De cultuurcoach in het culturele onderwijshart

Interview

datum
10 februari 2015

Leeuwarden bedient met elf cultuurcoaches alle basisscholen in stad. Wat doen deze cultuurcoaches precies en hoe is het zo gekomen? Een gesprek met Anne Graswinckel, hoofd educatie van het Friese theatergezelschap Tryater en cultuurcoach Judith Mulder. Judith heeft een vast dienstverband bij Kunstkade en werkt op vier scholen in Leeuwarden.

'De cultuurcoach is de verbindende factor. Zij weet waar de leerlingen mee bezig zijn en maakt het mogelijk dat wij de leerlingen echt raken.', aldus Jeffrey Deelman (publiciteit Jeugd & Jongeren) van het Friese theatergezelschap Tryater.

Plaveien 

Een cultuurcoach die de onderwijsweg plaveit voor de culturele instellingen, hoe doen ze dat in Leeuwarden? Tryatermedewerker Anne Graswinckel stond met andere culturele collega’s aan de wieg van Kunstkade, een netwerkorganisatie die het culturele aanbod in Leeuwarden samenbrengt, ontwikkelt en zo toegankelijk mogelijk maakt. 

'Het Kunstencentrum Parnas in Leeuwarden was tot medio 2012 een van de cultuureducatie aanbieders in de stad Leeuwarden. De gemeente moest bezuinigen, kwam er met Parnas niet helemaal uit en besloot de hulp in te roepen van de culturele instellingen. Hoe wilden de instellingen dat cultuureducatie voortaan zou worden vormgegeven in Leeuwarden?' 

'Het werd een verhitte bijeenkomst waaraan onder andere het Fries Museum, Keunstwuerk, het Fries historisch en letterkundig centrum Tresoar, het historisch centrum Leeuwarden, de jeugdtheaterschool, theatergezelschap Tryater en amateurkunstverenigingen deelnamen. Tijdens de avond bleek dat we allemaal wilden dat cultuureducatie en het kunstmenu van de instellingen, voor scholen niet meer incidenten zouden zijn maar een coherent geheel.'

Hart

'Meer cultuurcoaches waren nodig om dat voor elkaar te krijgen. De rol van de cultuurcoaches is een centrale. Als hart van een bloem waar de culturele instellingen als blaadjes omheen staan. Met een groep zijn we gaan bouwen aan wat uiteindelijk Kunstkade is geworden. De ambitie was ook om meteen op alle vijftig scholen in Leeuwarden een cultuurcoach te hebben. De cultuurcoach moest voor ons een gids  worden die de scholen van binnenuit kent.'

Hard werken

Judith Mulder is één van de cultuurcoaches in Leeuwarden. Ze heeft een vaste  aanstelling van 23 uur per week en is cultuurcoach op vier scholen. 'Met tien andere cultuurcoaches ben ik in 2012 begonnen. Het eerste jaar was het nog erg zoeken en vooral ook elkaar proberen te vinden. Een plek verwerven in de verschillende schoolculturen, dat was hard werken en vooral ook positief blijven en laten zien wat voor cadeaus je allemaal hebt. Ook was het zoeken naar welke specifieke vragen de scholen hadden.'

Inbedden

'Mijn uitgangspunt is het kunstmenu van de culturele instellingen. Ieder kind krijgt in ieder geval jaarlijks twee activiteiten van het kunstmenu. Aan mij de taak om die activiteiten op de scholen in te bedden; in bijvoorbeeld een serie lessen. Ik zorg ervoor dat de kinderen, voordat ze naar een  voorstelling van Tryater gaan, alvast warm en wakker gemaakt worden. Hoe ik dat doe, overleg ik met Tryater en met de school.' 

'Wat de kinderen ervaren en leren tijdens de lessen houden ze bij in een digitaal kunst- en cultuurportfolio. Zo heb ik zicht op wat de lessen voor de kinderen betekenen. Mijn achtergrond is drama maar ik doe ook beeldende lessen. Die lessen stem ik weer af met een maatje cultuurcoach die een beeldende achtergrond heeft. Bovendien geef ik de les altijd samen met de leerkracht dus die is ook bij de voorbereiding betrokken. Dat vind ik heel belangrijk!' 

Collega-gevoel

Anne Graswinckel vult aan: 'Dat is het leuke; je wordt allemaal collega's van elkaar. Als we hier bijeenkomsten hebben met mensen van alle culturele instellingen uit de stad dan merk je dat de wanden naar beneden vallen. We willen allemaal de school in. Vechten om een plek is niet de weg. Het gaat uiteindelijk om het kind! En als je dat met elkaar voor ogen hebt dan ontstaat het collega-gevoel. Alle culturele instellingen zijn tenslotte medeplichtig aan de huidige constructie.' 

'Een school kan aangeven dat ze geen workshop van Tryater meer willen omdat ze liever met de cultuurcoach werken', legt Graswinckel uit. 'Kwaliteit staat voorop, of wij het nu aanbieden of een ander maakt in principe niet uit. En omdat we elkaar goed kennen, regelmatig met elkaar overleggen en afstemmen, weet ik dat het goed is. Doordat het collegiaal voelt, zoek je elkaar ook op.' 

'Ik kan Judith vragen mee te denken met waar ik mee bezig ben. Ik hoef geen incidenteel workshopje meer te doen op een school. Zo is er bijvoorbeeld een school voor speciaal onderwijs. Het is voor ons als gezelschap moeilijk om daar binnen te komen. Eigenlijk was het beter dat Judith op die school aan de slag zou gaan. Zij kende die school van binnenuit en ook onze voorstelling. En zo is het ook gegaan. Zo onderzoek je met elkaar wat het beste past.'

Verankeren

Leeuwarden zet met elf cultuurcoaches hoog in. Dat kan door het geld dat is vrijgekomen door de sluiting van Parnas. Maar hoe veranker je de activiteiten die je ontwikkelt met bijvoorbeeld geld van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit? Judith Mulder: 'Tryater krijgt nu bijvoorbeeld geld voor de deskundigheidsbevordering van leerkrachten.  Eén van mijn leerkrachten neemt daaraan deel. Normaal gesproken moet de leerkracht het daarna zelf doen; zijn kennis weer delen met collega's maar nu kan ik hem daar in ondersteunen.' 

'Naast het verzorgen van aanvullende lessen op het kunstmenu, werk ik ook aan specifieke vragen van de scholen. Iedere school heeft zo zijn eigen wensen en speerpunten. Eén van mijn scholen wil bijvoorbeeld een schoolmuseum realiseren  dat gerund wordt door de leerlingen. Daar werk ik dan aan.  Op een andere school doe ik weer veel teamtraining op het gebied van theater.' 

'Twee scholen hebben een cultuurcoördinator (icc'er), zij hadden al een cultuurbeleidsplan geschreven. Maar ik had ook een school die bij kunst en cultuur zoiets had: 'oh, de creamiddag!'  Deze school had eigenlijk geen idee. Ja, er zijn ook scholen die niet wilden. Die wilden mijn uren graag aan een andere leerkracht geven. Gelukkig is dat na verloop van tijd bijgedraaid.'

Aanvlammen

'Het is heel leuk om de reacties van de scholen te zien groeien en te zien dat ze onze inbreng waarderen. Ik zie mezelf als cultuurcoach toch als een motor die de rest wil aanvlammen. Die de brug slaat naar de culturele aanbieders in de wijk zoals een fanfare of museum. De icc'er geeft ook taal en rekenen. Ik ben er alleen voor kunst en cultuur!'

Lees meer over de aanpak in Leeuwarden