Verenigingsleven Alphen: 'Wat kunnen we voor onze gemeenschap betekenen?'

Cultuurverenigingen Alphen
auteur
Jan Ensink
datum
12 juli 2016

Hoe gaat het met de Nederlandse cultuurverenigingen? Wat is er veranderd en wat brengt de toekomst? Met behulp van een enquête en interviews onderzocht het LKCA dit in zes gemeenten, waaronder Alphen aan den Rijn.
In Alphen gaat het best goed met de verenigingen. Over het algemeen is er continuïteit. Toch moet er wel wat gebeuren, want de meeste verenigingen kampen in toenemende mate met vergrijzing. En het is lastig leden, mensen die zich dus voor langere tijd willen binden, te werven.

Redelijk bestendig verenigingsleven

Alphen telt in 2016 bijna 100 verenigingen. In 2009 waren dat er nog 60, maar die vergelijking vertekent omdat de gemeente is gefuseerd met omliggende gemeenten. Van de 39 koren in 2009 bestaan er in 2016 nog slechts 23. Dat is een flinke achteruitgang, maar er zijn ook nieuwe opgericht. De achteruitgang betreft met name (kleine) kerkkoren.

De  zes orkesten bestaan nog en zijn inmiddels aangevuld met maar liefst 13 andere muziekverenigingen (met name hafabra in de dorpskernen). Ook alle verenigingen voor theater, foto en beeldende kunst bestaan nog, Van de drie verenigingen voor line dance is er een verdwenen. Verder kent dans een goede stabiliteit.

Van de 97 verenigingen hebben er 27 onze enquête ingevuld, voornamelijk koren en muziekgroepen. We hebben Popkoor Mikado en het Productiehuis Alphen aan den Rijn geïnterviewd met aanvullende vragen.

De grijze toekomst

Bij 60 procent van de verenigingen bleef het ledental stabiel. Bij een kleine 30 procent daalde het en bij ruim 10 procent steeg het. Popkoor Mikado heeft een stabiel ledental (ruim 50 leden) rondom een grote vaste kern. Stichting Productiehuis Alphen aan den Rijn heeft geen vaste leden. Elk jaar ontwikkelt het een nieuwe productie, waarvoor steeds nieuwe deelnemers worden geworven. Toch is er wel een vaste kern van zo’n 30 mensen, zowel bij de productiebegeleiding als bij de acteurs.

Ook qua ledentallen is het Alphense verenigingsleven dus behoorlijk bestendig. Wel ziet de helft van deze verenigingen vergrijzing als een belangrijk probleem en verjonging als een van de grote uitdagingen. Popkoor Mikado pakte dit al met veel creativiteit op (promotie, vriendenacties, mensen in combinatie zoeken) en met succes. Maar de verjonging blijkt vaak tijdelijk; dertigers en veertigers haakten ook snel weer af door hun drukke leven met jonge kinderen en carrières. Voor de koren met een christelijk repertoire ligt verjonging nog lastiger.

Gemeentelijke ondersteuning

De gemeente subsidieert al vele jaren een deel van de verenigingen. In 2015, het eerste jaar van de invoering van het nieuwe maatschappelijk geënt cultuurbeleid, zijn de verenigingen ontzien: bestaande subsidies werden gecontinueerd (maar ook niet verhoogd zoals vaak aangevraagd). De gemeente beoordeelt vanaf 2016 wel strenger op draagkracht en op een gewenst maatschappelijk effect. Dit jaar kregen inderdaad minder verenigingen, namelijk 17 van de 31, subsidie.

Productiehuis Alphen aan den Rijn vroeg voor 2016 geen subsidie meer aan, terwijl het voorheen jaarlijks een gemeentelijke bijdrage ontving. Het Productiehuis is namelijk steeds beter in staat om professioneler en onafhankelijker te opereren. Het trekt voldoende aanmeldingen bij elke productie, genereert voldoende inkomsten uit de uitvoeringen en sponsoring, en is er enige buffer voor mogelijke tegenslagen. Men durft inmiddels al een productie te starten zonder dat de dekking al helemaal is geregeld.

Ook Popkoor Mikado ontvangt geen subsidie. De begroting is in evenwicht en het koor vindt inmiddels dat een vereniging in principe geen subsidie behoort te krijgen op de exploitatie. Het bestuur stelt zich eerst de vraag: ‘wat kunnen wíj voor onze gemeenschap betekenen, en niet wat kan de gemeente voor ons betekenen’.

Beide hebben echter  wel subsidie aangevraagd voor specifieke, maatschappelijk gerichte projecten. Deze zijn afgewezen: niet op inhoudelijke gronden, maar omdat de gemeente beide aanvragers (ook financieel) in staat achtte de projecten zonder subsidie te kunnen realiseren.  Het Popkoor heeft begrip voor dit standpunt. Wat wel jammer is dat de aanvraag en procedure veel tijd en moeite hebben gekost, terwijl de beslissing gemakkelijk op grond van de financiële gegevens in de aanvraag had kunnen worden genomen.

Weinig structurele samenwerking

Ongeveer 60 procent van de verenigingen werkt incidenteel samen met andere verenigingen, zoals gezamenlijke evenementen en het delen van kosten van repetitievoorzieningen, begeleiding of externe sprekers. Bijna 40% werkt dus nooit samen. Dit lijkt een bevestiging van het imago dat verenigingen relatief gesloten gemeenschappen zijn. De urgentie van het delen van bestuurlijke competenties, promotie of werving ontbreekt kennelijk.

Dit beeld wordt enigszins genuanceerd in de interviews. Het Productiehuis heeft actief naar samenwerking gezocht met koren en toneelgroepen, maar zonder resultaat. Zowel het Productiehuis als Mikado streven ook maatschappelijke doelstellingen na. Het Productiehuis realiseerde bijvoorbeeld al een theaterproject met autisten. Men wil nu aan de slag met dementie en met hangjongeren, maar krijgt geen respons van de lokale welzijnsorganisatie. Soms is er dus wel de wil tot samenwerking en tot een bredere maatschappelijke oriëntatie, maar lukt dit niet altijd.

Cultuurverenigingen Alphen

Foto's: Website Mikado en Website Productiehuis Alphen aan den Rijn

beleid

contact

Claudia Marinelli
naamClaudia MarinellifunctieSpecialist cultuurparticipatietelefoonnummer030 711 51 35e-mailClaudiaMarinelli@lkca.nl