‘Cultuuronderwijs is niet zo maakbaar, maar wel haakbaar’

Yvonne Abbing, cultuurbegeleider Scholenstichting Agora in de Zaanstreek
auteur
Daan Borrel
datum
3 december 2018

Een breder perspectief op cultuur, dat heeft Yvonne Abbing (53) sinds ze de post-HBO opleiding Cultuurbegeleider heeft gedaan. Ze geeft nu vorm aan Bildung bij scholenstichting Agora. ‘Het allerleukste vind ik het als de theorie klopt met de werkelijkheid op de werkvloer.’

Lees verder onder het filmpje

‘De reden dat ik de opleiding tot Cultuurbegeleider ben gaan doen, is omdat ik wilde weten hoe we in ons onderwijs meer gestalte kunnen geven aan bildung en cultuuronderwijs. Ik wilde me na de opleiding tot cultuurcoördinator verder verdiepen. In mijn ogen heeft de cultuurcoördinator een praktische rol op school maar leer je op de opleiding tot cultuurbegeleider vanuit een breder perspectief naar cultuuronderwijs kijken. Je leert naar verschillende cultuurlagen kijken, waarvan kunst er één is, en hoe je die vorm en betekenis geeft in het onderwijs.

Vanuit een breder perspectief naar cultuur kijken

‘Binnen ons bestuur zijn er inmiddels drie leerkrachten opgeleid tot Cultuurbegeleider. Zij geven beleidsmatig en praktisch advies. Ook verzorgen ze workshops voor leerkrachten in het kader van Bildung en cultuuronderwijs. Ik vind de wisselwerking tussen beleid en werkvloer interessant. Het integreren van cultuuronderwijs en het elke keer bespreken van een nieuwe laag omdat de wekelijkheid nu eenmaal verandert. Dat vind ik een spannend en boeiend ‘spel’.’

‘De meeste inspiratie haalde ik tijdens de opleiding uit ‘Cultuur in de spiegel’ van Barend van Heusden. Van Heusden heeft voor mij expliciet gemaakt dat cultuur gelaagd is; het heeft me geholpen om vanuit een veel breder perspectief naar cultuur te kijken. De vaardigheden en cultuurdragers van Van Heusden gebruik ik om verder vorm te geven aan Bildung en cultuuronderwijs op mijn eigen school en binnen de professionele leergemeenschap cultuur en Bildung van de stichting.’

‘Zijn theorie heeft me zelfs zo geprikkeld, dat ik nu de studie Cultuurwetenschappen doe. Het allerleukste vind ik het als theorie en praktijk samen komen. Als het echt werkt voor leerlingen. Dat is zo’n mooi proces, dat je bijvoorbeeld denkt: ‘ja, nu zijn ze echt aan het waarnemen!’.

Stimuleren tot brede vorming en eigenaarschap

‘Voor mij is cultuuronderwijs vakoverstijgend. De vaardigheden (waarnemen, verbeelden, conceptualiseren en analyseren) en de cultuurdragers (lichaam, voorwerp, taal en grafische tekens) zijn van toepassing op alle vakken. Dat vind ik de meerwaarde. Want kunst is een belangrijke laag van cultuur, maar niet de enige. Het gaat ook over een heleboel andere zaken. Daar voegt het Bildungsagoramodel van filosoof René Gude, waarin het gaat om wereldoriëntatie, voor mij expliciet iets aan toe. De opleiding heeft mij gestimuleerd aan de slag te gaan met Cultuur in de Spiegel en het Bildungsagoramodel.’

‘De titel van mijn meesterproef is: ‘Ben ik bild(ung)?’ Hierin stel ik de geformuleerde uitgangspunten in het meerjarenplan ten aanzien van Bildung en cultuuronderwijs ter discussie. Hebben we bewust en helder voor ogen met welke bedoeling, welke doelen, welke relatie en welke inhoud wij bijdragen aan Bildung en cultuuronderwijs? En schenken we voldoende aandacht aan het cultureel bewustzijn?’

‘Mijn conclusie is dat als we bewust Bildung willen stimuleren – dus stimuleren tot brede vorming en eigenaarschap – we als onderwijsgevenden en bestuur onze uitgangspunten ter discussie moeten durven stellen. Dat we de dialoog hierover durven aan te gaan, vanuit een breed perspectief moeten durven kijken naar ons handelen. Dat klinkt natuurlijk allemaal heel mooi, maar eenvoudig vind ik het zeker niet. Dit vraagstuk houdt mij bezig.’

Benutten van cultureel bewustzijn essentieel

‘Cultuuronderwijs is niet zo maakbaar, maar wel haakbaar. Daarbij is het benutten van het cultureel bewustzijn essentieel. Ik vind het belangrijk om bij het nadenken over de bedoeling, de doelen, de relaties en de inhoud van Bildung en cultuuronderwijs de geheugens van leerlingen en onderwijsgevenden te benutten. Wat is de culturele kaart van dit kind, deze groep? Of van mijzelf als onderwijsgevende of het team? Waar kan ik op aanhaken?’

‘Daar kom je natuurlijk obstakels bij tegen, juist vanwege de verschillen in cultureel bewustzijn. Dat maakt het voor mij juist boeiend. De opleiding laat me breder kijken naar het aspect cultuur, maar biedt ook uitgangspunten die essentieel zijn om jezelf te scherpen op de gelaagdheid van cultuur.’

Lees verder

‘Cultuurbegeleiders vormen een goede ondersteuning van het beleid dat we willen’,
interview met Taco Keulen, voorzitter college van bestuur

Opleiding tot Cultuurbegeleider