Aan de slag met een digitaal kunst- en cultuurportfolio

Interview

datum
16 maart 2015

Eén plus één is twee en 'kikker' schrijf je met twee medeklinkers in het midden. Maar hoe zit dat bij de kunstvakken? Zijn er praktische instrumenten die inzicht geven in de culturele en kunstzinnige ontwikkeling van leerlingen?

Een speerpunt van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit is het ontwerpen en toepassen van beoordelingsinstrumenten die de culturele en kunstzinnige ontwikkeling van kinderen zichtbaar maken. Maar hoe pak je dit voor de kunstvakken aan?

Om zicht te krijgen op de culturele en kunstzinnige ontwikkeling van haar leerlingen is cultuurcoach Judith Mulder in 2013 gestart met een pilot werken met een digitaal kunst- en cultuurportfolio. Judith heeft een vast dienstverband bij Kunstkade, een netwerkorganisatie die het culturele aanbod in Leeuwarden samenbrengt, ontwikkelt en zo toegankelijk mogelijk maakt. Bij Kunstkade werken elf cultuurcoaches die alle vijftig basisscholen in Leeuwarden bedienen.

Succesvolle pilot

'De leerkrachten dachten in eerste instantie dat het veel extra werk zou opleveren en waren wat huiverig maar dat bleek in de praktijk erg mee te vallen omdat de kinderen het digitale portfolio gingen dragen. Het feit dat ze eigenaar waren van een eigen webpagina vonden ze meteen heel spannend. Ook het gebruiksgemak van het portfolio hielp mee. Het is smartphone-vriendelijk waardoor je bijvoorbeeld snel en gemakkelijk afbeeldingen en filmpjes kunt toevoegen.'

'De pilot was succesvol en nu werk ik op één van mijn scholen in alle groepen met het digitaal portfolio.' Terwijl ze vertelt, laat ze het portfolio van één van haar leerlingen zien. 'Het staat vol met foto's van culturele uitstapjes die het kind heeft gemaakt met zijn ouders. Een foto van een beeld in de stad met daarbij de vraag:Waar staat dit beeld? Foto's van een museumuitstapje, enzovoort. Ik word daar zo blij van! Hij doet het allemaal zelf, zonder leerkracht, in zijn vrije tijd.'

Opbouw portfolio

'Het portfolio bestaat uit een kort interview met de eigenaar: Dit ben ik. Met vragen als dit ben ik als ik naar kunst kijk maar ook wat is je favoriete plek in huis. Bij het interview wordt een actuele portretfoto geplaatst. Dit ben ik is de basis of eigenlijk de bron van waaruit het kind de wereld inkijkt en de dingen – dus ook kunst – ziet.'

'Het interview vindt ieder jaar weer plaats. Zo kun je bijvoorbeeld zien hoe een kind door de jaren heen naar kunst kijkt. Een juf bedacht dat Dit ben ik door de kinderen moest worden geschreven. Dan zie je straks – heel vakoverstijgend – ook de handschriftontwikkeling door de jaren heen. Dat is het fijne van de samenwerking met de leerkracht; dat je met elkaar tot ideeën komt.' 

Cultureel zelfbewustzijn

'Het doel van het portfolio is het volgen van de culturele en kunstzinnige ontwikkeling van het kind. Het sluit aan bij de kerndoelen voor kunstzinnige oriëntatie. Zo leren ze bijvoorbeeld reflecteren op eigen werk en dat van anderen. Ook draagt het bij aan de ontwikkeling van het cultureel zelfbewustzijn. Wat vind ik dat cultuur is en hoe kijk ik er tegen aan?'

'Het digitale portfolio is een gesloten en veilige omgeving. Alleen het kind, de leerkracht, de ouders en ik kunnen het portfolio bekijken. Het kind moet zich vrij voelen er alles op te zetten wat voor hem of haar van waarde is. Op Facebook kun je ook erg bezig zijn met wie je wilt zijn. Door de omgeving veilig te houden, proberen we kinderen aan te sporen te laten zien wie ze echt zijn, zonder dat ze beoordeeld worden op wat goed-fout of mooi-lelijk is.'

cultuurportfolio impressie

Een impressie van het digitaalportfolio

Faalangst

'We zoeken nog naar een manier van feedback geven op het portfolio. Kijk, als je ziet dat een kind iets afraffelt omdat het bijvoorbeeld snel naar buiten wil dan kun je daar iets over zeggen. Maar als het kind bezig is met expressie, zichzelf te uiten, en daar met aandacht aan werkt, dan is dat kwetsbaar.'

'Er is veel faalangst bij kinderen als het gaat om het uiten van creativiteit. Ik ken het van mezelf. Ik volg nu bijvoorbeeld gitaarles maar heb vroeger een trauma opgelopen tijdens de muziekles omdat een leerkracht zei dat ik het niet kon. Deze gitaarleraar moedigt me aan, en laat de muziek vanuit het plezier ontstaan. Dat is ook het grote contrast met andere vakken. Bij taal en rekenen maak je fouten.'

Spreekuur

'Ik heb nu een portfoliospreekuur ingevoerd. Dan praat ik met het kind over de inhoud en kan ik een kind eventueel op een creatief spoor zetten. Zo was er een meisje dat een logo van Feyenoord in haar portfolio had gedaan. Daarop stond: 'Feyenoord till I die!'. Ik vroeg me af wat ik daar mee aan moest. Was dit nu kunst of cultuur? De ene collega vond van wel, de ander niet. Ik heb haar vervolgens gevraagd zelf een logo voor Feyenoord te ontwikkelen; zoals zij het graag zou zien.'

'Het spreekuur is arbeidsintensief maar kinderen voelen zich door het gesprek wel gezien. Op deze school gaat het portfolio nu ook onderdeel worden van het tienminutengesprek. Dat gaat dan straks niet alleen meer over rekenen en taal. Zo ontstaat groei en verdieping. Een school kan natuurlijk naar eigen inzicht een portfolio vullen. Een school die inzoomt op meervoudige intelligentie wil dat misschien in het portfolio terugzien en een Freinetschool kan weer meer inzoomen op verhalen en poëzie.'

Platform

'Toen ik vorig jaar met de pilot bezig was, kwam er een Intern Begeleider (IB'er) op mij af. Zij zag twee van haar kinderen steeds verder wegzakken op sociaal emotioneel gebied en vroeg zich af of het portfolio zou kunnen helpen in het weer gemotiveerd krijgen van deze kinderen. Tja, als er een IB'er op me afkomt met zo'n vraag, dan word ik wel heel blij! Kunst en cultuur aansteken in de bron en het kind daar een platform voor geven, dan begrijpen we langzaam waar het naar toe moet.'

'Dit schooljaar starten zeven scholen in Leeuwarden met het kunst- en cultuurportfolio. De opzet en uitgangspunten van het portfolio zijn ontwikkeld in nauwe samenwerking met culturele instellingen, leerkrachten, kinderen, cultuurcoaches en Mas Outreach Leeuwarden. Kunstkade is de beheerder. De financiering is geregeld vanuit de Regeling Cultuureducatie met Kwaliteit. Er is inmiddels vanuit diverse plaatsen in Nederland belangstelling om aan te sluiten.'

Meer informatie over het portfolio
Website Schoolfolio
Website Kunstkade
Website Mas Outreach

Contactpersoon: judith.mulder@kunstkade.nl

Download

Folder online portfolio [pdf]