Cultuurbeleid Alphen aan den Rijn: 'Nieuw en anders'

auteur
Jan Ensink
datum
26 januari 2016

Hoe ontwikkelde het lokaal beleid voor cultuurparticipatie zich de afgelopen jaren? Het LKCA onderzocht dit in zes gemeenten, waaronder Alphen aan den Rijn.
In 2014 nam deze fusiegemeente het maatschappelijk beleid radicaal op de schop. Cultuur, welzijn en sport werden in één integraal beleid samengebracht. Alle bestaande subsidies zijn stopgezet. Via een nieuw systeem kunnen organisaties subsidie aanvragen op basis van maatschappelijke doelstellingen.

Nieuwe criteria, dezelfde spelers

Vanwege de noodzaak tot bezuinigen en een nieuwe visie op zijn rol, koos de gemeente Alphen aan den Rijn in 2014 voor een ingrijpende stelselwijziging voor cultuur, sport en welzijn. De gemeente subsidieert alleen activiteiten met een positief maatschappelijk effect, met name op het kwetsbare deel van de bevolking. Na de nieuwe aanvraagronde blijken de grote culturele organisaties inmiddels groen licht te hebben voor een nieuwe subsidieperiode van drie jaar, maar dan op basis van de nieuwe doelstellingen en toetsingscriteria.

Tien jaar gemiddeld beleid

Alphen aan den Rijn week de afgelopen 10 jaar niet sterk af van andere middelgrote gemeenten, met een behoorlijke gesubsidieerde culturele infrastructuur, waaronder een muziekschool én een creativiteitscentrum. Het beleid en de subsidiestructuur bleven in grote lijnen ongewijzigd. Er lagen recente plannen klaar voor een nieuw Cultuurhuis met de openbare bibliotheek en opties voor enkele andere culturele organisaties.

In 2014 fuseert de gemeente Alphen aan den Rijn  met Boskoop en Rijnwoude. Het nieuwe college moet bezuinigen en doet dit onder meer met drie miljoen minder voor cultuur, welzijn en sport. De één miljoen bezuiniging voor cultuur is op een budget van 4,4 miljoen het meest ingrijpend (sport heeft een budget van 15 miljoen).

Meer verantwoordelijkheid voor de sectoren zelf

Het nieuwe college van CDA, Nieuw Elan, VVD, D66 en ChristenUnie is ontevreden met het voorgaande beleid. Er zijn nauwelijks toetsbare doelstellingen, en bovendien wil de fusiegemeente toe naar een beperktere rol waarin de maatschappelijke ondersteuning en activering van het kwetsbare deel van de bevolking centraal staat.

Het gemeentebestuur besluit tot een radicale omslag: alle subsidies stopzetten of afbouwen en daarna een geheel nieuwe start met een subsidiestelsel op basis van toetsbare en voor de gemeente essentiële criteria. Al in 2015 worden vier subsidietenders uitgewerkt en uitgeschreven en in het najaar worden de aanvragen gehonoreerd voor de komende drie jaar.

Vier subsidietenders

Alphen werkte  vier brede opdrachten uit, waarin cultuur, welzijn en sport niet meer apart zichtbaar zijn. De gewenste maatschappelijke effecten zijn talentontwikkeling, gezonde leefstijl, zelforganiserend vermogen en leefbaarheid. Ook wordt onderscheid gemaakt tussen kinderen, jongeren en volwassenen. Het accent ligt op activiteiten voor kwetsbare groepen, en daarnaast op breed toegankelijke basisvoorzieningen voor alle inwoners.

  1. Opgroeien en ontwikkelen (tot 12 jaar) : binnen dit kader vallen de voormalige gebieden voor- en vroegschoolse educatie, bibliotheekwerk en cultuureducatie voor kinderen.
  2. Opgroeien en ontwikkelen (12 tot 27 jaar): dit betreft o.a. het jeugd- en jongerenwerk, jongerencultuur en jeugdwerkeloosheid.
  3. Talentontwikkeling: hieronder valt theatervoorziening, bibliotheekwerk, taal en digitale vaardigheden, en cultuur- en muziekeducatie voor volwassenen.
  4. Gezonde levensstijl: dit heeft geen expliciete culturele component.

Toegekende subsidies

In de nieuwe situatie hebben de organisaties die voorheen de cultuurvoorzieningen verzorgden hun taken weten te herstructureren naar de nieuwe gemeentelijke voorwaarden. Het gaat daarbij onder meer om  Parkvilla/ Parkexpressie, Theater Castellum en de Bibliotheek Rijn en Venen. In het nieuwe systeem werken zij nauw samen met o.a. welzijnsorganisatie Participe. De opheffing van de Streekmuziekschool gaat wel door; de muziekeducatie is belegd bij het inmiddels ontstane docentencollectief.

Kleinere subsidies

Naast deze grote instellingen heeft Alphen tientallen kleinere organisaties die minder dan 100.000 euro subsidie kregen, veelal verenigingen. Voor cultuur bleef de ca. 150.000 euro die hiervoor was bestemd overeind. Hier ging de gemeente in 2015 wat soepeler mee om om geen al te grote cesuur te maken: alle 34 aanvragen zijn toegekend. Voor 2016 werd strenger beoordeeld op een gewenst maatschappelijk effect. Slechts 17 van de 31 aanvragen van verenigingen en kleinere initiatieven zijn gehonoreerd.

Meer informatie

Nieuw en Anders op website Alphen aan den Rijn

Bronnen

Voor dit artikel zijn beleidsstukken bestudeerd en beleidsmedewerkers geïnterviewd. 

beleid

contact

Claudia Marinelli
naamClaudia MarinellifunctieSpecialist cultuurparticipatietelefoonnummer030 711 51 35e-mailClaudiaMarinelli@lkca.nl