Gemeenschappelijke taal bevordert inbedding cultuureducatie

Praktijkvoorbeeld

CmK Zoetermeer
auteur
Saskia van Schaik en en Fenna van Hout
datum
9 februari 2017

Zoetermeer werkt met het programma Cultuureducatie met Kwaliteit aan structurele cultuureducatie in het onderwijs. Kansen daarvoor op bestuurlijk niveau liggen in gemeenschappelijkheid. De gemeente voert beleid op cultuureducatie, maar het onderwijs gaat over de inhoud. Door goed naar schoolbesturen te luisteren en gedeelde belangen te benoemen, kun je samen werken aan de gemeentelijke ambitie, vertelt netwerkregisseur cultuur Saskia van Schaik van gemeente Zoetermeer. Wat zijn haar tips?

Inzetten op meer structuur

‘Onze gemeente doet mee met het landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK). Vóór dit programma waren er al cultuureducatieve activiteiten op school: kunstmenu's, losse projecten, leskisten, etc. Ze stonden meestal los van het curriculum van de school; het kwam er ‘bij’. Deze werkwijze heeft als voordeel dat cultuur de welkome uitzondering, de verrassing, blijft. Maar het is geen reden om het niet anders, namelijk op meer structurele wijze, een plek in het curriculum te geven. Daar is de aanpak van CmK in Zoetermeer op gericht.

In de komende beleidsperiode draaien we het om. Onze ambitie is cultuureducatie met kwaliteit op alle scholen te realiseren, en het losse aanbod erbij aan te laten sluiten.’

Gemeenschappelijkheid benoemen

‘Allereerst is natuurlijk het onderwijs zelf aan zet. De schoolbesturen geven aan over welke onderwerpen ze met de gemeente willen overleggen Het is belangrijk om de gesprekken tussen onderwijs en gemeente goed te kaderen. Dat wil zeggen: een gemeenschappelijk belang te formuleren.  

Allerlei instanties, waaronder de gemeente, willen via het onderwijs allerhande maatschappelijke problemen oplossen. Scholen zijn juist bezig met het ontwikkelen van kinderen en jongeren tot gelukkige, gebalanceerde en verantwoordelijke burgers. Onderken je dat verschil niet, dan verloopt het gesprek met schoolbesturen vaak niet soepel, omdat de belangen te veel uiteenlopen. Dat ondervinden we in Zoetermeer ook nog regelmatig.

Een voordeel is dat enkele onderwijsbestuurders en schoolbestuurders lid zijn van een raad van toezicht van een culturele instelling, waardoor onderwijs en cultuur elkaars ‘wereld’ beter leren kennen.’

Van gedeeld belang naar afspraken

‘Ons gesprek met de schoolbesturen gaat nu over de vraag: hoe creëren we samen een rijke leeromgeving? We betrekken daarin ook activiteiten die voor de vrije tijd worden georganiseerd. In het antwoord op die vraag komt de vrijheid van het onderwijs duidelijk naar voren. De ene schoolbestuurder wil namelijk ‘handjes aan het bed ‘(oftewel: meer uren voor een kunstvakdocent), de andere wil met cultuureducatie inzetten op innovatie (in het kader van Onderwijs2032) door te experimenteren.

Voor de lokaal educatieve agenda (LEA) hebben de scholen het Centrum voor Kunst en Cultuur (CKC & Partners) gevraagd als kartrekker voor cultuureducatie. CKC & Partners dragen voorstellen aan voor het Lokaal Educatief Forum, een overleg van kinderopvang, schoolbesturen en andere partners in het onderwijs, op verzoek van de schoolbesturen. Verder werken alle gesubsidieerde culturele instellingen uit de stad mee, de ‘big 5’: CKC & Partners , Bibliotheek Zoetermeer, Stadsmuseum in ’t Oude Huis, Stadstheater, cultuurpodium Boerderij en daarnaast nog enkele kleinere initiatieven.’ 

Tips voor werken aan een gemeenschappelijke taal

  1. Kijk breder dan cultuur
    Door uit te zoomen, op zoek te gaan naar gemeenschappelijkheid en niet enkel over cultuureducatie te praten, maak je ruimte in de beleving. Uiteindelijk komen gesprekken die CKC & Partners met schoolbestuurders voeren toch weer bij cultuureducatie terecht. Die insteek vermindert de druk op cultuureducatie in de LEA. Bewegingsonderwijs bijvoorbeeld moet ook duurzaam ingevoerd worden, en zo zijn er nog veel meer onderwerpen die ‘moeten’.
  2. Werk vraaggericht, bedenk het niet zelf  
    Begin bij de vraag 'waartoe dient het onderwijs' en weersta de verleiding om het instrumenteel te benaderen en gelijk op het 'wat' te richten. Door aan te sluiten bij actuele onderwijsfilosofieën, zoals die van Gert Biesta, is het makkelijker om in gesprek te komen met koepelbestuurders en kom je sneller met elkaar tot maatregelen of acties.
  3. Maak keuzes
    Is eenmaal de meerwaarde van cultuureducatie voor het onderwijs gezamenlijk vastgesteld, kom je in discussies terecht die afleiden van concrete stappen: wel of geen vakdocent, van binnenschools naar buitenschools, cultuur als algemene vorming of als kunstvak, etc. Het smoort daadkracht en maakt vleugellam. Belangrijk is dat zowel het onderwijs als de gemeente een keuze durven te maken. Op welk onderdeel wil je inzetten? De uitvoering moet dan snel volgen.

Meer informatie

Cultuureducatie met Kwaliteit in Zoetermeer

Foto's: CKC Zoetermeer & partners

beleid