De kwetsbare oudere: mogelijkheden voor welzijn

Een derde van de ouderen is vitaal, heeft een actief leven en redt zich prima zonder aanspraak op zorg of welzijn. De overige twee miljoen ouderen zijn lang niet altijd zwak of ziek, maar er is wel sprake van verhoogde kans op kwetsbaarheid. Hoe kunnen kunstprofessionals inspelen op de behoeften van deze bevolkingsgroep?

Wat kenmerkt de kwetsbare oudere?

Motivaction heeft het Mentality-model van leefstijlen in de Nederlandse bevolking vertaald naar de oudere generatie. De groepen die zij daarbinnen wat minder redzaam beschouwen zijn de traditionele burgerij, de moderne burgerij en de zogenoemde ‘gemaksgeoriënteerden’.
Vooral de traditionele burgerij, de grootste groep onder de huidige ouderen (35%), een groep die snel afneemt, is bezorgd en voelt zich wat verloren. Ze zoeken houvast in regels en handhaving en in hechte kleinschalige sociale netwerken. Soms is dat in hun buurt, maar vaker hun familie en eigen gezin. De op een na grootste groep ouderen is de moderne burgerij (20%) die evenwicht zoekt tussen traditionele en moderne waarden zoals status en consumptie. Ze delen graag hun zorgen en problemen van het ouder worden met anderen.

Toegankelijke cultuur

Deze groepen ouderen zullen al wel voor een deel aan cultuur doen, maar dan vooral de meer toegankelijke cultuur: erfgoed, ambachten, de populaire klassiekers. Ook anderen binnen deze milieus zijn waarschijnlijk wel te interesseren in vormen van cultuurparticipatie, er rekening mee houdend dat deze ouderen het letterlijk en figuurlijk wel dicht bij huis zoeken. Laagdrempeligheid qua inhoud en omstandigheden is belangrijk.

Cultuurparticipatie en welzijn

Kunstprofessionals kunnen ook inspringen op de mogelijkheden vanuit welzijn en zorg. Onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau identificeert bijvoorbeeld een grote groep ouderen (36%) die vooral kwetsbaar is geworden doordat hun sociale netwerk is ingestort door een verhuizing of partnerverlies. Bij toenemende beperkingen doen zij aanspraak op de Wmo en Awbz-instroom, terwijl eigenlijk lichte ondersteuning vanuit welzijn en zorg volstaat of aanspraak had kunnen voorkomen. Dit is bij uitstek een gebied waar de verbinding met kunst en cultuur een goede inbreng kan bieden, met name om sociale netwerken te versterken, de eigenwaarde te verbeteren en zinvolle activiteiten te bieden. Actieve cultuurparticipatie wordt dan ingezet bij wijkgerichte activiteiten, vrijwilligerswerk en mantelzorg. 

Andere culturele achtergrond

Naast lichamelijke en geestelijke problemen, spelen bij oudere immigranten – de eerste generaties gastarbeiders en hun partners – het cultuurverschil, maatschappelijke isolatie en heimwee een extra rol. Voor cultuurdeelname is aansluiting bij hun verhalen en cultuuruitingen belangrijk.

Kwetsbaarheid 

Kwetsbaarheid neemt toe met het ouder worden. Het kan gaan om: