Alle ouderen doen mee

Emmen
datum
8 november 2016

Interview met Frans Meerhoff, beleidsadviseur cultuur gemeente Emmen, over ouderen en cultuurparticipatie.

De gemeente Emmen heeft 107.584 inwoners, waarvan 22.702 65-plussers.

Ouderen en cultuurparticipatie in Emmen

Frans Meerhof‘In 2050 zal 22 procent van de wereldbevolking 60 jaar of ouder zijn, in Emmen is dat nu al bijna 27 procent. Gezien deze demografische ontwikkelingen, is in het cultuurbeleid van Emmen de komende jaren veel aandacht voor senioren. Daarnaast sturen we er via de Cultuurnota 2017-2020 op dat ook cultuuraanbieders met deze groep rekening houden in hun programmering.
Emmen werkt samen met zeven grote overheden in Noord-Nederland. Onze ontwikkelagenda bevat elf experimenten. Een daarvan is Art 66 De kunst van het ouder worden over cultuurparticipatie voor senioren. Dit experiment kent twee projecten: Gekleurd Grijs en Healthy Aging.’

Gekleurd Grijs 

‘Dit project is een netwerk van cultuurmakers in Drenthe en Groningen. De gemeente stelt hen in staat om cultuurproducten voor senioren te ontwikkelen. Dit varieert van theater- en museumbezoek tot creatieve workshops en dansen voor ouderen. De vele samenwerkingspartners zijn de provincies, gemeenten, mediapartners, culturele organisaties, het voortgezet onderwijs, organisaties voor zorg en welzijn, ouderenfondsen, ouderenbonden en vrijwilligersorganisaties. Denk verder aan het LKCA, Movisie, Coalitie Erbij, Omroep MAX, Vier het Leven, Lang Leve Kunst, Healthy Ageing Network Northern Netherlands en het CityPromsEmbrace-programma. 

Healthy Ageing 

‘Dit project wordt gedragen door Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN). Het richt zich op activiteiten die bijdragen aan gezond en actief ouder worden. HANNN verbindt bedrijven, kennisinstellingen, zorgpartijen en overheden. Leeuwarden is door het Fonds voor Cultuurparticipatie (FCP) gevraagd als een van de vijf pilotgemeenten voor Lang Leve Kunst. Op weg naar Age Friendly Cities
Samen met Leeuwarden en Groningen stemmen we beleid voor ouderen en cultuur op elkaar af. Wij willen een belangrijke plek voor kunst en cultuur in verbinding brengen met de leefstijl van ouderen. Denk aan het stimuleren van woon-en zorgvormen met een kunstprofiel en culturele programmering. Hiertoe willen we een apart programma voor onderzoek en ontwikkeling starten binnen HANNN. En we maken de verbinding met de creatieve industrie, die zich richt op meer technische toepassingen.’
‘Het belangrijkste doel van Art 66 De kunst van het ouder worden is meer vraaggericht aanbod voor ouderen creëren, vooral als ze weinig of niet in aanraking komen met kunst en cultuur. Door culturele partijen aan te sporen zich met deze doelgroep bezig te houden. Ook gaat het erom de participatiegraad van ouderen te verhogen via lokale ouderenorganisaties. Daarnaast gaat het om gezond en actief ouder worden, waarbij kunst en cultuur een rol spelen in een gezond leefpatroon.’

De Cultuurnota van Emmen

‘In de Cultuurnota 2017-2020 willen we senioren goed in beeld krijgen; om hoeveel mensen gaat het en waar bevinden ze zich? Daarnaast maken we de cultuuraanbieders duidelijk dat ze de komende periode aandacht moeten geven aan alle groepen senioren, van kwetsbaar tot robuust. Deze laatste groep is overigens prima in staat om culturele producties te ontwikkelen.’

‘Je helpt iemand soms meer met een koor dan met een pil.’

Geen pillen maar cultuur

‘Cultuurparticipatie maakt mensen gezonder oud. Dankzij het project Samen Oud in Groningen weten we dat een beetje meer aandacht bijdraagt aan het welzijn van senioren. Daar ligt een taak voor de huisarts. Je helpt iemand soms meer met een koor dan met een pil. Daarom gaan we Samen Oud ook in Emmen uitrollen. En er is meer mogelijk, zo moeten cultuuraanbieders meer producten gaan ontwikkelen. Tegelijkertijd zie je dat zorginstellingen zich steeds vaker profileren met cultuuraanbod. Wat achterblijft, is de bereidheid om daarin te investeren. Dat geldt ook voor zorgverzekeraars. Ook zij moeten cultuur in hun instellingen mogelijk maken, zodat het welbevinden van hun cliënten stijgt.’

Financiering

‘De cultuurbegroting van Emmen beslaat ongeveer 12 miljoen euro, maar we financieren ook cultuur vanuit andere budgetten. Dat lukt alleen als je je bewust bent van de interventies die je doet. Daarnaast is cultuur voor senioren een verdienmodel. Deze groep is zeker niet alleen armlastig, dus niet alles hoeft voor niets. Lever value for money, dan verdien je er vanzelf aan.’

Beleidsinterventies en ontschotting

‘We zoeken actief verbinding met andere beleidsterreinen, zoals welzijn, om iets voor elkaar te betekenen. Een deel van het budget van de Wmo besteden we aan cultuur. Het vraagt soms creativiteit om dat te rechtvaardigen, daarover gaan we in gesprek met collega’s. Hoe kunnen we iets voor elkaar betekenen? Zo hebben we het Festival Gekleurd Grijs betaald uit het Wmo-budget. Daarnaast verleiden – en soms dwingen – we woonzorgcentra om hun verantwoordelijkheid te nemen. Als je wilt bijdragen aan het welzijn van je klanten, moet je daar iets voor overhebben. Dat ligt vast in ons beleid.’
‘Mevrouw X was jaren actief in de sport, maar moest stoppen vanwege haar gezondheid. Ik doe er niet meer toe, dacht ze. Tot ze ging zingen. Ze kan haar energie weer kwijt en heeft nieuwe uitdagingen en plezier.’ 

De toekomst

‘Cultuurparticipatie voor senioren heeft de toekomst. We leren van het nu. Zo hebben we de afgelopen maanden de pilot Zes keer Zes gedaan: zes verschillende cultuurproducties voor senioren zijn op zes plekken in de gemeente gepresenteerd, en dat leidde tot 36 ervaringsmomenten. De resultaten waren wisselend, blijkt uit de evaluatie. Soms was het moeizaam en ingewikkeld, maar er waren ook successen, zoals de Verhalentafel, waar ouderen verhalen vertellen of ernaar luisteren. Van al deze ervaringen leren we voor de toekomst.
We beseffen nog onvoldoende dat vergrijzing ons dwingt om voor de groeiende groep senioren iets te betekenen. Dat besef moeten we omzetten in beleidskeuzes. Ook zorgverzekeraars moeten een tandje bijzetten. Er moet dus nog het nodige gebeuren.’

Tips van Frans Meerhoff

  • Emmen participeert in een landelijk netwerk waar gemeenten kennis uitwisselen. Hier leren ze van elkaar, bijvoorbeeld dat de aanpak niet overal hetzelfde hoeft te zijn. Zo werkt Doetinchem bottom-up, vanuit initiatieven uit de gemeente. Emmen doet dat andersom, vanuit strategie en beleid.
  • Elke gemeente kan aan de slag als Age Friendly Cultural City. Lees de criteria over participatie, gezondheid, veiligheid en onafhankelijkheid op de website van de Wereldgezondheidsorganisatie en ga aan de slag.
  • Maak gebruik van onderzoekgegevens; Emmen werkt bijvoorbeeld nauw samen met de Hanzehogeschool Groningen en de Universiteit Groningen in het project Healthy Ageing. Daar zit veel kennis over het grijsprofiel van je gemeente.
  • Maak het aanbod in alle opzichten bereikbaar, in termen van toegankelijkheid op het gebied van tijd, prijs, locatie en afstand en zoek regionale afstemming.
  • Ieder moet zijn rol oppakken. Bestuurders zijn ‘mogelijkmakers’. Als de gemeente in de gaten van anderen springt, neem je verantwoordelijkheid die niet voor jou is. Professionals en zzp’ers moeten als makers kansen grijpen.
  • Emmen heeft, samen met het netwerk Gekleurd Grijs, een handvest met aandachtspunten gepubliceerd.

Makers, meemakers en mogelijkmakers

Emmen denkt in termen van makers, meemakers en mogelijkmakers. Makers ontwikkelen en bieden de cultuur aan, meemakers zijn de senioren en mogelijkmakers de organisaties die middelen beschikbaar stellen: onderzoekers, welzijnsinstellingen, woningcorporaties, ouderenbonden, de seniorenraad en bestuurlijke gremia.

Aandachtspunten uit het handvest van Emmen 

  • Ontwikkel culturele programmering met en voor senioren en maak die in alle opzichten bereikbaar.
  • Daag professionele en private cultuuraanbieders uit tot samenwerking.
  • Maak voor nieuw beleid en initiatieven gebruik van elkaars kennis.
  • Zoek regionale, noordelijke, landelijke en Europese afstemming.
  • Wees bereid bestaande structuren en producten leeftijdsbestendig te verrijken.
  • De derde en vierde levensfase kennen robuuste potenties die verder gaan dan de illusie ‘forever young’.

beleid