Benodigde competenties voor het werken met ouderen

Je werkt of je wilt werken met ouderen aan actieve cultuurparticipatie. Als kunstprofessional, als zorgprofessional. Welke kwaliteiten, vaardigheden en kennis heb je daarvoor nodig?

Dubbeltalent

Kunstenaars en activiteitenbegeleiders die werken met ouderen aan actieve cultuurparticipatie hebben naast artistieke ook sociale, didactische en methodische vaardigheden nodig. Voor de uitwerking van een competentieprofiel zijn kunstvakopleidingen in gesprek gegaan met kunstenaars in de praktijk. Hieronder vind je een samenvatting van de competenties, toegespitst op cultuurparticipatie met ouderen.

Beschikken over artistieke en ambachtelijke kwaliteiten als vakspecialist 

Artistieke en ambachtelijke kwaliteiten blijven de basis van waaruit kunstprofessionals werken. Het is belangrijk dat zij zich bewust zijn van de toegevoegde waarde van kunst in de samenleving. Dat onderbouwt ook de meerwaarde van kunstenaars bij activiteiten. 

Interdisciplinair kunnen werken 

In veel vormen van kunstbeoefening vindt samenwerking en kruisbestuiving tussen kunstdisciplines plaats. Ook in het werken met ouderen kom je regelmatig verbindingen tussen kunstdisciplines tegen. Van professionals vraagt dit betrokkenheid met, inzicht in en openheid naar andere kunstdisciplines en bereidheid tot samenwerking met andere professionals.

Omgevingsbewustzijn, een brede, open blik hebben, samenwerken en netwerken 

Werken met ouderen betekent dat aanbodgericht werken moet plaatsmaken voor inspelen op de vraag en mogelijkheden van de ouderen zelf én inspelen op de vraag en mogelijkheden van de context: het sociaal domein. Wat zijn de doelstellingen en regels van WMO, welzijn en zorg, hoe zijn culturele activiteiten in te passen, welke budgetten en subsidies zijn aan te spreken? Dit vergt samenwerking en verbindend vermogen met andere professionals en organisaties binnen en buiten de kunst. 

Conceptueel denken en ontwerpend leren in een maatschappelijke context

Kunstenaars die zich bezighouden met maatschappelijke vraagstukken moeten kunnen denken vanuit concepten die afgestemd zijn op de mensen en de omgeving. De belangrijkste vraag daarbij is: wat heeft de context te bieden of wat vraagt de context? 
Je moet in staat zijn om je persoonlijk te committeren en te sturen op de kracht van verbeelding, samenwerking, vorm en esthetiek. 

Ondernemend zijn 

Verreweg de meeste kunstprofessionals combineren diverse werkkringen of werken (ook) als zzp’er. Een deel van de professionals kiest daar bewust voor, een deel wordt er door de omstandigheden toe gedwongen. Verschillenden zeggen dat dit leidt tot grote werkdruk en dat het lastig is om voldoende honorering te vragen en te ontvangen. Ondernemerschap is een essentiële competentie.

Pedagogisch-didactische vaardigheden 

Je gaat werken met individuen en groepen met een groot verschil in niveau en ambitie. Ook als je je beperkt tot ouderen als doelgroep zijn de achtergronden en ambities zeer uiteenlopend. En ook de werkpraktijk is zeer gevarieerd.
Een specifiek aandachtspunt, zeker in de stedelijke gebieden, is het werken met ouderen van verschillende culturen. Kennis over multiculturaliteit is daarbij onontbeerlijk.

Bereidheid en het vermogen hebben ‘een leven lang te leren’ 

De startende én ervaren professional moet zich in de praktijk en door scholing verder ontwikkelen. Dit vraagt van de professional de bereidheid en het vermogen om zelf de leertrajecten in te zetten die nodig zijn. Werken met mensen met Alzheimer vraagt bijvoorbeeld goed inzicht in het ziektebeeld om in te kunnen spelen op mogelijkheden en gedrag.

Meer weten?

Competentieprofielen hbo 2013: docent beeldend, dans, muziek, theater, master kunsteducatie 
Landelijk domeinprofiel creatieve therapie
Ongekend talent: ontdek je talenten en competenties