Vierde ronde onderzoeksconferentie

Utrecht, 28 november 2016, 15:15-16:30u.

Binden of overbruggen? De relatie tussen kunst en sociale cohesie

Spreker: Hanka Otte
Karakter: Lezing & gesprek

Interessant voor iedere professional die met kunst en cultuur veranderingen in de samenleving wil bewerkstelligen.

Kunst als middel om sociale cohesie te bevorderen is een populaire legitimeringsgrond voor landelijk, regionaal en lokaal cultuurparticipatiebeleid. Empirisch aangetoonde effecten die dit onderbouwen ontbreken echter. Bestaande onderzoeksresultaten zijn niet eenduidig en zeggen weinig over de relatie tussen de specifieke eigenschappen van kunst en een mogelijke bijdrage aan sociale cohesie.

Hanka Otte (Universiteit Antwerpen/Hanze Hogeschool Groningen) verrichte recent kwantitatief en kwalitatief onderzoek naar de relatie tussen kunstparticipatie en sociale cohesie en de effecten van cultuurbeleid op sociale cohesie. Zij constateerde dat deelname aan cultuurprojecten vooral mensen verbindt op basis van overeenkomsten. Deelname aan activiteiten overbrugt zelden verschillen. Waarmee niet gezegd is dat streven naar verbinding niet goed is, maar wel dat overheden bewust na moeten denken als ze met cultuurmiddelen sociale cohesie willen bevorderen.

In haar presentatie gaat Otte in op haar onderzoek, de resultaten en implicaties voor beleidsmakers en professionals. 
Lees meer over Hanka Otte
Lees het proefschrift van Hanka Otte

Een nieuwe blik op cultuurparticipatie

Sprekers: Miriam Geerdes-Gazzah, Janna Michael, Mieke Klaver, Wim Burggraaff en Dick Rijken (moderator)
Karakter: Presentatie en discussie (max. 40 deelnemers)

De gesubsidieerde infrastructuur voor actieve cultuurparticipatie wordt kleiner. Cultuursubsidies bereiken een steeds kleiner en specifieker deel van de Nederlandse bevolking. Wat betekent deze ontwikkeling voor de alledaagse culturele praktijk? Is cultureel actief zijn minder belangrijk in de 21ste eeuw? Of veranderen de patronen van cultuurparticipatie? Heeft de Nederlandse bevolking een actief cultureel leven buiten het gesubsidieerde aanbod?

In deze sessie maak je kennis met verschillend onderzoek naar patronen van cultuurparticipatie van mensen die je niet terugziet in de cultuurstatistieken. Miriam Geerdes-Gazzah (LKCA) spreekt over culturele hotspots in Gelderland. Janna Michael (Erasmus Universiteit Rotterdam) vertelt over het culturele leven van laagopgeleiden in Rotterdam en Hamburg. Mieke Klaver en Wim Burggraaf (Haagse Hogeschool) geven een inkijk in het culturele leven in Den Haag Mariahoeve.

Met dit type onderzoek kunnen we hedendaagse cultuurparticipatie beter begrijpen. En komen we wellicht samen een stap verder in een vernieuwde, verbeterde definitie van cultuurparticipatie.

Deze sessie maakt onderdeel uit van de lijn Cultuurparticipatie

Muziek beweegt ouderen

Spreker: Ellen van Hoek
Karakter: Presentatie

In deze sessie zie je de effecten van muziek, spel en beweging op het welbevinden van ouderen. Ellen van Hoek (AHK) deed hier kwalitatief onderzoek naar. Ze vergelijkt een kunstproject met ouderen dat twee keer 'gedraaid' heeft. Daarbij gebruikte zij het evaluatiemodel van Stufflebeam (CIPP, Context, Input, Process, Product). Ze laat zien hoe deze evaluatie in de praktijk werkt.

De uitkomsten van het onderzoek dragen bij aan de vormgeving van een lesmodule voor muziekstudenten aan de kunstvakopleidingen, die komend jaar van start gaat.

Deze sessie maakt onderdeel uit van de lijn Evalueren om te leren

Onderzoekend ontwerpen van onderwijs met gameprincipes

Sprekers: Arja Veerman, Evert Hoogendoorn, Robert, Stieltjes, Eva den Heijer, Lenno Verhoog
Karakter: Presentaties & discussie

Hoe zet je principes uit de gamewereld in om de leergierigheid van leerlingen te prikkelen? Hoe ontwerp je zo een les? Hoe weet je dat je ontwerp werkt? En hoe deel je deze kennis? In deze sessie presenteert de HKU drie casussen van dit zogenoemde ludodidactisch ontwerpen én onderzoeken:

  • Eva den Heijer > Gamification: de toegang tot het museum.
  • Robert Stieltjes > Beeldend onderwijs in de vorm van ludodidactiek.
  • Lenno Verhoog  > Learning through Playful Experiences.

Alle drie deden ontwerponderzoek, een vorm die naadloos past bij ontwerpen: iteratief, met betrokkenheid van gebruikers en in de context van de praktijk. Zij bespreken dilemma’s en opbrengsten, zowel inhoudelijk voor de leerlingen als pedagogisch-didactisch voor de docent. Reflecteer kritisch mee.
Lees artikel 'Ludodactiek'

Deze sessie combineert goed met de SLO-sessie over curriculumontwerp in ronde 3 en past ook in de lijn voortgezet onderwijs

De kunstdocent als onderzoeker - ofwel de kunstenaar-docent-onderzoeker - VOL

Sprekers: Gudrun Beckmann, Corinne van Beilen, Pol Taverne en Tessie van den Brink
Karakter: Interactieve presentaties (max. 50 deelnemers)

Hoe voeden de rollen van kunstenaar, docent en onderzoeker elkaar als kunstdocenten onderzoek doen? Aan de hand van recent afgerond onderzoek wil de Masteropleiding Kunsteducatie Noord in een interactieve sessie de rollen van kunstenaar, docent en onderzoeker in hun onderlinge verhouding onderzoeken.

Pol Taverne onderzocht met gebruikmaking van de methode van a/r/tography (artist/researcher/teacher) hoe kunstgeschiedenis een hulpmiddel kan zijn voor het zelf maken van kunst. Vanuit de praktijk als docent en als kunstenaar wordt nieuwe kennis gegenereerd. Tessie van den Brink zette de methode van actieonderzoek in om een creatieve werkplaats voor kunstenaars, docenten en leerlingen in het mbo te ontwikkelen. Haar rol als kunstenaar was hierin cruciaal, gereflecteerd vanuit het perspectief van de docent en de onderzoeker.
Lees de onderzoeken van de master kunsteducatie Noord

Deze sessie maakt onderdeel uit van de lijn Professionele ontwikkeling

Zelfevaluatie door museumrondleiders

Sprekers: Mark Schep (UVA), Carla van Boxtel (UVA), Julia Noordegraaf (UVA), Valentijn Rambonnet (educator Rijksmuseum Amsterdam), Mirjam Eikelenboom (educator Van Gogh Museum) en Roos Verkleij (rondleider Rijksmuseum Amsterdam)
Karakter: symposium met presentatie, quiz, interviews en discussie

Hoe kunnen museumrondleiders zichzelf professionaliseren? In deze sessie bespreken onderzoekers, educatoren en rondleiders zelfevaluatie en observatie als instrumenten hiervoor.

Rondleiden is een vak! is een onderzoeksproject van de Universiteit van Amsterdam in samenwerking met het Rijksmuseum, het Van Gogh Museum en het Stedelijk Museum. Daarin ontwikkelden de onderzoekers een observatie-instrument en een zelfevaluatie-instrument, die ze toetsten bij de drie musea. Het idee is dat zelfevaluatie de post-observatie gesprekken tussen een rondleider en educator gelijkwaardiger maakten meer gericht op verbeterpunten. De onderzoekers presenteren beide instrumenten en de educatoren en rondleiders vertellen over hun ervaringen.
Presentatie Rondleiden is een vak! (Mark Schep)

Deze sessie maakt onderdeel uit van de lijn Museumeducatie

Naar een Europees leerplankader voor de beeldende vakken?

Sprekers: Folkert Haanstra (AHK), Piet Hagenaars (EUR), Talita Groenendijk (AHK), Diederik Schönau (UvA) en referenten
Karakter: Presentaties met referenten en plenaire discussie

Is een gemeenschappelijk referentiekader wenselijk en haalbaar voor het Nederlands beeldende onderwijs? En hoe kunnen we dat realiseren?

Op basis van theoretisch en empirisch onderzoek ontwierp het Europese Netwerk voor Visual Literacy (ENViL.eu) een Europees referentiekader voor de beeldende vakken. In deze sessie discussieer je met Nederlandse leden van ENViL en een aantal referenten over het referentiekader aan de hand van drie thema’s:

  1. Waarom een Europees referentiekader beeldende vakken en hoe ziet het vervolgtraject van ENViL eruit?  Wie kan en wil meedoen?
  2. Wat betekent het referentiekader in internationale en nationale context? Hoe verhoudt het kader zich tot Onderwijs2032, leerplankaders SLO en VONKC en de eindexamens.
  3. Hoe kan het referentiekader worden toegepast bij beoordeling?

Lees het artikel van Diederik Schönau op Cultureel Kapitaal
Presentatie Diederik Schönau

Deze sessie maakt onderdeel uit van de lijn Voortgezet onderwijs

Onderzoekslab

Cultuureducatie in het mbo: wat 'werkt' voor wie?

Onderzoekers: Pieter Baay (ecbo), Alieke Hofland (ecbo) en Koen Vos (ROC Friese Poort)

Lees meer over de opzet van de onderzoekslabs