De wereld van spoken word

Gastblog

Babs Gons
auteur
Babs Gons
datum
31 mei 2017

Spoken word wordt steeds populairder in Nederland. Maar wat is spoken word eigenlijk? En welke initiatieven zijn er in Nederland? Babs Gons neemt ons mee in de wereld van spoken word.

Spoken word is - hoewel het voor een behoorlijk aantal mensen nog een mysterieuze klank heeft - bijna niet meer weg te denken uit het culturele landschap van Nederland. Vooral in de grote steden kom je bossen jongeren tegen die zich hiermee bezighouden. Het idee dat jongeren en literatuur niet van harte samengaan mag nu echt wel in de prullenbak. Tegenwoordig kan je minstens een paar keer per week ergens een deur openduwen en een podium treffen waar bevlogen jonge performers het publiek deel laten uitmaken van hun ervaringen, leven of blik op de wereld.

Dat was 20 jaar geleden wel anders. Rond die tijd kwam ik zelf in New York terecht, stapte daar het Nuyorican Poets Cafe binnen en zag iets wat ik nog niet eerder had gezien. Jonge mensen, zoals ik, die verhalen vertelden en gedichten voordroegen. Verhalen en gedichten die gingen over herkenbare situaties. Over mij. En hoe! Met vuur, met passie, met ritme, met soul! Het betekende voor mij het einde van een zoektocht. Terug in Amsterdam begon ik vrijwel direct met het organiseren van een podium.

Wat is spoken word?

Maar wat is het nou, spoken word? De kortste uitleg is: de voordracht van een zelf geschreven tekst.

Spoken word is de woorden van het papier halen en ze tot leven brengen. Zoals het eigenlijk altijd gebeurde, nog voor de mensen besloten om poëzie aan het papier toe te vertrouwen en het daardoor minder toegankelijk te maken. Spoken word is bam, in your face. Direct, verstaanbaar, gericht op het publiek, op de toehoorders.

Spoken word gaat verder dan traditionele voordrachtspoëzie in de zin dat het vaak een ware show wordt, gecombineerd met andere disciplines zoals muziek, theater, beweging of beeldkunst. Maar altijd met de woorden, het verhaal, als belangrijkste onderdeel.

Orale traditie

De kunst van het gesproken woord bestaat al millennia. In vroegere tijden gebruikten verschillende culturen deze orale traditie om zo informatie en verhalen door te geven. Elke cultuur had zijn eigen dichters, barden, troubadours en orale geschiedkundigen die de gebeurtenissen, het nieuws, intriges, de verlangens en het wel en het wee van het leven verhaalden.

In Afrika werden deze verhalenvertellers griotten genoemd, die hun verhalen vaak zongen op de beat van een drum. In de westerse wereld worden Beowulf en de Odyssee van Homer aangehaald als voorbeelden van deze lange orale traditie.

Overgewaaid uit de VS

Maar even terug naar hier. Spoken word, zoals we het hier nu treffen, is eind jaren ’90 komen overwaaien uit de grote steden van de VS. Daar kwam het voort uit de beweging eind jaren ’60 waarvan The Last Poets, Amiri Baraka en Gil Scott Heron als grondleggers gezien worden. Uit maatschappelijk onvrede, wars van het racistische politieke systeem, begonnen mensen hun protest in muziek, rap en poëzie te stoppen.

Maar ook de Beat Poets van de jaren ’60 van de vorige eeuw, de Harlem Renaissance in de jaren ’30 en de de Poetry Slam die in de jaren ’80 in Chicago werd geboren hebben hun invloed op wat de horden jonge schrijvende performers overal ter wereld doen op hun lokale podia. Programma’s op tv en via youtube zoals Def Poetry Jam en Brave New Voices hebben nog meer bijgedragen aan de popularisering van het genre.

Spoken word in Nederland

Sinds 2000 wordt spoken word ook hier steeds iets bekender. Twee podia, Palabras in Amsterdam en Crime Jazz in Rotterdam organiseren 10 jaar lang maandelijks een avond en hier en daar maakt een festival wat ruimte voor een woordkunstenaar. Steeds meer mensen ontdekken zo de woordkunst, maar het duurt nog even voordat het echt tot een groot publiek doordringt. Door initiatieven als de Poetry Circle Nowhere en andere cultuurhuizen die workshops bieden, krijgt jong talent de kans zich te ontwikkelen en groeit de groep performers. Daardoor ontstaan weer meer podia en festivals en groeit het publiek en de aandacht voor het genre.

Nieuwe ontwikkelingen

Rotterdam heeft zich ontpopt tot een heuse spokenword-stad, in Amsterdam gebeurt veel, en ook buiten de randstad, ontpoppen zich de initiatieven. Organisaties en bedrijven ontdekken de kracht en de aantrekkelijkheid van spoken word. Reclames gebruiken spoken word om de boodschap te verpakken. Maatschappelijke en sociale organisaties laten hun debatten, symposia en exposities inleiden door een spokenword-artiest die reflecteert op het thema. En dan zijn er nog de scholen die zien dat leerlingen die zich goed kunnen uitdrukken, betere leerlingen worden. Ook zij boeken steeds vaker workshops van spokenword-artiesten.

Inmiddels kan je heerlijk struikelen over de vele spokenword-initiatieven!

Foto boven: Babs Gons in het Tropenmuseum, de Fotomeisjes
Kleine foto spoken word: Amir Clark, Flickr.com
Kleine foto Babs Gons: Lexie Spiegelreflexie