De vier cultuurcoaches van Venlo

Interview

cultuurcoach venlo grafitti header
auteur
Marian van Miert
datum
15 december 2015

Venlo zet in op het stimuleren van cultuur in de wijk, op talentontwikkeling van jonge inwoners en op het versterken van de lokale amateurkunst. Voor het realiseren van deze doelstellingen ziet de gemeente een belangrijke rol weggelegd voor cultuurcoaches; een cultuurcoach ondersteunt, organiseert, jaagt aan, legt verbindingen en is vraagbaak. Maar hoe ziet dat er in de praktijk uit? Het LKCA ging op bezoek in Venlo.

Cultuurcoach van het eerste uur

Venlo was in 2008 één van de eerste gemeenten die deelnam aan de regeling Impuls Brede Scholen Sport en Cultuur. In eerste instantie werd de cultuurcoach ingezet als verbinden tussen de culturele instellingen, amateurkunstverenigingen en scholen. Juulke Friesen: "Dit waren de taken waarmee de cultuurcoach, toen nog in dienst van de gemeente, op pad werd gestuurd." Na enkele jaren signaleerde de gemeente dat er geen naschools kunst- en cultuuraanbod was; dat de ledenaanwas bij amateurkunstverenigingen achterbleef en dat het ‘rondje cultuur’ in het voortgezet onderwijs niet naar wens verliep. Daarnaast wilde de gemeente de drempels voor deelname bij bepaalde bevolkingsgroepen wegnemen." 

Cultuurcoach nieuwe stijl

Door bezuinigingen en een reorganisatie van de gemeentelijke organisatie kwam echter de functie van cultuurcoach onder druk te staan. De beleidsmedewerkers cultuur, de wethouder en het Kunstencentrum hebben toen samen een plan opgesteld voor het behoud van de cultuurcoach. Dit plan ging uit van de gedachte dat de cultuurcoach niet bij de gemeente maar in het culturele veld moest worden ondergebracht: “Daar gebeurt het en daar moet je je netwerk onderhouden”, aldus Friesen. “We besloten daarom dat de cultuurcoach het beste ondergebracht kon worden bij het Kunstencentrum Venlo, zodat zij de vraag op kunnen halen in het veld en wij ons beleid daar op kunnen sturen.  

Vier thema’s 

In het plan werden de eerder gesignaleerde ontwikkelingen verder uitgewerkt in vier thema’s waar de cultuurcoach op zou worden ingezet:

  1. cultuur in de wijk
  2. amateurkunst en volkscultuur
  3. naschools cultuureducatie aanbod 
  4. voortgezet onderwijs

De fte die beschikbaar was werd over vier personen verdeeld. Iedere coach kreeg daarmee een eigen aandachtsgebied: “Het is zo'n breed werkgebied, dat kan niet in één persoon verenigd zijn. Elk aandachtsgebied vraagt een andere benadering en een ander netwerk”, zo stelt Eric Lamers, coördinator van de cultuurcoaches bij het Kunstencentrum Venlo. 

Naschools cultuureducatie aanbod: aanhaken bij de sportstructuur

cultuurcoach Venlo atelier

Eén van die cultuurcoaches is Nicky Bohn. Zij houdt zich bezig met het realiseren van naschools cultuuraanbod in het primair onderwijs: “De sportcoaches zijn daar al langer mee bezig. Die hebben samen met een aantal onderwijsstichtingen een website opgezet, www.skooly.nl, waar al het naschoolse aanbod wordt gepresenteerd aan ouders. Ouders kunnen een account aanmaken en via dat account hun kinderen aanmelden voor naschoolse activiteiten. Er lag dus een mooie structuur waarop ik kon aanhaken. Mijn uitdaging zit nu in het krijgen van voldoende culturele aanbieders in het naschoolse aanbod van Skooly.” Daarvoor riep Nicky de hulp in van collega cultuurcoach José.

Amateurkunst en volkscultuur: ledenwerving en -behoud

cultuurcoach Venlo muziek

José Bartels is de cultuurcoach voor de amateurkunstverenigingen en verenigingen voor volkscultuur. Zij is amateurkunstverenigingen gaan benaderen met de vraag of ze naschools aanbod hadden of wilden ontwikkelen. Dat begint mondjesmaat te ontstaan. “De wereld van de amateurkunstverenigingen is er één van tradities. Verenigingen worstelen met ledenwerving en -behoud en het bereiken van specifieke doelgroepen. Kinderen en jongeren voelen zich niet altijd thuis in deze traditionele wereld en het aanbod is ook niet voor iedereen even toegankelijk. Zo was er een vereniging die in de statuten had staan dat alleen mannen lid mochten worden. Als je dan naschools aanbod gaat verzorgen is dat lastig omdat alleen jongetjes zich dan kunnen aanmelden als ze lid willen worden.” 

cultuurcoach Venlo musical

Vernieuwing op gang brengen

Om de verbinding met het onderwijs en de wijken te kunnen maken moet je volgens José dus inzetten op vernieuwing van de amateurkunstsector. Vernieuwing vindt echter niet van de ene op de andere dag plaats. “Ik probeer vanuit de bestaande structuren, uitwisseling tot stand te brengen.” Zo organiseerde José een workshop voor leden uit verschillende amateurkunstverenigingen: “Vanuit een gezamenlijke passie, zie je dan toch uitwisseling op gang komen.”  Het betekent ook pionieren. José bezocht alle amateurkunstverenigingen en verenigingen voor volkscultuur om te inventariseren waar hun vragen lagen. “Sommige verenigingen hadden duidelijk vragen, andere kon ik aan het denken zetten en een aantal verenigingen had helemaal geen vraag.” “Maar,” zo stelt José, “ze weten me nu in ieder geval te vinden.” 

Cultuurcoach in het VO:  wat willen jongeren?

cultuurcoach Venlo jongeren

Rob Benders, cultuurcoach voor het voortgezet onderwijs, kreeg de uitdaging om van het ‘rondje cultuur’, waarin leerlingen in het v.o. in een kort tijdsbestek kennismaken met verschillende culturele aanbieders, een succes te maken. “De leerlingen kwamen omdat het moest. Het tempo lag hoog en de tijd om daadwerkelijk iets te doen met de leerlingen was te kort. Dat moest anders.” Rob ging in gesprek met de leerlingen. Daaruit bleek dat ze al best veel deden op het gebied van kunst en cultuur maar in de eigen comfortzone. “Zie ze daar maar eens uit te krijgen. Bovendien zijn pubers met hele andere dingen bezig.” 

cultuurcoach Venlo DJ cursus

Een klankbordgroep met directie en coördinatoren

Rob ging ook in gesprek met de cultuurcoördinatoren van de scholen. “Dat heeft geresulteerd in een klankbordgroep van cultuurcoördinatoren en directeuren waarin gezamenlijk een programma ontwikkeld wordt dat aansluit bij wat er gaande is in de school.” In de praktijk loopt Rob aan tegen de logge structuur van het onderwijs. “Binnen de kaders van tijd en geld moet je echt praten als brugman om iets te bereiken. En ik heb natuurlijk ook niet heel veel uur per week. Het is dan kijken hoe je in die uren een netwerk onderhoudt en hoe je continuïteit en implementatie van gemaakte afspraken komt."

Cultuurcoach in de wijk: werk, wonen, welzijn, zorg en cultuur

In het kader van de decentralisering van wettelijke taken op het gebied van jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen van het Rijk naar gemeenten, is Venlo gestart met de pilot 'Huizen van de wijk'. In het Huis van de Wijk kunnen inwoners van Venlo terecht met vragen over werk, wonen, welzijn en zorg. Ook bedenken en organiseren ze er allerlei activiteiten, zoals eetclubs en kaartavonden. Zehelpen elkaarmet de boodschappen, de tuin doen of de hond uitlaten. Mieke Arts werkt als cultuurcoach in de wijk en onderzoekt in hoeverre kunst en cultuur een plek in dit concept kan krijgen. Hiertoe zijn onlangs een aantal discussieavonden georganiseerd waar inwoners hun ideeën konden inbrengen. Een volgende stap is te kijken hoe de ideeën die zijn geopperd, omgezet kunnen worden in concrete activiteiten. 

Concretisering van plannen

De cultuurcoaches in Venlo zijn gestart in het najaar van 2014. De fase van planvorming zit er op en de komende tijd zal dit moeten leiden tot meer concrete activiteiten. Om iets tot wasdom te laten komen, is echter tijd nodig en gelukkig heeft de gemeente tot mei 2018 gelden beschikbaar voor de cultuurcoaches. Wel moet het Kunstencentrum ieder jaar verantwoording afleggen en opnieuw geld aanvragen: “Maar omdat wij wekelijks contact hebben met elkaar en samenwerken aan doelen, leidt dat nooit tot verrassingen”, aldus Juulke Friesen. 
Eric Lamers: “Wat het werk van de cultuurcoaches wel eens lastig maakt is dat zij niet een uitvoeringsbudget hebben. Je kunt dus wel goede activiteiten bedenken, maar zult ook altijd op zoek moeten naar financiering van deze activiteiten. Dat betekent dat je als cultuurcoach in de gesprekken die je voert heel realistisch moet zijn.” 

Korte lijntjes tussen de verschillende beleidsterreinen

In het zoeken naar oplossingen voor uitvoeringsbudget staan de cultuurcoaches niet alleen. Ook de gemeente denkt mee. Friesen: "De huidige cultuurnota loopt af. Omdat de gemeente bottom-up beleid wil vormgeven zijn we voor de nieuwe cultuurnota in overleg gegaan met het veld. Dit heeft geleid tot een Gezamenlijk Beleidsagenda waarin vijf speerpunten zijn geformuleerd: horizontale programmering, cultuureducatie, cultuur in de wijk, regionalisering en collectieve promotie en marketing. Voor elk thema wordt een werkgroep geformeerd.  In zo'n werkgroep zitten dan, naast de kartrekker van het betreffende thema belangrijke spelers uit het veld, bijvoorbeeld het Kunstencentrum Venlo, welzijnsorganisaties, amateurverenigingen maar ook medewerkers van de gemeente met relevante beleidsportefeuilles of de kunstenaar met een atelier op de hoek. Op deze manier worden de lijntjes naar het veld kort, maar ook de lijntjes tussen de verschillende beleidsterreinen. Elke werkgroep krijgt een budget om het beleid uit te voeren. Dit budget bestaat uit gemeentelijke gelden van de relevante beleidsafdelingen, en budget vanuit de grote culturele instellingen die Venlo rijk is. Daarnaast is het de bedoeling dat dit budget wordt aangevuld met geld uit (bijvoorbeeld) het bedrijfsleven. De rol van de gemeente in deze werkgroepen is om te faciliteren en te initiëren, maar zeker niet om de uitvoering te bepalen. Daar zijn de spelers uit het werkveld voor.”