‘Hoezo is tijd belangrijk? Die kinderen worden allemaal 100 jaar!’

Onderwijsvernieuwer Ton van Rijn
auteur
Marian van Miert
datum
22 februari 2018

Ton van Rijn is een echte onderwijsman. Hij was directeur van verschillende basisscholen waaronder Wittering.nl in Rosmalen. Op deze school was hij de drijvende kracht achter de onderwijsherijking in 2004.

Startpunt was destijds: wat als we het onderwijs nu opnieuw zouden mogen vormgeven? Hoe zou het er dan idealiter uitzien en welke wetenschappelijk inzichten helpen ons daarbij? Een derde deel van de onderwijstijd moest creatieve accenten krijgen, bleek uit onderzoek.

‘Dat waren onderzoeken uit Amerika waarbij grote groepen met elkaar werden vergeleken. Ze zagen dat de kennis- en de sociaalemotionele ontwikkeling van een groep leerlingen die veel creativiteit kregen aangeboden hoger scoorde dan kinderen die regulier onderwijs volgden. Maar het was niet ons enige motief. Als je een goed evenwicht over de dag wilt hebben dan is het belangrijk dat kinderen hun creativiteit kwijt kunnen. Dus ons schoolgebouw kreeg een eigen theater en er werden kunstvakdocenten aangesteld.’

Wat leverde dat op?

‘Evenwichtige kinderen die zichzelf leren kennen en breed ontwikkelen. Als je kinderen niet constant op leerdoelen met elkaar vergelijkt dan gaan kinderen zien dat ze goed zijn zoals ze zijn en dat ze zichzelf mogen ontwikkelen en daarvoor de verantwoordelijkheid accepteren. De één danst beter, de ander rekent beter en dat is heel normaal. Daar gaan we niet bijzonder mee om en daar worden geen bijzondere cijfers of beloningen op gezet; dat wordt gewoon geaccepteerd.’

Hoe zie jij de rol van leerkracht?

‘De leerkracht zorgt dat het kind zijn eigen evenwicht kan vinden, geeft dat duwtje in de rug en is de stok achter de deur. Hij voedt het kind mede op met als uitgangspunt: wat heeft het nodig? Opvoeden is niet altijd lief en aardig. Scholen zijn ervoor om kinderen de gelegenheid te bieden zichzelf evenwichtig te ontwikkelen. Niemand moet tegen ouders zeggen: je hebt een verkeerd kind gemaakt, er zit een weeffoutje in. We hebben de zorgstructuren er allemaal uitgegooid en gezegd: we hebben geen zorgkinderen we hebben zorg voor alle kinderen. We geloven erin dat creativiteit, een goed gesprek en sociale omgang uiteindelijk de prestaties verbeteren.’

Waarin verschilt de school van een reguliere basisschool?

‘Omdat je uitgaat van de verschillen van kinderen en wil dat kinderen zichzelf optimaal kunnen ontwikkelen, moet je dingen anders gaan doen. Ik zeg bewust: ‘zichzelf’ omdat het eigenaarschap dan meteen gewoon is. Je hebt een ander functiehuis nodig, een andere indeling van het gebouw, een ander jaarritme. Alles staat in dienst van je doelen en daarbij kijk je ook naar de ontwikkeling van verantwoordelijkheidsgevoel, doorzettingsvermogen, taak – werkhouding, instelling, mentaliteit, dat soort woorden. Dat het onderwijs zo anders is geworden door die metingen, prestatiedruk en cijfers: dat is raar. We moeten terug naar de basis.’

Want het huidige systeem werkt niet meer?

‘Neem het kleuteronderwijs. Je ziet wat voor een druk er is gekomen op deze leeftijdsgroep. Daar gaat het verschrikkelijk mis. Zeker nu er geen specifieke kleuteropleiding meer is op de pabo. Je ziet kinderen dan maar volgen en hun best doen te voldoen aan de verwachtingen. De kinderen leren het wel maar ondanks de school zeggen we wel eens. Dat zijn heel zorgelijke ontwikkelingen. Gelukkig zie ik de laatste paar jaren de behoefte groeien om het anders te gaan doen.’

Waar moet je beginnen als je zo’n school bent die nog heel traditioneel is ingericht?

‘Als je kijkt naar wat scholen in hun schoolgidsen zetten; dat ziet er geweldig uit. Het kind staat centraal! Daarover ga ik met leerkrachten in gesprek. Hebben jullie dat geschreven? Ja. Doe je het ook? Dan wordt het meestal stil en gaan ze in het defensief. Het is één van de redenen dat er zoveel stress en uitval in het onderwijs is. Al die ploeterende scholen die moeten knokken tegen cijfers terwijl de kinderen niet eens de tijd krijgen om zich te ontwikkelen want hoezo is tijd belangrijk? Die kinderen worden allemaal 100 jaar! Waar heb je het dan over?’

Hoe help je ze verder?

‘Je praat met de leerkrachten over waar hun hart ligt en wat ze het liefste zouden willen doen. Je staat stil bij de leeromgeving; kan het attractiever? Wordt het kind uitgedaagd in zijn creativiteit? Heeft het kind genoeg autonomie? Lijkt de school wel op de echte wereld of bestaat het aanbod vooral uit taal, lezen en rekenen? Je laat ze inzien dat als kinderen vol overgave heel precies een tekening maken, ze daardoor beter leren spellen. Of dat als ze met bouwen bezigzijn, ze bezig zijn met leesontwikkeling. Dat de hersenen zich dan ontwikkelen en dat het niet gaat om het leren van een kunstje. En je vraagt opnieuw aandacht voor de pedagogiek, want dat moet het fundament zijn.’

Hoe belangrijk is kennis over de hersenontwikkeling?

‘Op de pabo’s zou dat een hoofdvak moeten zijn! Daar moet je als leerkracht goed in worden want dan ga je begrijpen dat je hersenen niet kunt sturen maar wel kunt prikkelen, intensiveren en trainen. Als je kleurtechnieken traint, dan train je dus je hersenen. Je hersenen ontwikkel je met al je zintuigen. Niet alleen met je ogen en oren. En ga eens bij jezelf na waar je blij van wordt? Wat vind je fijn om te doen? Trek conclusies uit wat jezelf voelt en ervaart. Zo basaal is het en zo basaal houd ik het ook graag. Je moet het voelen anders kun je er niets mee.’

Thema van de Dag van de Cultuureducatie was vakintegratie, hoe heb je dat aangepakt?

‘Ik heb veel praktijkvoorbeelden meegenomen en een hoop vragen neergelegd bij de deelnemers: hoe zit dat bij jou op school? Ze zullen met meer vragen dan antwoorden de zaal uit zijn gaan.’