat samen met de stad is ontstaan is Dansen voor Ouderen.’

Ouderen actief betrekken

‘We betrekken de ouderen vooral via de samenwerkende ouderenbonden. Er is een comité van samenwerkende ouderen waarvan de gemeente agendalid is. Op ad-hocbasis gaan we daarmee in gesprek. Daarnaast heeft de gemeente ouderenadviseurs. Zij bezoeken alle 75-plussers en bespreken onder andere de vrijetijdsbesteding. Zo kunnen ze direct sturen, bijvoorbeeld door verbindingen te leggen of een maatje te zoeken, zodat een oudere weer kan gaan schilderen, een voorstelling bezoeken, noem maar op. Onze ouderenadviseurs staan met beide voeten in de samenleving. Zij slechten drempels.’

Financiering

‘De cultuurbegroting van Wageningen bedraagt 2,5 miljoen euro per jaar. Daarmee verstrekken we vooral subsidies, vaak structureel en soms incidenteel. Buiten de cultuurbegroting zijn er extra gelden die ten goede komen aan cultuur, zoals budget voor dagbesteding via de Wmo. Of we bestrijden eenzaamheid met culturele activiteiten uit het budget Gezondheid en Maatschappelijke Ondersteuning en Leefbaarheid. We hebben een aantal Huizen van de Wijk, een soort buurthuizen. In een daarvan organiseren we culturele activiteiten om mensen te laten meedoen, denk aan een atelier of danszaal. Dit wordt betaald uit het budget voor Maatschappelijke Ondersteuning. Omdat de budgettering al plaatsvond in het integrale beleidsplan, loopt de samenwerking met de andere disciplines heel soepel. Cultuur is vaak een middel om tot een resultaat te komen, zoals het bestrijden van eenzaamheid. Ook zijn er woonzorgcentra die geld inzetten voor cultuur. Wat nog wel een uitdaging is, zijn de zorgverzekeraars. Het is tot nu toe niet gelukt om hen te laten meebetalen, al sturen we daar wel op.’

Multidisciplinaire samenwerking

‘We sturen als gemeente op ontschotting door in het beleidsplan Maatschappelijke Ondersteuning cultuur als een wezenlijk onderdeel te benoemen en andersom, door in het cultuurbeleid de cultuur ook te benoemen als middel bij andere beleidsterreinen. We zetten cultuur zo integraal mogelijk in en dat zie je terug in de uitvoering. Ook betrekken we de ouderenbonden. Zij hebben een adviserende en uitvoerende rol. En de zorgaanbieders maken we duidelijk hoe belangrijk cultuur voor ouderen kan zijn, zodat ze daar bij keuzes voor activiteiten rekening mee houden.
Het is de rol van bestuurders om alle partijen te enthousiasmeren, te faciliteren en uit te dagen en ook het goede voorbeeld te geven. Dat doen we door vaak aanwezig te zijn en met een actief persbeleid. We tonen echte interesse voor de stad . 
Zo zetten we sport en cultuur integraal in als onderdeel van Welzijn op recept. Veel gemeenten denken daarbij alleen aan welzijn. Welzijn op recept is een project dat we samen met huisartsen doen. Mensen krijgen een coach die ervoor zorgt dat ze gaan sporten, aan cultuur doen, of aan vrijwilligerswerk.
Daarnaast hebben we buurtsportcoaches aangesteld. Zij organiseren bewegingsprogramma’s voor ouderen, waar elke week meer dan honderd ouderen aan meedoen.’

 ‘Welzijn op recept is een project dat we samen met huisartsen doen. Mensen krijgen een coach die ervoor zorgt dat ze gaan sporten of aan cultuur doen.’

Ouderen, cultuurparticipatie en de toekomst

‘Voor de toekomst is het belangrijk dat we het huidige culturele aanbod voor ouderen nog beter bekend maken. Nog niet alle ouderen weten dat ze mee kunnen doen en dat er bijvoorbeeld een Plusbus is voor het vervoer naar culturele activiteiten. Dit is een buurtbus voor ouderen, gereden door vrijwilligers en betaald door de gemeente, het lokale bedrijfsleven en de gebruikers. Of ze weten nog niet dat er incidentele subsidies zijn voor innovatieve projecten. 
Met dit soort initiatieven willen we de humuslaag in stand houden. Verder zou een stimuleringsregeling vanuit de rijksoverheid en de provincie mooi zijn, waarbij we dan graag lokale accenten leggen.’

Tips van Rudy de Jager

  • Bedenk niet vanachter je bureau wat goed is voor de gemeente, maar verlaat je culturele toren. Ga met burgers in gesprek, vooral met organisaties die veel contact hebben met ouderen.
  • Bedenk dat cultuur een integraal onderdeel is van je gemeente. Het is niet alleen een doel, maar vooral ook een middel dat je kunt inzetten om verschillende doelen te bereiken. Denk aan een zinvolle dagbesteding en het bestrijden van eenzaamheid.

beleid