Tweede ronde symposia en sessies Onderzoeksconferentie 2015

Utrecht, 23 november 2015

Samen gaat het beter - Paneldiscussie

De samenwerking tussen onderwijs en culturele instellingen wordt vanuit verschillende invalshoeken belicht, op basis van recente onderzoeksresultaten. Wat moet die samenwerking opleveren volgens beleid en praktijk? Op welke veronderstellingen zijn die gewenste opbrengsten gebaseerd? Zijn die veronderstellingen haalbaar en realistisch? Welke voorbeelden van samenwerking vinden we in andere landen?

Sandra Beekhoven (Sardes) en Marleen Kieft (Oberon) presenteerden bevindingen over samenwerking uit drie recente monitoronderzoeken. Teunis IJdens (LKCA) presenteert internationaal onderzoek naar samenwerking. Hierna volgt een paneldiscussie met Olga Smit (gemeente Rotterdam), Wim Burggraaff (Ministerie van OCW), Herman Tibosch (Kröller-Müller Museum) en Annemieke Leusen (schoolbestuur Zaan Primair). Karin Hoogeveen (Sardes) was voorzitter.

Kunst en cultuurparticipatie in krimpgebieden - Discussiesessie

Hoe kunnen kunstenaars en onderzoekers samenwerken om vraagstukken in krimpregio’s aan te pakken? Welke voorbeelden zijn er al van kunstenaars die onderzoekend te werk gaan en zo samen met bewoners hun leefomgeving opnieuw vormgeven? De inzet van kunst en cultuurparticipatie kan bijdragen aan kennisvragen over demografische transitie, zoals:

  1. Wat zijn de mechanismen achter zelforganisatie van burgers en andere particuliere initiatieven? Hoe en wanneer komen mensen in beweging?
  2. Welke innovatieve vormen van denken en plannen zijn inzetbaar voor de nieuwe ruimtelijke opgaven die krimp meebrengt? Wat kunnen we leren van bijvoorbeeld ontwerpend onderzoek?
  3. Hoe kunnen krimpregio’s programma’s samenstellen waarmee zij zich kunnen ontwikkelen en profileren op bijzondere kenmerken, als identiteit of cultureel aanbod?

Sjoerd Wagenaar (PeerGroup) vertelde hoe hij artistiek onderzoekend te werk gaat met bewoners in krimpregio’s en wat dit betekent voor de identiteit en ontwikkeling van zo’n regio. Ruth Benschop (Hogeschool Zuyd) ging in op ITEM, een artistiek onderzoeksproject in de Euregio. Een regio die gekenmerkt wordt door nationale grenzen, taalgrenzen en culturele grenzen. Kunst laat mensen 'over hun grenzen heen kijken'. Radboud Engbersen (Platform 31) reageerde op de bijdragen en zwengelde de discussie aan over de vraag of de verwachting dat kunst en cultuurparticipatie kunnen bijdragen economisch herstel, innovatie en empowerment, gerechtvaardigd is. Voorzitter: Ingrid Docter (LKCA).

Kan kunst- en cultuureducatie het verschil maken? - Symposium

Kunst- en cultuureducatie wordt heel wat positieve invloeden toegedicht. Jongeren enthousiasmeren voor cultuur, hen aanzetten tot cultuurparticipatie, het welbevinden van jongeren verhogen, de onderwijsprestaties een boost geven…. Kan kunst- en cultuureducatie echt het verschil maken? In dit symposium werd dieper ingegaan op enkele uitkomsten van recent Vlaams onderzoek. Onderwerpen zijn: cultuurparticipatie door jongeren op school, etnische verschillen in leesgedrag en de relatie tussen onderwijsprestaties en kunsteducatie.

De studies zijn verricht door onderzoekers werkzaam op de onderzoekslijn cultuureducatie van het Steunpunt voor Beleidsrelevant Onderzoek Cultuur: Jessy Siongers, Dries Vanherwegen en Sofie Beunen (UGent, vakgroep Sociologie, Onderzoeksgroep Cudos).
Participatiesurvey 2014
'Hoog tijd voor socio-culturele innovatie van het kunstonderwijs' (Dries Vanherwegen in Cultureel Kapitaal, 3 december 2015)

Dries van Herwegen

Denken over cultuuronderwijs: van praktijk naar theorie en terug II - Symposium

Kijken naar en beschrijven van de dynamiek van de eigen praktijk. Daarin bekwamen zich de cursisten van de Leergang Cultuuronderwijs van de Rijksuniversiteit Groningen. Ze signaleren een probleem in hun dagelijkse cultuureducatieve werkpraktijk en analyseren dit probleem door middel van een theoretische beschouwing. De hierdoor verkregen inzichten verwerken ze daarna in de werkpraktijk.

Presentaties: Marije Visser (zelfstandig ontwikkelaar erfgoededucatie) over hoe erfgoed aansluit bij de manier waarop kinderen zich de wereld eigen maken, Dorien Folkers (Maas Theater en Dans) over de invloed van theaterwerkvormen in leerprocessen zoals het leren van taal, en Edith Janssen (Kunstgebouw) over  de waarde en de functie van receptieve kunsteducatie in het basisonderwijs.
Essay Marije Visser
Essay Dorien Folkers
Essay Edith Janssen

De muziek van Jan en Alleman. Zicht op alledaagse 'cultuurparticipatie' - Symposium

De domeinen ‘cultuurparticipatie’ en ‘amateurkunst’ worden in Nederland doorgaans benaderd vanuit het perspectief van een sterk georganiseerde en geformaliseerde culturele infrastructuur, en van individuen die zich gedragen als min of meer anonieme actoren in deze infrastructuur. Het alledaagse muziekleven in Nederland blijft veelal onderbelicht. In dit symposium werd onderzoek gepresenteerd vanuit een etnografische invalshoek naar hoe individuen en informele groepen op eigen initiatief hun muzikale leven vormgeven.

Martin Hoondert (Universiteit Tilburg) presenteerde onderzoek naar muziek bij crematierituelen. Irene Stengs (Meertens Instituut/KNAW) onderzocht de 'feestelijke herdenkingscultuur' rondom André Hazes, en rol van het levenslied in de Nederlandse zangcultuur. Evert Bisschop Boele (Hanzehogeschool Groningen) bestudeerde een shantykoor in een Gronings dorp om te zien hoe dit koor werkt en wat het de individuele leden brengt.
Presentatie Evert Bisschop Boele

Martin Hoondert

De jeugd van tegenwoordig: methoden voor jeugdonderzoek - Discussiesessie

Hoe bereik je de hedendaagse jeugd voor deelname aan onderzoek? Die vraag stond centraal in deze discussiesessie. De jeugd van tegenwoordig is namelijk steeds moeilijker te bereiken met klassieke onderzoeksmethoden, zoals enquêtes via email. Hoger opgeleide jongeren reageren nog wel, maar andere jongeren vullen de enquête niet in, ook niet na herhaalde herinneringen. Dit brengt de representativiteit van onderzoek in gevaar.

Peter van der Zant (Bureau ART), Marianne van Bommel (PON), Claudia de Graauw (Effectmeting en Doelbereik) en Hester Hollemans (Centrum Media en Gezondheid) gingen met elkaar en het publiek in gesprek over welke onderzoeksmethoden de jeugd wél kunnen bereiken. Voorzitter: Folkert Haanstra (AHK/UU)
Presentatie Peter van der Zant
Presentatie Claudia de Graauw
Presentatie Hester Hollemans
Meer informatie over research communities (PON)

Marianne van BommelClaudia de GraauwHester Hollemans

Cultuurprofielscholen: naar een theoretisch kader - Discussiesessie

Nederland telt 43 geregistreerde cultuurprofielscholen voor voortgezet onderwijs. Hoewel de doelstelling van deze scholen helder is en de ervaringen positief zijn, ontbreekt een onderbouwde analyse van werkwijze en achtergrond van de cultuurprofielschool. Daarom is een theoretisch kader ontwikkeld op basis van literatuurstudie, voor een uitgebreid onderzoek.

Edwin van Meerkerk (Radboud Universiteit), Astrid Rass en Antoine Gerrits (Vereniging CultuurProfielScholen) legden het theoretisch kader voor aan het publiek om de relevantie van het onderzoek voor de praktijk te vergroten.
Presentatie Edwin van Meerkerk, Astrid Rass en Antoine Gerrits

Alles van waarde is niet te meten... - Symposium

Creativiteit, sociale vaardigheden, onderzoekend en probleemoplossend vermogen zijn 21e eeuwse vaardigheden die kinderen zich eigen moeten maken in het huidige onderwijs. Het 'meten' van deze vaardigheden vraagt een meetinstrument dat het niveau van de vaardigheden beoordeelt en dat bruikbaar is als richtingaanwijzer voor verdere ontwikkeling. Onderzoekers betrokken bij het ontwerpen en testen van zo’n instrument vertellen over het ontwerpproces en de weg naar een valide en betrouwbaar instrument.

Jos Herfs (ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten) en Ellen van Hoek (Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten) ontwikkelden een leerling- en onderwijsvolgsysteem voor muziek in het primair onderwijs. Talita Groenendijk (AHK) ontwikkelde een instrument voor (zelf)beoordeling van receptieve activiteiten in het voortgezet onderwijs, in het kader van een Europees onderzoek naar beeldend kunstonderwijs. Andrea Jetten (TNO) ontwikkelde in opdracht van het ministerie van OCW een meetinstrument waarmee het creatief vermogen van leerlingen op school snel en eenvoudig gemeten kan worden. Kim Harsta (Cultuurmij Oost) is referent. Voorzitter: Lenie van den Bulk (LKCA).
Presentatie Andrea Jetten en Hester Stubbé

Jos HerfsEllen van HoekAndrea Jetten