'Cultuurnota 3.0' in Oosterhout: cultuurcoaches coördineren beleidsproces

Praktijkvoorbeeld

Cultuurnota Oosterhout
auteur
Fenna van Hout
datum
14 december 2016

De gemeente Oosterhout koos in 2015 voor een experimenteel traject om tot een nieuwe cultuurnota te komen. Drie cultuurcoaches coördineerden het proces samen met de gemeente. In de werkplaats van het LKCA deelde cultuurcoach Miranda van Bragt haar ervaringen. Ook interviewden wij de betrokken beleidsmedewerkers cultuur, Sandor Meuwissen en Floor Vogels over deze opvallende keuze. Wat kunnen we leren van Oosterhout?

Oosterhout hecht waarde aan cultuur

Drie cultuurcoaches, in dienst van h19, leggen verbinding tussen het onderwijs, jongeren en andere initiatieven in Oosterhout. In de nieuwe cultuurnota Droom, durf en beleef staan de intrinsieke en maatschappelijke waarde van cultuur geenszins ter discussie. Zo stelt de gemeente: ‘Het gaat over de vorming van onze individuele en collectieve identiteit, over de ontwikkeling en uiting van gevoelens en beleving, (…) en de vergaring van kennis en inzicht. (…) Naast de intrinsieke waarde, draagt cultuur bij aan tal van maatschappelijke pijlers in ons bestaan’.

‘Bij het vaststellen van de uitgangspunten werden individuele ontwikkeling, sociaal-maatschappelijke versterking, maar ook stedelijke economie (cultuur biedt werkgelegenheid), als vanzelfsprekend de programmalijnen’, volgens Floor.

Cultuur 3.0?

Het experiment kwam voort uit een kritische blik op het aandeel van de overheid in cultuur. Opvallend is dat de gemeente het woord nota steeds tussen haakjes plaatst. Het ging de gemeente erom ‘een nieuwe doorlopende ontwikkeling van cultuur in Oosterhout te realiseren: Cultuur 3.0’. Dat er uiteindelijk een fysieke cultuurnota ligt, ziet de één als noodzakelijk bijproduct en de ander als overbodig bureaucratie.

‘De behoefte om de visie en uitvoeringsplannen op papier vast te leggen, komt voort uit de noodzaak van de overheid om zich te kunnen verantwoorden over de inhoudelijke keuzes en de inzet van publieke middelen’, aldus Sandor. Uiteindelijk gaat het Miranda vooral om het verduurzamen van de uitkomst van het proces, oftewel de projecten en verbindingen. Hoewel het eindresultaat nog steeds 2.0 is, in haar ogen, biedt deze aanpak volgens Sandor wel perspectief voor andere beleidsdomeinen van de gemeente.

De cultuurcoach als spil

Volgens Sandor koos de gemeente bewust voor het betrekken van de cultuurcoaches bij de nieuwe cultuurnota, ‘omdat in de aard van deze functie al besloten ligt om mensen en partijen dagelijks met elkaar in verbinding te brengen’. De gemeente en cultuurcoaches vormden samen een projectgroep, waarbij de cultuurcoaches ieder een programmalijn onder hun hoede kregen. Ze gingen actief op zoek naar verbindingen tussen mensen en domeinen om invulling te geven aan de programmalijnen. Hiernaast droegen hun eigen inzichten bij aan de vertaling naar de inhoud van de nota. Deze samenwerking is goed bevallen.

Loslaten en verbinden als succesfactoren

Het succes van deze aanpak voor (cultuur)beleid zit volgens Sandor in de beschikbaarheid van cultuurcoaches in de gemeente, juist vanwege de verbindende functie. Dat geldt ook voor sport; de buurtsportcoaches. Op andere domeinen, zoals zorg, zijn geen vergelijkbare functies.

En ander succes was volgens Floor het onderdeel Onconferentie. Het inhoudelijke programma was ongestuurd. De lijst genodigden was erg divers. Naast de usual suspects waren er ook veel nieuwkomers; mensen die zich nooit met beleid bemoeien. Iedere deelnemer kreeg de ruimte om onderwerpen in te brengen en de agenda mee te bepalen. De bijeenkomst werd als vernieuwend ervaren.

Was de uitkomst van deze brainstorm ook zo onconventioneel? Meer samenwerken, cultuureducatie als basis en verbindende thema’s werden door deelnemers ingebracht. ‘De opbrengst vanuit de deelnemers raakte dicht aan dingen die de gemeente ook van belang vindt en gaf een goed beeld van wat er in Oosterhout speelt rondom cultuur’, antwoordt Sandor. Het hele proces bracht nieuwe verbindingen tussen mensen en domeinen en leidden tot concrete projecten. Het doel van het traject is volgens Sandor dan ook behaald; een doorlopende ontwikkeling van cultuur in Oosterhout.

Achtergrond

Oosterhout telt ongeveer 54.000 inwoners, verdeeld over de stad en 3 dorpskernen. De culturele basisinfrastructuur bestaat momenteel uit theater De Bussel, dat het pand deelt met de bibliotheek ‘Theek 5’, een centrum voor de kunsten h19, PH² Productiehuis de Pannehoef, kunstenaarsbroedplaats B.O.C.K, en op het gebied van erfgoed: speelgoed- en carnavalsmuseum Op stelten en het Brabants museum Oud-Oosterhout. Daarnaast zijn er veel culturele verenigingen actief, die een waarderingssubsidie ontvangen, en er wonen kunstenaars en creatieve ondernemers, soms wereldberoemd.

Meer informatie

Procesoverzicht cultuurnota gemeente Oosterhout
Opbrengsten en samenvatting Onconferentie: tijdschrift
Opbrengsten en samenvatting Onconferentie: poster
Cultuurnota 'Droom, durf en beleef' (gemeente Oosterhout, juli 2016)
Flexibiliteit en verbinding kernmerken toekomstig lokaal kunstbeleid (Boekman 107)
Uitkomsten LKCA werkplaats, waar Miranda van Bragt aanwezig was

Foto: Cas van Aggelen

beleid